Tuy nhiên, tình trạng lợi dụng san hạ mặt bằng, cải tạo đất để khai thác khoáng sản trái quy định vẫn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh, trong khi nhu cầu vật liệu xây dựng ngày càng lớn, nguồn cung đất san lấp được cấp phép còn hạn chế.
Thời gian qua, sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản có hiệu lực, các sở, ngành, địa phương tỉnh Phú Thọ đã tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi khai thác trái phép. Đặc biệt, trong đợt cao điểm thi đua từ đầu tháng 7 đến đầu tháng 8/2026, hoạt động đấu tranh với vi phạm trong khai thác khoáng sản, nhất là đất làm vật liệu san lấp, được đẩy mạnh.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện nhiều vụ khai thác khoáng sản trái phép tại các xã Hội Thịnh, Thanh Ba, Tiên Lương, Tiên Lữ, Hợp Lý, Bình Xuyên và Hoàng Cương... Qua củng cố hồ sơ, cơ quan chức năng ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền trên 160 triệu đồng; đồng thời hoàn thiện hồ sơ, đề xuất xử phạt thêm 6 vụ việc khác.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, dự báo, đến năm 2030, nhu cầu cát xây dựng trên địa bàn khoảng 6,3 triệu m³/năm, đá xây dựng khoảng 8,3 triệu m³/năm và đất san lấp khoảng 18-20 triệu m³/năm. Áp lực về nguồn cung vật liệu, đặc biệt là đất san lấp, đặt ra nguy cơ phát sinh hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép.
Trong khi đó, Phú Thọ có diện tích rộng, địa hình đa dạng, nhiều khu vực đồi núi; nhu cầu đất đắp nền phục vụ các dự án trên địa bàn và một số tỉnh lân cận ngày càng tăng. Thực tế này tiềm ẩn nguy bị cơ các tổ chức, cá nhân lợi dụng hoạt động san hạ mặt bằng, hạ cốt nền, cải tạo đất để khai thác, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản trái phép.
Bên cạnh đó, qua rà soát hồ sơ đăng ký thu hồi khoáng sản phát sinh trong quá trình san hạ mặt bằng, hạ cốt nền, cải tạo đất, một số trường hợp có quy mô, khối lượng lớn, cần được kiểm tra chặt chẽ về mục đích, sự cần thiết, hiện trạng sử dụng đất, phạm vi thu hồi và phương án sử dụng khoáng sản. Nếu việc xác nhận không đúng đối tượng, điều kiện và thẩm quyền, các hoạt động cải tạo đất, xây dựng công trình có thể bị lợi dụng để khai thác, vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản trái phép, gây thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng môi trường và an toàn công trình.
Trước thực trạng trên, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông vừa yêu cầu các sở, ngành, địa phương chấn chỉnh việc xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng san hạ mặt bằng, hạ cốt nền, hạ tải, cải tạo đất, xử lý sạt lở để khai thác khoáng sản trái quy định.
Chủ tịch UBND các xã, phường chịu trách nhiệm tổ chức tiếp nhận, thẩm định, xác nhận đúng đối tượng, điều kiện và thẩm quyền; không hợp thức hóa hoạt động khai thác khoáng sản thông qua thủ tục đăng ký thu hồi.
Đối với hoạt động cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp, chỉ xem xét xác nhận thu hồi khoáng sản khi việc san gạt, đào đắp là bắt buộc để tạo mặt bằng xây dựng các hạng mục của chính công trình đó.
Cơ quan chuyên môn phải kiểm tra thực địa, xác định rõ vị trí, ranh giới, diện tích, cao độ trước và sau san gạt, khối lượng đào đắp, chủng loại khoáng sản và mục đích sử dụng. Những trường hợp đào đắp, hạ cốt nền không gắn với công trình cụ thể hoặc không chứng minh được sự cần thiết phải san gạt thì không đủ điều kiện xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản.
Cùng với kiểm soát hồ sơ, UBND cấp xã phải tăng cường giám sát hoạt động thu hồi, bảo đảm đúng vị trí, diện tích, cao độ, khối lượng và thời gian được xác nhận; kiểm soát nguồn gốc khoáng sản vận chuyển ra khỏi khu vực thu hồi; đồng thời, phối hợp với cơ quan thuế đối chiếu khối lượng được xác nhận, sản lượng thực tế thu hồi, vận chuyển, sử dụng, tiêu thụ và nghĩa vụ tài chính của tổ chức, cá nhân liên quan.
Đối với khoáng sản dôi dư không có nhu cầu sử dụng, tỉnh yêu cầu tổ chức tập kết tại các bãi thải, bãi chứa do UBND cấp xã quản lý; bảo đảm an toàn, không gây sạt lở, ngập úng, ô nhiễm môi trường. Việc xử lý khoáng sản tại các bãi chứa được thực hiện thông qua đấu giá hoặc cho phép sử dụng không qua đấu giá đối với các công trình, dự án thuộc trường hợp pháp luật quy định; nghiêm cấm tự ý vận chuyển, mua bán, sử dụng khi chưa hoàn thành thủ tục.
UBND tỉnh cũng phân công rõ trách nhiệm của từng cơ quan. Trong đó, Sở Công Thương hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện quy định về địa chất và khoáng sản; Sở Xây dựng phối hợp kiểm soát quy hoạch, cao độ san nền, trật tự xây dựng và tổng hợp nhu cầu vật liệu của các dự án; Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn, kiểm tra việc sử dụng đất, bảo vệ môi trường và các phương án xử lý nguy cơ sạt lở.
Công an tỉnh tăng cường nắm tình hình, kiểm tra, phát hiện và xử lý các tổ chức, cá nhân lợi dụng hoạt động san hạ mặt bằng, cải tạo đất, xử lý sạt lở để khai thác, vận chuyển, tập kết, mua bán khoáng sản trái phép. Thuế tỉnh Phú Thọ phối hợp kiểm tra hóa đơn, chứng từ, sản lượng kê khai và nghĩa vụ tài chính, kịp thời phát hiện những trường hợp có dấu hiệu không phù hợp với khối lượng khoáng sản được xác nhận.
Siết chặt quản lý từ khâu thẩm định, xác nhận đến quá trình thu hồi, vận chuyển và sử dụng khoáng sản, tỉnh Phú Thọ hướng tới hạn chế thất thoát tài nguyên, ngăn chặn khai thác trái phép, đồng thời quản lý hiệu quả nguồn vật liệu phục vụ các công trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
