Mặc dù nhiều nhà máy nước đã được đầu tư, chất lượng nước bảo đảm quy chuẩn và việc cấp nước được duy trì liên tục, nhưng tỷ lệ hộ dân đô thị được sử dụng nước sạch vẫn còn ở mức thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng cấp nước, mở rộng khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tỉnh nhằm nâng tỷ lệ hộ dân đô thị sử dụng nước sạch theo quy chuẩn lên 85% vào năm 2030.
Nhân viên Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường tỉnh Tây Ninh kiểm tra bể lọc nước. Ảnh: Thanh Tân/TTXVN
Tỷ lệ tiếp cận nước sạch còn thấp, hạ tầng chưa đồng bộ
Theo bà Lê Thị Dân An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tây Ninh, những năm qua tỉnh đã quan tâm đầu tư phát triển hệ thống cấp nước đô thị. Nhiều nhà máy nước, tuyến ống truyền tải và mạng lưới phân phối được đầu tư, cải tạo, mở rộng tại các đô thị trung tâm, góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân, nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Đến nay, tổng công suất cấp nước đô thị trên địa bàn tỉnh đạt 118.388 m³/ngày đêm; chất lượng nước đáp ứng quy chuẩn, tiêu chuẩn cấp nước bình quân đạt khoảng 120 lít/người/ngày đêm và hệ thống được vận hành liên tục 24/24 giờ. Tuy nhiên, kết quả tiếp cận nước sạch vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đô thị. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ dân cư đô thị được cấp nước sạch mới đạt 40,44%; tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đạt 44,27%, tương ứng 87.414 hộ trên tổng số 197.459 hộ dân đô thị.
Theo khảo sát phục vụ Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch đô thị năm 2025, dân số đô thị toàn tỉnh khoảng 756.641 người nhưng mới có gần 306.000 người được cấp nước sạch từ hệ thống cấp nước tập trung. Điều đó cho thấy, dù chất lượng nguồn nước và năng lực vận hành của các nhà máy cơ bản đáp ứng yêu cầu, song phạm vi bao phủ của hệ thống cấp nước vẫn còn hạn chế.
Theo bà Lê Thị Dân An, nhu cầu sử dụng nước sạch tại các đô thị đang tăng nhanh cùng tốc độ đô thị hóa, đặc biệt tại các khu vực trung tâm đô thị, khu dân cư mới, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các khu vực ven đô phát triển nhanh. Trong khi đó, hạ tầng cấp nước hiện hữu vẫn còn những hạn chế về phạm vi bao phủ mạng lưới và công suất cục bộ tại một số khu vực, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị.
Tại một số khu vực, công suất các nhà máy nước và mạng lưới phân phối chưa đáp ứng tốc độ gia tăng dân số và mở rộng không gian đô thị; trong khi nhiều khu vực ven đô, đô thị nhỏ và các khu dân cư mới vẫn chưa được phủ kín hệ thống cấp nước. Tỷ lệ thất thoát nước tại một số nơi còn cao. Bên cạnh đó, việc đầu tư hệ thống cấp nước đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài trong khi khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế, công tác xã hội hóa chưa thu hút được nhiều doanh nghiệp tham gia.
Một bộ phận người dân vẫn sử dụng nước giếng khoan hoặc nguồn nước tự khai thác do chưa được đấu nối với hệ thống cấp nước hoặc chưa thay đổi thói quen sử dụng nước. Ngoài ra, tiến độ đầu tư mở rộng mạng lưới tại một số địa phương còn chậm; công tác phối hợp trong thu hút đầu tư, giải phóng mặt bằng và đấu nối hạ tầng có thời điểm chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng vùng phục vụ.
Theo đánh giá của ngành xây dựng, để đạt mục tiêu 85% hộ dân đô thị sử dụng nước sạch theo quy chuẩn vào năm 2030, vấn đề cốt lõi là phải giải quyết được điểm nghẽn về hạ tầng cấp nước.
Theo tính toán, để đạt mục tiêu trên, số người được cấp nước sạch cần tăng từ gần 306.000 người hiện nay lên hơn 643.000 người, tức bổ sung thêm hơn 337.000 người được tiếp cận hệ thống cấp nước đô thị. Với tiêu chuẩn cấp nước bình quân khoảng 120 lít/người/ngày đêm, nhu cầu cấp nước phát sinh khoảng 40.464 m³/ngày đêm. Sau khi tính toán bổ sung hệ số dự phòng tăng trưởng khoảng 10% và tỷ lệ thất thoát khoảng 15%, tổng công suất cấp nước cần đầu tư bổ sung đến năm 2030 khoảng 50.000-52.000 m³/ngày đêm. Đây là khối lượng đầu tư rất lớn, đòi hỏi phải phát triển đồng bộ từ nguồn nước, nhà máy xử lý đến hệ thống truyền tải và phân phối.
