Nâng tầm thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên

Vượt khó để giữ chất lượng

Thời tiết phức tạp và biến đổi khí hậu khiến nhiều diện tích nhãn không phân hóa mầm hoa đúng chu kỳ, dẫn đến sản lượng sụt giảm, song nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, chất lượng quả vẫn được bảo đảm ở mức cao, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn tiêu thụ trên thị trường.

Đánh giá về vụ nhãn năm nay, ông Đào Xuân Hiệu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hưng Yên cho biết, dù chịu ảnh hưởng từ điều kiện thời tiết khắc nghiệt, việc sản xuất và tiêu thụ nhãn của tỉnh vẫn duy trì hướng đi bền vững nhờ sự chủ động của cơ quan quản lý và người nông dân trong việc tuân thủ chặt chẽ các quy trình kỹ thuật. Việc chuyển dịch từ chú trọng sản lượng sang tập trung nâng cao chất lượng đã giúp giá bán sản phẩm được duy trì ở mức cao. Đồng thời, việc nhân rộng các mô hình sản xuất an toàn, kiểm soát nghiêm ngặt quy trình chăm sóc và hướng dẫn người dân bón phân, phòng trừ sâu bệnh đúng quy chuẩn đã giúp giữ vững chất lượng cùng uy tín thương hiệu của đặc sản địa phương trước mọi biến động.

Tại "thủ phủ" nhãn xã Tân Hưng, nhờ chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật thích ứng, vụ nhãn năm nay được giá, mang lại niềm phấn khởi cho người nông dân.

Chủ tịch UBND xã Tân Hưng Trương Quốc Trân cho biết, nhờ sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp, các ngành và sự đồng lòng của nhân dân, hoạt động sản xuất nhãn cùng các sản phẩm truyền thống thời gian qua đã phát triển ổn định. Hiện toàn xã duy trì diện tích trồng nhãn đạt 330 ha, ước tính sản lượng khoảng 4.000 tấn. Người dân địa phương đã tích cực ứng dụng khoa học kỹ thuật vào các giống nhãn mới, mang lại năng suất và chất lượng cao. Đặc biệt, xã chú trọng đẩy mạnh sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hướng tới hữu cơ nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu nhãn tươi.

Bên cạnh mặt hàng quả tươi, các cơ sở sản xuất, chế biến tại địa phương ngày càng phát triển, góp phần tiêu thụ hiệu quả nông sản và phát triển chuỗi giá trị dài hạn. Hiện toàn xã Tân Hưng đang duy trì ổn định 58 lò chế biến long nhãn, 7 lò sấy táo, 28 hộ chế biến hạt sen và 18 hộ nuôi ong di chuyển theo mùa vụ đến các vùng trên cả nước, tạo sinh kế và thu nhập vững chắc cho người lao động địa phương.

Là một trong những vùng trồng nhãn lớn của xã Tân Hưng, những ngày này, các thành viên Hợp tác xã cây ăn quả đặc sản Quyết Thắng đang tập trung nhân lực thu hoạch nhãn. Theo ông Trần Văn Mý, Giám đốc Hợp tác xã, sản lượng suy giảm do thời tiết, hợp tác xã vẫn kiên định đặt chất lượng lên hàng đầu, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất nông nghiệp. Các thành viên và hộ liên kết được kiểm tra, đôn đốc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng mục đích, đúng liều lượng và bảo đảm thời gian cách ly trước thu hoạch. Cùng với đó, hệ thống mương máng nội đồng được khơi thông kịp thời đã giúp các nhà vườn ứng phó hiệu quả với những đợt mưa kéo dài, nhờ đó sản phẩm nhãn năm nay đạt độ ngọt đậm, cùi dày, hạt nhỏ và mọng nước.

"Sự sụt giảm về tổng sản lượng đã tác động trực tiếp đến thị trường tiêu thụ, tạo ra tình trạng cung không đủ cầu ngay từ đầu vụ. Nếu như trong những vụ trước, người sản xuất phải chủ động tìm kiếm đầu ra, thì năm nay thương lái và khách hàng lại chủ động đến tận vườn liên hệ thu mua, tạo sức hút lớn cho nông sản địa phương", ông Mý chia sẻ.

Trước tình hình đó, việc điều tiết giá được các hợp tác xã chú trọng nhằm hài hòa lợi ích. Ông Trần Văn Mý khẳng định, nguyên tắc hoạt động của hợp tác xã là duy trì mức giá ổn định, phù hợp với thực tế thị trường để giữ uy tín lâu dài, đồng thời ưu tiên cung ứng sản phẩm cho các đối tác đã ký kết lâu năm.

