Hé lộ mục tiêu quan sát ở mặt khuất Mặt Trăng của phi hành đoàn Artemis II

Sau khi cất cánh từ Florida vào ngày 1/4 vừa qua và kiểm tra hệ thống trên quỹ đạo Trái Đất, phi hành đoàn đã khởi động động cơ để hướng thẳng tới vệ tinh tự nhiên của chúng ta. Đây sẽ là lần đầu tiên con người trực tiếp ghé thăm "người hàng xóm" vũ trụ này kể từ năm 1972.

Trong suốt chuyến bay ngang qua kéo dài 6 giờ đồng hồ, mọi ánh mắt tại trung tâm kiểm soát sứ mệnh ở Houston (Mỹ) sẽ đổ dồn về phía Mặt Trăng. Giới khoa học đang vô cùng háo hức chờ đợi những gì phi hành đoàn sẽ tận mắt chứng kiến.

Mặt khuất của Mặt Trăng rất khác biệt so với mặt hướng về Trái Đất: nơi đây hầu như không có các dòng dung nham rộng lớn, nhưng lại sở hữu lớp vỏ dày hơn và nhiều hố va chạm hơn hẳn. Tuy nhiên, do vị trí hình học hiện tại giữa Mặt Trăng và Mặt Trời, sẽ chỉ có 20% mặt khuất được chiếu sáng khi các phi hành gia bay ngang qua. Mặc dù có chút tiếc nuối khi nhiều khu vực vẫn chìm trong bóng tối, những đặc điểm địa chất nằm trong vùng sáng này vẫn mang lại sự phấn khích lớn cho các nhà nghiên cứu.

Theo Nature, đứng đầu danh sách chờ đợi là bồn địa Orientale – một hố va chạm khổng lồ rộng 930 km với cấu trúc nhiều vòng đồng tâm nằm ở bán cầu nam. Đây là hố va chạm lớn nhất và trẻ nhất được hình thành trong một trận "mưa" tiểu hành tinh tàn khốc bắt đầu từ khoảng 4 tỷ năm trước. Ba vòng đồng tâm của Orientale nhiều khả năng được hình thành khi một tiểu hành tinh khổng lồ đâm sầm vào Mặt Trăng, làm bốc hơi vật chất, tạo ra sức ép như một cơn sóng thần và khiến lớp vỏ quanh điểm va chạm sụp đổ.

Kelsey Young, nhà khoa học chính về Mặt Trăng của sứ mệnh Artemis II, nhận định Orientale "đóng vai trò rất quan trọng trong việc tìm hiểu quá trình hình thành hố va chạm trên khắp Hệ Mặt Trời". Bồn địa này lớn và chi tiết đến mức giới khoa học luôn xem nó là nguyên mẫu để nghiên cứu cách các hố va chạm hình thành trên những hành tinh khác. Cho đến nay, con người mới chỉ thấy được phần rìa của bồn địa này hoặc xem qua ảnh chụp từ các tàu thăm dò không người lái. Nhận xét về mục tiêu này, phi hành gia Jeremy Hansen của sứ mệnh Artemis II bày tỏ: "Nó thực sự khổng lồ, siêu phức tạp và bạn có thể nhìn chằm chằm vào nó hàng giờ liền".

Bên cạnh Orientale, phi hành đoàn cũng sẽ chiêm ngưỡng những miệng hố chưa từng được con người quan sát trực tiếp dưới ánh sáng Mặt Trời. Nổi bật là hố Ohm rộng 64 km với một đỉnh núi trung tâm nhô lên trên các dòng dung nham ở đáy, và hố Pierazzo rộng 9 km. Các phi hành gia sẽ theo dõi những thay đổi tinh tế về màu sắc, độ sáng trên bề mặt, cũng như cách góc chiếu sáng của Mặt Trời làm thay đổi cảm nhận về địa hình. Theo các nhà khoa học của sứ mệnh, sự quan sát bằng mắt thường này sẽ bổ sung thêm chiều sâu và góc nhìn nhân loại quý giá cho những bức ảnh chụp vô hồn từ tàu không gian.

Trong hành trình này, phi hành đoàn Artemis II sẽ được ngắm nhìn khoảnh khắc Trái Đất lặn và mọc lên trên đường chân trời của Mặt Trăng, tái hiện lại bức ảnh "Trái Đất mọc" (Earthrise) lịch sử do sứ mệnh Apollo 8 ghi lại vào năm 1968. Khi bay quanh mặt khuất, họ cũng sẽ trải qua gần một giờ nhật thực toàn phần khi Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời. Trong khoảng thời gian đó, các phi hành gia sẽ chụp ảnh nhật hoa (lớp khí quyển bên ngoài mỏng manh của Mặt Trời) và chăm chú quan sát phần tối của bề mặt chớp nhoáng với hy vọng bắt được tia sáng lóe lên khi một thiên thạch va chạm vào bề mặt Mặt Trăng.

Mọi khoảnh khắc sẽ được ghi lại bằng ba máy ảnh Nikon chuyên dụng, trong đó có một ống kính zoom lên đến 400 mm, cùng điện thoại iPhone để chụp ảnh thường ngày. Ở vị trí tiếp cận gần nhất, tàu Orion sẽ cách bề mặt Mặt Trăng khoảng 6.600 km, lúc này Mặt Trăng sẽ trông to bằng một quả bóng rổ khi bạn cầm và duỗi thẳng tay.

Juliane Gross, một nhà khoa học về Mặt Trăng tại NASA, cho biết bà sẽ rất hạnh phúc với bất cứ thứ gì các phi hành gia có thể ghi nhận được, đồng thời bày tỏ sự "ghen tị" với vị trí độc nhất vô nhị của họ. "Tôi thực sự rất muốn nhìn thấy toàn bộ mặt khuất của Mặt Trăng," bà chia sẻ. "Chỉ đứng đó... tận hưởng khoảnh khắc đậm chất nhân loại ấy".