Đó là chia sẻ của ông Ashley Munday, Giám đốc cấp cao, Trưởng bộ phận thiết kế Công ty Kiến trúc Hassell (Úc) – Đơn vị tư vấn quy hoạch cho dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng. Chuyên gia Ashely Munday chia sẻ tầm nhìn về việc học hỏi các mô hình tái thiết đô thị thành công trên thế giới như King's Cross (London) hay Msheireb (Doha), đồng thời nhấn mạnh giá trị cốt lõi của việc tái định cư tại chỗ và gia tăng giá trị kinh tế - xã hội bền vững cho toàn Hà Nội.
Xương sống giao thông công cộng và bài học từ các đô thị hàng đầu thế giới
Thưa ông, đồ án quy hoạch tổng thể khu vực Vĩnh Hưng nằm trong định hướng phát triển không gian chung của Hà Nội như thế nào, và tư duy cốt lõi của đồ án này là gì?
Quy hoạch tổng thể mới cho khu vực Vĩnh Hưng tại Hà Nội là một phần trong việc hiện thực hóa kế hoạch 100 năm của thành phố nhằm đáp ứng quy mô dân số tăng từ 10 triệu lên không quá 20 triệu người. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là đồ án quy hoạch này không chỉ đơn thuần xoay quanh các con số.
Sau cùng, mục tiêu cốt lõi là tìm kiếm các mô hình chuyển đổi đô thị giúp cải thiện lối sống và chất lượng cuộc sống tổng thể của cư dân. Điều đó bao gồm những phương thức sống mới, nhà ở mới, tiện ích xã hội mới và các không gian xanh mới.
Dù ở quy mô và mật độ khác biệt, dự án Vĩnh Hưng được xây dựng dựa trên khung xương sống là một quy hoạch giao thông kết nối. Mô hình này gợi nhớ đến cách triển khai quy hoạch tổng thể tại các đô thị lớn ở London hay Trung Đông. Điển hình như dự án King's Cross ở London hay Msheireb ở Doha. Dù quy mô và kiến trúc khác nhau, cả hai đều phát triển dựa trên nền tảng hệ thống giao thông công cộng.
Yếu tố nào tại các dự án quốc tế này mà ông cho rằng có giá trị tham chiếu đặc biệt cho Vĩnh Hưng?
Điều làm nên sự đặc biệt của các dự án như King's Cross hay Msheireb và cực kỳ tương đồng với Vĩnh Hưng chính là việc được xây dựng trên một cấu trúc không gian công cộng và cảnh quan rất rõ ràng, làm nền tảng cho phát triển đô thị. Cấu trúc này hỗ trợ và thúc đẩy di chuyển mềm thông qua đi bộ và xe đạp. Nhờ đó, cư dân có thể di chuyển quanh thành phố dễ dàng mà không bắt buộc dùng ô tô hay phụ thuộc vào giao thông công cộng.
Chính sự đơn giản trong di chuyển đã mang lại lối sống tốt hơn, tạo ra giá trị kinh tế vượt trội cho khu vực cũng như cho toàn Hà Nội trong dài hạn.
Với một dự án tái thiết quy mô lớn như Vĩnh Hưng, việc triển khai xây dựng thường mất nhiều năm. Làm thế nào để đảm bảo chất lượng sống cho người dân?
Yếu tố thành công then chốt khác từ dự án King's Cross hay Msheireb là kế hoạch phân kỳ và triển khai cực kỳ rõ ràng, bởi vì những dự án này rất lớn – tương tự như Vĩnh Hưng – và không thể xây dựng hoàn tất ngay lập tức cùng một lúc.
Do đó, dự án được thiết kế để phát triển thành các môi trường khép kín hoàn chỉnh ở từng giai đoạn, sau đó kết nối thành một tổng thể. Đây là chiến lược rất thông minh vì những người đến sinh sống trong 5 năm đầu tiên hoàn toàn không muốn phải sống trên một công trường xây dựng khổng lồ. Họ muốn trở thành một phần của một môi trường sống hoàn chỉnh ngay cả khi dự án mới chỉ hoàn thành một phần của kế hoạch tái thiết đô thị. Kế hoạch phân kỳ này giúp cư dân ngay khi chuyển vào đã được tiếp cận đầy đủ các tiện ích, hệ thống giao thông và không gian mở. Họ không phải chờ đợi nhiều năm tiếp theo để toàn bộ quy hoạch tổng thể được lấp đầy mới bắt đầu được hưởng thụ cuộc sống.
"Đô thị 15 phút" và bài toán tái định cư cho cộng đồng
Mô hình "Đô thị 15 phút" được đưa vào đồ án quy hoạch Vĩnh Hưng nhằm giải quyết những bài toán cụ thể nào, thưa ông?
Khái niệm "Đô thị 15 phút" từng được một nữ Thị trưởng Paris đưa ra, đây không phải ý tưởng hoàn toàn mới, mà thể hiện một tư duy rất rõ ràng: cư dân có thể sống, làm việc và tiếp cận mọi tiện ích thiết yếu – từ cửa hàng, quán cà phê, nhà hàng đến hạ tầng xã hội như trường học, trường mầm non, cơ sở y tế hay trung tâm cộng đồng – chỉ trong vòng 15 phút đi bộ.
Khi kết hợp ý tưởng "Đô thị 15 phút" với mô hình phân kỳ đầu tư cho Vĩnh Hưng, dự án vừa tạo ra giá trị xã hội, vừa tạo ra sự tăng trưởng tích lũy về giá trị kinh tế theo thời gian khi thương hiệu và bản sắc của dự án dần hình thành. Giá trị thu được ở giai đoạn sau sẽ cao hơn giai đoạn đầu, đồng thời tạo nên một môi trường và cộng đồng gắn kết chặt chẽ hơn.
Đối với cộng đồng cư dân đang sinh sống hiện hữu tại Vĩnh Hưng, quy hoạch mới này sẽ mang lại tác động ra sao, thưa ông?
Mô hình "Đô thị 15 phút" không chỉ phục vụ những cư dân mới sẽ chuyển đến Vĩnh Hưng mà còn hướng trực tiếp đến cộng đồng hiện hữu. Điểm đặc biệt và rất thú vị tại Vĩnh Hưng là không giải tỏa trắng toàn bộ khu vực hay di dời tất cả mọi người cùng một lúc. Nhiều khu vực dân cư, nhà ở, không gian sinh hoạt và trường học hiện có vẫn sẽ được giữ lại.
Mục tiêu của việc áp dụng mô hình "Đô thị 15 phút" và phân kỳ cuốn chiếu là cho phép những người dân đang sống tại chỗ tiếp cận ngay với các tiện ích mới, hệ thống giao thông công cộng mới và phương thức di chuyển hiện đại.
Tóm lại, việc thay đổi quy mô và mật độ là một phần trong quy hoạch tổng thể cho toàn Hà Nội. Cả thành phố và cộng đồng dân cư hiện hữu tại Vĩnh Hưng sẽ đều hưởng lợi từ hạ tầng xã hội tốt hơn, phương thức di chuyển thông minh hơn, nhiều không gian xanh hơn, và cuối cùng là một chất lượng cuộc sống tốt hơn cho bản thân họ cũng như thế hệ tương lai.
Xin cảm ơn ông về những chia sẻ !
