Đây là kết quả một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Israel vừa công bố, qua đó gióng lên hồi chuông cảnh báo về một nguồn ô nhiễm ít được chú ý.
Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, kết quả nghiên cứu đăng trên tạp chí Environmental Research cho thấy các hạt cao su sinh ra trong quá trình lốp xe cọ xát với mặt đường không chỉ là vi nhựa, mà còn là "kho chứa" nhiều hợp chất hóa học độc hại. Những chất này được giải phóng dần vào đất và được cây trồng hấp thụ trong suốt thời gian dài.
Mỗi năm, thế giới sản xuất khoảng 1,5 tỷ lốp xe. Trong quá trình được sử dụng, lốp xe liên tục bị bào mòn, phát tán các hạt cao su chứa nhiều phụ gia hóa học như chất chống oxy hóa, chất xúc tiến và chất lưu hóa. Theo thời gian, các hạt này tích tụ trong môi trường thông qua không khí, nước mưa chảy tràn từ đường giao thông, nước tưới và bùn thải, và trở thành một trong những nguồn phát thải vi nhựa lớn nhất hiện nay.
Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Hebrew ở Jerusalem và Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Volcani đã tiến hành trồng cỏ linh lăng và xà lách trong đất có chứa lượng hạt mài mòn từ lốp xe tương đương mức ghi nhận ngoài thực tế tại các khu vực gần đường giao thông. Các nhà khoa học theo dõi quá trình 6 hợp chất hóa học phổ biến từ lốp xe được giải phóng vào đất và xâm nhập vào mô thực vật. Kết quả cho thấy quá trình phát tán diễn ra theo 2 giai đoạn: một số hóa chất được giải phóng nhanh từ bề mặt hạt cao su, trong khi các chất khác khuếch tán chậm từ bên trong cấu trúc cao su trong thời gian dài. Điều này đồng nghĩa các hạt mài mòn từ lốp xe có thể tiếp tục gây ô nhiễm đất và cây trồng nhiều năm sau khi được phát tán vào môi trường.
Đáng lo ngại nhất là hợp chất 1,3-diphenylguanidine (DPG), được phát hiện tồn lưu trong đất với nồng độ cao và tích tụ đáng kể trong cả cỏ linh lăng lẫn xà lách. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện 6PPD-quinone – một hợp chất từng được chứng minh có độc tính cao đối với nhiều loài cá – hiện diện trong cả đất và cây trồng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe con người nếu tích lũy lâu dài qua thực phẩm.
Theo các tác giả, mức độ ô nhiễm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lượng mưa, nhiệt độ, gió và khoảng cách từ đồng ruộng tới các tuyến đường có mật độ giao thông lớn. Những cánh đồng nằm sát đường cao tốc có nguy cơ tiếp nhận lượng hạt mài mòn lớn hơn. Đặc biệt, xe điện do có trọng lượng lớn hơn xe sử dụng động cơ đốt trong cũng có thể làm gia tăng lượng hạt cao su phát sinh từ lốp.
Các nhà nghiên cứu khuyến cáo cần tiếp tục đánh giá tác động lâu dài của các chất ô nhiễm từ lốp xe đối với hệ sinh thái nông nghiệp và sức khỏe cộng đồng. Dù rau quả được đem rửa trước khi ăn nhưng phần lớn các hợp chất ô nhiễm đã được cây hấp thụ vào bên trong mô lá nên không thể loại bỏ hoàn toàn bằng cách rửa thông thường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường quản lý thành phần hóa học trong sản xuất lốp xe và kiểm soát tốt hơn nguồn phát thải từ giao thông nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm thực phẩm trong tương lai.