Tăng nguồn lực, mở rộng mạng lưới phục vụ người dân
Theo đó, Tây Ninh sẽ ưu tiên mở rộng mạng lưới đường ống đến các khu vực chưa được đầu tư hoặc có tỷ lệ sử dụng nước sạch thấp, nhất là các phường An Tịnh, Ninh Thạnh; riêng phường Gia Lộc hiện qua khảo sát tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch từ hệ thống cấp nước đô thị đạt 0%.
Song song với mở rộng mạng lưới, tỉnh sẽ đầu tư nâng công suất các nhà máy nước hiện hữu; kêu gọi đầu tư các công trình cấp nước quy mô lớn, liên phường, liên đô thị; ưu tiên khai thác nguồn nước mặt từ sông và hệ thống công trình thủy lợi theo quy hoạch tỉnh nhằm bảo đảm nguồn nước ổn định, lâu dài, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nước ngầm; đồng thời nâng cao khả năng cấp nước an toàn, chủ động ứng phó với các sự cố và rủi ro trong quá trình khai thác, sản xuất, phân phối nước sạch.
Việc đầu tư được phân kỳ theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn 2026-2027, tỉnh tập trung nâng công suất các nhà máy hiện có, mở rộng mạng lưới đến các đô thị trung tâm và các khu vực thiếu nước sạch, bổ sung khoảng 16.000-22.000 m³/ngày đêm công suất cấp nước. Giai đoạn 2028-2029 tiếp tục đầu tư các tuyến ống truyền tải liên vùng, mở rộng mạng lưới đến khu vực ngoại thị, đồng thời giảm thất thoát nước với nhu cầu bổ sung khoảng 15.000-18.000 m³/ngày đêm. Đến năm 2030, hệ thống cấp nước đô thị sẽ được hoàn thiện theo hướng phủ kín mạng lưới, đấu nối đến hộ dân và nâng cấp các công trình hiện hữu, bổ sung thêm khoảng 17.000-18.000 m³/ngày đêm để hoàn thành mục tiêu 85% hộ dân đô thị được sử dụng nước sạch.
Theo ông Nguyễn Hồng Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, việc phát triển hệ thống cấp nước không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng đô thị, bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, cùng với đầu tư hạ tầng, Tây Ninh xác định huy động nguồn lực là giải pháp có ý nghĩa quyết định. Theo đó, tỉnh sẽ ưu tiên bố trí nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của các tổ chức tài chính quốc tế, các chương trình tín dụng về nước sạch và ứng phó với biến đổi khí hậu. Song song đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư các công trình cấp nước, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động các thành phần kinh tế tham gia phát triển hạ tầng cấp nước đô thị.
Tây Ninh cũng sẽ rà soát, cập nhật quy hoạch và phân vùng cấp nước phù hợp với địa giới hành chính hiện nay; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các ngành, địa phương trong công tác đầu tư, giải phóng mặt bằng và đấu nối hạ tầng; nghiên cứu phương án giá nước theo hướng hài hòa giữa yêu cầu thu hút đầu tư và bảo đảm an sinh xã hội; đồng thời xem xét chính sách hỗ trợ chi phí đấu nối đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo nhằm mở rộng khả năng tiếp cận nước sạch.
Cùng với đó, các đơn vị cấp nước cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống; xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về cấp nước đô thị; ứng dụng thiết bị giám sát nguồn nước, phát hiện rò rỉ, kiểm soát áp lực đường ống, từng bước tự động hóa quá trình vận hành nhằm giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống dưới 15%, nâng cao hiệu quả khai thác và bảo đảm cấp nước an toàn, liên tục.
Bên cạnh đầu tư và đổi mới quản lý, tỉnh tiếp tục tăng cường bảo vệ nguồn nước, kiểm soát chặt chất lượng nước sạch; xây dựng quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sinh hoạt; đẩy mạnh thanh tra, xử lý các hành vi gây ô nhiễm nguồn nước và nâng cao nhận thức của người dân về sử dụng nước sạch, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Hồng Thanh yêu cầu người đứng đầu các địa phương, cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện việc nâng cao tỷ lệ hộ dân đô thị sử dụng nước sạch; chủ động xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, thường xuyên rà soát kết quả thực hiện, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc. Sở Xây dựng tập trung theo dõi, đề xuất chỉ tiêu cụ thể cho từng địa phương, bảo đảm đến năm 2030 toàn tỉnh đạt và phấn đấu vượt mục tiêu 85% hộ dân đô thị sử dụng nước sạch theo quy chuẩn.
Việc từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng cấp nước không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân đô thị mà còn góp phần hoàn thiện kết cấu hạ tầng, nâng cao chất lượng đô thị, tăng sức hấp dẫn môi trường đầu tư, bảo đảm an ninh nguồn nước và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Tây Ninh trong những năm tới.