Thuốc trị tiểu đường Ozempic. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)
Tuy nhiên, khoảng 9% đến 1/3 người tham gia các thử nghiệm lâm sàng giảm chưa tới 5% cân nặng, tùy loại thuốc và liều sử dụng.
Các thuốc như Ozempic và Wegovy chứa semaglutide, hoạt động tương tự hormone GLP-1 tự nhiên trong cơ thể. Chúng làm chậm quá trình thức ăn rời khỏi dạ dày, giảm cảm giác thèm ăn và kích thích sản xuất insulin, qua đó giúp giảm cân.
Còn các loại thuốc Mounjaro và Zepbound chứa tirzepatide, tác động lên cả GLP-1 và một hormone khác, nên thường mang lại hiệu quả giảm cân mạnh hơn. Các thử nghiệm cho thấy người sử dụng nhóm thuốc này có thể giảm trung bình khoảng 15-20% trọng lượng cơ thể.
Thành công của GLP-1 đã tạo nên cơn sốt trên toàn cầu. Các nghiên cứu còn cho thấy thuốc có thể mang lại lợi ích đối với một số bệnh lý liên quan đến béo phì, như bệnh tim, gan nhiễm mỡ và một số dạng nghiện.
Tuy nhiên, hiệu quả giữa các bệnh nhân rất khác nhau. Một số người dù sử dụng thuốc đúng chỉ định, kết hợp ăn uống và tập luyện vẫn gần như không giảm cân.
Một người phụ nữ ở Canada cho biết đã lần lượt sử dụng nhiều loại thuốc GLP-1 trong thời gian dài nhưng cân nặng gần như không thay đổi. Điều đáng thất vọng hơn là thuốc không giúp kiểm soát những cơn thèm ăn và suy nghĩ dai dẳng về thực phẩm. Bà cho biết cảm giác thèm ăn dữ dội đến mức ví nó giống như trải qua hội chứng cai nghiện.
Theo Giáo sư Alexander Miras, chuyên gia về béo phì tại Đại học Ulster (Bắc Ailen), nếu thuốc không làm giảm cảm giác đói và lượng thức ăn nạp vào thì rất khó tạo ra hiệu quả giảm cân. Ông nhấn mạnh việc thuốc không phát huy tác dụng không phải lỗi của người bệnh.
Hiện giới khoa học vẫn chưa xác định chính xác vì sao một số người đáp ứng tốt trong khi những người khác gần như không có kết quả. Các yếu tố như động lực, trình độ học vấn hay điều kiện kinh tế - xã hội dường như không phải nguyên nhân chính.
Tuy nhiên, tuổi tác, giới tính và bệnh nền có thể đóng vai trò nhất định. Người lớn tuổi thường giảm cân ít hơn, nam giới có xu hướng giảm cân ít hơn phụ nữ, trong khi bệnh nhân tiểu đường type 2 cũng thường giảm cân kém hơn những người không mắc bệnh.
Nguồn gốc di truyền cũng đang được nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu Australia phát hiện một số biến thể gien có thể ảnh hưởng đến enzyme PAM, chất tham gia điều chỉnh nhiều hormone, trong đó có GLP-1. Những người mang các biến thể này có dấu hiệu “kháng GLP-1”, nghĩa là cùng một lượng hormone tạo ra tác động yếu hơn, dẫn đến giảm cân và kiểm soát đường huyết kém hơn.
Hormone sinh dục cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Các nghiên cứu cho thấy estrogen có khả năng làm thay đổi phản ứng với GLP-1, trong khi chu kỳ kinh nguyệt và liệu pháp hormone thay thế ở phụ nữ mãn kinh cũng có thể liên quan đến mức độ giảm cân.
Dù chưa thể dự đoán chính xác ai sẽ đáp ứng với thuốc, các chuyên gia cho rằng người bệnh không nên mất hy vọng. Một số thuốc giảm cân mới đang được phát triển, trong khi những người không đáp ứng với GLP-1 có thể được cân nhắc chuyển sang thuốc hoạt động theo cơ chế khác.
Phẫu thuật giảm cân cũng có thể là lựa chọn đối với những trường hợp nghiêm trọng. Đáng chú ý, việc không đáp ứng với thuốc GLP-1 không đồng nghĩa người bệnh sẽ không đạt kết quả khi phẫu thuật giảm cân.
Theo các chuyên gia, điều quan trọng là bệnh nhân không nên tự trách mình khi thuốc không hiệu quả. Khả năng đáp ứng khác nhau giữa từng người và có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố sinh học mà y học hiện chưa thể dự đoán đầy đủ.
Sự khác biệt này cũng cho thấy việc xem GLP-1 như một “phép màu” có thể tạo ra kỳ vọng quá lớn. Dù thuốc đem lại bước tiến đáng kể trong điều trị béo phì, chúng không phải giải pháp hiệu quả với tất cả mọi người.