Từ những cái tên đình đám như SpaceX, Blue Origin đến Meta hay Google, các tập đoàn công nghệ đang lần lượt công bố tham vọng xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian - một ý tưởng từng bị xem là viễn tưởng nhưng nay đang dần trở thành mục tiêu chiến lược.
Xu hướng này được đánh dấu khi Blue Origin, công ty do Jeff Bezos sáng lập, chính thức nộp hồ sơ xin phép triển khai tới 52.000 vệ tinh trong dự án mang tên "Sunrise". Mục tiêu không chỉ là viễn thông, mà còn cung cấp năng lực tính toán phục vụ trí tuệ nhân tạo. Trước đó, SpaceX của Elon Musk đề xuất kế hoạch tham vọng hơn: đưa tới một triệu vệ tinh vào quỹ đạo thấp. Theo ông Musk, việc đặt data center ngoài không gian là "điều hiển nhiên" và có thể trở thành hiện thực ở quy mô lớn ngay từ cuối thập kỷ này.
Từ tham vọng đến thử nghiệm đầu tiên
Lập luận của các nhà tiên phong khá rõ ràng. Trong không gian, năng lượng Mặt Trời dồi dào và ổn định hơn nhiều so với trên Trái Đất. Các tấm pin có thể tạo ra điện năng gấp nhiều lần, trong khi môi trường lạnh tự nhiên giúp làm mát thiết bị mà không cần hệ thống tiêu tốn năng lượng. Theo ông Musk, chính sự kết hợp này có thể biến không gian thành môi trường vận hành trí tuệ nhân tạo với chi phí thấp nhất trong tương lai gần.
Không chỉ dừng lại ở tham vọng, những thử nghiệm đầu tiên đã bắt đầu. Một startup có tên Starcloud, được hậu thuẫn bởi Nvidia, đã đưa lên quỹ đạo một vệ tinh chứa chip GPU chuyên dụng cho AI. Các dự án tiếp theo dự kiến sẽ thử nghiệm cả máy chủ, hệ thống khai thác tiền điện tử và hạ tầng điện toán đám mây. Trong khi đó, Meta cũng đã ký kết hợp tác để khai thác năng lượng Mặt Trời từ không gian nhằm phục vụ các trung tâm dữ liệu tương lai.
Tuy nhiên, đằng sau những viễn cảnh đầy hứa hẹn là hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải. Ngay cả SpaceX, trong tài liệu chuẩn bị niêm yết, cũng thừa nhận rằng các dự án data center quỹ đạo vẫn ở giai đoạn sơ khai, với độ phức tạp kỹ thuật cao và chưa chứng minh được tính khả thi thương mại. Không gian là môi trường khắc nghiệt: bức xạ, mảnh vỡ vũ trụ và điều kiện vận hành cực đoan có thể gây hỏng hóc bất cứ lúc nào.
Thách thức không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chi phí. Việc phóng hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu vệ tinh đòi hỏi năng lực phóng tên lửa khổng lồ mà hiện chưa một quốc gia hay doanh nghiệp nào thực sự đáp ứng được. Lãnh đạo Amazon Web Services cũng thừa nhận rằng thế giới "chưa có đủ tên lửa" cho tham vọng này.
Hoài nghi và các lộ trình thay thế
Sự hoài nghi còn đến từ những nhân vật có ảnh hưởng trong ngành. Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, cho rằng việc đặt data center ngoài không gian ở thời điểm hiện tại là thiếu thực tế, khi chi phí phóng vẫn quá cao và chưa có giải pháp bảo trì hiệu quả. Thay vào đó, ông đang đầu tư vào các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ để cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu trên mặt đất.
Dù vậy, cuộc đua đã chính thức bắt đầu. Khi nhu cầu tính toán cho trí tuệ nhân tạo bùng nổ, các giới hạn về năng lượng và hạ tầng trên Trái Đất buộc các tập đoàn công nghệ phải tìm kiếm những hướng đi mới. Không gian - từng là lãnh địa của khoa học và quốc phòng - đang trở thành mặt trận tiếp theo của kinh tế số.
Câu hỏi đặt ra không còn là liệu data center ngoài không gian có xuất hiện hay không, mà là khi nào và với chi phí như thế nào. Giữa tầm nhìn chiến lược và những ràng buộc kỹ thuật còn hiện hữu, ranh giới vẫn chưa được xác định rõ ràng.