Nâng tầm thương hiệu

Bên cạnh việc sản xuất và tiêu thụ, vụ nhãn năm nay tại Hưng Yên ghi nhận những bước tiến trong chiến lược bảo tồn, phục tráng các giống nhãn cổ truyền thống. Theo thống kê, tỉnh Hưng Yên hiện có khoảng 50 dòng gen nhãn; trong đó hơn 40 dòng mang nguồn gốc bản địa quý hiếm. Các giống nhãn được phân loại, đặt tên dựa trên đặc tính và hương vị riêng biệt như nhãn đường phèn, nhãn cùi, nhãn nước, nhãn gỗ, nhãn thóc, nhãn Hương Chi...; trong đó chủ yếu dòng nhãn cùi và nhãn đường phèn được định danh là "nhãn lồng".

Thay vì sản xuất đại trà, các hợp tác xã và nhà vườn đang định hướng chuyển đổi diện tích sang các dòng nhãn đặc sản có giá trị kinh tế và hương vị vượt trội. Hiện nay, cây nhãn được trồng tại nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh; trong đó, thôn Nễ Châu, xã Tân Hưng là nơi tập trung nhiều loại nhãn quý có giá trị kinh tế cao như nhãn cùi cổ, nhãn đường phèn.

Bà Trần Thị Bắc, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất nhãn lồng Nễ Châu cho biết, thời tiết năm nay tương đối thuận lợi khi giai đoạn đầu vụ duy trì nắng đều, thỉnh thoảng có mưa bổ sung độ ẩm nên người dân tiết kiệm được chi phí tưới tiêu. Dù giai đoạn thu hoạch xuất hiện các đợt mưa liên tục, song nhờ hệ thống mương máng nội đồng được khơi thông thoáng từ trước nên cây nhãn hoàn toàn không bị ảnh hưởng. Qua đánh giá thực tế, chất lượng nhãn năm nay đạt độ ngọt đậm, cùi dày, giòn và mọng nước. Hiện tại, cơ cấu giống chủ lực tại Hợp tác xã sản xuất nhãn lồng Nễ Châu tập trung vào các loại nhãn quý do cha ông để lại là nhãn đường phèn quả vuông, nhãn cùi cổ...

Tiêu biểu cho việc lưu giữ nguồn gen giống nhãn đường phèn quả vuông là mô hình của gia đình ông Trịnh Văn Cương tại thôn Nễ Châu. Đây là giống nhãn đặc sản quý hiếm có đặc điểm độc đáo là khi chín, hai bên vai quả nhô lên tạo thành hình vuông lạ mắt. Ông Cương chia sẻ, tuy năng suất của giống nhãn này không cao bằng các giống nhãn mới, nhưng quả rất đều, cùi giòn, róc hạt và có vị ngọt đậm thơm đặc trưng như mật ong. Nhận thấy giá trị quý báu của cây, từ năm 1995, gia đình ông đã chủ động chiết cành nhân rộng ra vườn nhà với diện tích hơn 4.000 m². Đến năm 2022, vườn nhãn của gia đình ông Cương đã được cơ quan chức năng công nhận là vườn cây đầu dòng, phục vụ việc khai thác mắt ghép để nhân giống cho nhân dân trong vùng nhằm mục tiêu bảo tồn bền vững nguồn gen quý của địa phương.

Đến nay, Hợp tác xã sản xuất nhãn lồng Nễ Châu đang duy trì tổng diện tích canh tác 18 ha; trong đó, có trên 6 ha chuyên canh các giống nhãn đặc sản. Các hộ thành viên đang tập trung thu hoạch với đầu ra ổn định thông qua các thương lái lớn, hệ thống phân phối siêu thị và chuỗi cửa hàng nông sản sạch. Tuy nhiên, sản phẩm nhãn đặc sản này hiện chủ yếu mới tiếp cận được thị trường Hà Nội và Hưng Yên, khách hàng tại nhiều tỉnh, thành khác trong cả nước vẫn chưa có nhiều cơ hội thưởng thức.

Trăn trở về bài toán bảo tồn khi lực lượng lao động trực tiếp trồng nhãn chủ yếu là người lớn tuổi, bà Bắc khẳng định các nhà vườn vẫn giữ tư duy đổi mới nhanh, chủ động nâng cao quy trình canh tác để giữ vững uy tín thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên. Niềm tự hào của người dân xứ Phố Hiến càng được nhân lên khi di sản quý giá này chính thức được ghi danh, tạo cơ sở pháp lý và động lực mạnh mẽ giúp người sản xuất nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị truyền thống.

Thời gian tới, các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên tiếp tục đẩy mạnh công tác vận động nông dân đổi mới tư duy sản xuất, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP nhằm đưa ngành hàng nhãn vươn xa, đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường trong nước và định hướng xuất khẩu.