Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ thẳng vào một tồn tại lớn khi triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết chiến lược của Đảng: “Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi”. Có thể nói, Trung ương đã đánh giá rất trực diện và toàn diện về kết quả vận hành chung của toàn hệ thống chính trị, nhìn thấu những khó khăn, vướng mắc khiến xảy ra tình trạng “chủ trương đúng nhưng thể chế hóa chậm, tổ chức thực hiện không nghiêm, hiệu quả không cao”.
Nguyên nhân sâu xa tạo nên rào cản đối với hiệu quả thực thi cũng được Hội nghị Trung ương 3 nhận diện rõ, đó là thẩm quyền có nơi chưa đi liền trách nhiệm; phân cấp chưa gắn đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và kiểm soát; nguồn lực còn chia cắt; tăng trưởng chưa dựa vào năng suất, nội lực; dự báo, phòng ngừa ở một số lĩnh vực, ngành, địa phương chưa theo kịp biến động.
Quả thật, nếu chúng ta nhìn lại bức tranh kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026, bên cạnh những gam màu sáng như GDP tăng 8,18% (cao nhất cùng kỳ 16 năm qua), kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm; quốc phòng, an ninh được giữ vững; đối ngoại, hội nhập quốc tế, văn hóa, xã hội tiếp tục phát triển; an sinh xã hội được bảo đảm, thì vẫn còn đó nhiều trăn trở về tốc độ và chất lượng tăng trưởng, về hiệu quả huy động nguồn lực, về chất lượng nguồn nhân lực…
Lấy kết quả sơ kết 1 năm vận hành tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp làm ví dụ. Ở đó còn nhiều vấn đề lớn được chỉ ra: Từ thể chế liên quan đến tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền… chưa thật sự đồng bộ; đến thể chế pháp luật hiện hành cũng thiếu đồng bộ, thiếu thống nhất, nhiều quy định pháp luật còn chưa rõ ràng. Đặc biệt, năng lực thực thi ở cơ sở, nhất là cấp xã, chưa theo kịp yêu cầu mới. Khối lượng công việc chuyển xuống cơ sở rất lớn, trong khi cán bộ chuyên sâu về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư, công nghệ thông tin… còn thiếu. Theo đánh giá, chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh, 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Hay là sau 18 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục nhấn mạnh điểm nghẽn lớn nhất ở khâu thực thi: Chủ trương đã rõ, thể chế đã từng bước hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, quyết tâm chính trị đã cao, khí thế hành động đã được khơi dậy; nhưng kết quả thực tế chưa tương xứng, chưa tạo được nhiều sản phẩm cụ thể, chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất và năng lực quản trị quốc gia.
Như vậy, có thể thấy, mấu chốt của vấn đề chủ yếu đều nằm ở khâu thực thi, nghĩa là hiệu quả chuyển hóa chủ trương, chính sách vào cuộc sống vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu mới về phát triển đất nước. Trong đó, công tác cán bộ - con người, có lẽ vẫn là khâu “then chốt của then chốt”. Một khi cán bộ không đủ năng lực thực thi thì dù quyết sách có đúng, có trúng đến đâu cũng không thể mang lại hiệu quả như mong muốn.
Việc nhận diện rõ điểm nghẽn và “nguyên nhân gốc” đánh dấu bước chuyển quan trọng về tư duy lãnh đạo của Đảng: Chuyển ngay sự thống nhất về chủ trương, thành thống nhất trong hành động, nhằm đưa các quyết sách của Trung ương thành kết quả cụ thể. Giá trị và sức sống của các quyết sách phải được đo bằng kết quả thực tế, đó là điểm nghẽn được tháo gỡ, năng lực mới được tạo lập, bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực được khơi thông, năng suất và sức cạnh tranh được nâng cao, đất nước an toàn hơn, nhân dân được thụ hưởng thiết thực hơn.
Từ chỗ đánh giá kết quả và nguyên nhân một cách trực diện, không né tránh, giải pháp được đưa ra cũng rất quyết liệt và đây có thể được xem là một đột phá lớn của Hội nghị Trung ương 3. Theo đó, Trung ương thống nhất cơ chế bảo đảm để các quyết sách được tổ chức thực hiện đồng bộ, có thể kiểm soát, đo lường và quy trách nhiệm. Đặc biệt, “năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong mỗi quyết sách”. Mỗi nhiệm vụ phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm; kiểm tra, giám sát thường xuyên để cảnh báo, điều chỉnh kịp thời. Không giao nhiệm vụ mà không xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp… Nói cách khác, hiệu quả thực thi trở thành bộ phận cấu thành của quyết sách. Đích đến được xác định rõ ràng ngay ở vạch xuất phát.
Không chỉ vậy, Trung ương còn yêu cầu “biến tốc độ ban hành thành tốc độ thực hiện”, càng cho thấy quyết tâm cao về tiến độ thực hiện chính sách, đồng thời đòi hỏi sự tập trung cao độ, sự sâu sát của tất cả các khâu, từ lãnh đạo đến thực thi trong quá trình triển khai chính sách. “Không được phép để sự yếu kém trong tổ chức và con người làm chậm bước tiến của quốc gia, bởi thời gian là nguồn lực phát triển đặc biệt quan trọng và không thể tái tạo. Chậm trễ trong tổ chức thực hiện không chỉ lãng phí nguồn lực mà còn làm giảm tốc độ và đánh mất thời cơ phát triển đất nước”, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Hội nghị Trung ương 3 đã thống nhất cao nhiều chủ trương, quyết sách lớn, nhưng tầm vóc lớn nhất chính là định hướng để mỗi quyết sách đều có khả năng đi vào cuộc sống.
