Từ những cái tên đình đám như SpaceX, Blue Origin đến Meta hay Google, các “gã khổng lồ công nghệ” đang lần lượt công bố tham vọng xây dựng các trung tâm dữ liệu (Data Center) trong không gian - ý tưởng từng bị xem là viễn tưởng nhưng nay đang dần trở thành mục tiêu chiến lược.
Theo tác giả bài viết, mồi lửa cho xu hướng này bùng lên khi Blue Origin - công ty do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập - chính thức nộp hồ sơ xin phép triển khai tới 52.000 vệ tinh trong dự án mang tên “Sunrise”. Mục tiêu không chỉ là viễn thông, mà còn cung cấp năng lực tính toán phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Trước đó, SpaceX của Elon Musk thậm chí còn đề xuất kế hoạch tham vọng hơn: đưa tới 1 triệu vệ tinh vào quỹ đạo thấp. Theo tỷ phú Musk, việc đặt Data Center ngoài không gian là “điều hiển nhiên” và có thể trở thành hiện thực quy mô lớn ngay từ cuối thập kỷ này.
Lập luận của các nhà tiên phong là khá rõ ràng. Trong không gian, năng lượng Mặt Trời dồi dào và ổn định hơn nhiều so với trên Trái Đất. Các tấm pin Mặt Trời có thể tạo ra điện năng gấp nhiều lần, trong khi môi trường lạnh tự nhiên giúp làm mát thiết bị mà không cần hệ thống tiêu tốn năng lượng. Theo ông Musk, chính sự kết hợp này có thể biến không gian thành nơi rẻ nhất để vận hành AI trong tương lai gần.
Không chỉ dừng lại ở tham vọng, những thử nghiệm đầu tiên đã bắt đầu. Startup có tên Starcloud, được Nvidia hậu thuẫn, đã đưa lên quỹ đạo 1 vệ tinh chứa chip GPU chuyên dụng cho AI. Các dự án tiếp theo dự kiến sẽ thử nghiệm cả máy chủ, hệ thống khai thác tiền điện tử và hạ tầng điện toán đám mây. Trong khi đó, Meta cũng đã ký thỏa thuận hợp tác để khai thác năng lượng Mặt Trời từ không gian nhằm phục vụ các trung tâm dữ liệu tương lai.
Tuy nhiên, đằng sau những viễn cảnh đầy hứa hẹn là hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải. Ngay cả SpaceX, trong tài liệu chuẩn bị niêm yết, cũng thừa nhận các dự án data center ngoài không gian vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, với độ phức tạp kỹ thuật cao và chưa chứng minh được tính khả thi thương mại. Không gian là môi trường khắc nghiệt: bức xạ, mảnh vỡ vũ trụ và điều kiện vận hành cực đoan có thể gây hỏng hóc cho thiết bị bất cứ lúc nào.
Thách thức không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chi phí. Việc phóng hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu vệ tinh đòi hỏi năng lực phóng tên lửa khổng lồ mà hiện tại chưa một quốc gia hay doanh nghiệp nào thực sự đáp ứng được. Lãnh đạo Amazon Web Services cũng thừa nhận rằng thế giới “chưa có đủ tên lửa” cho tham vọng này.
Sự hoài nghi còn đến từ những nhân vật có ảnh hưởng trong ngành. Giám đốc điều hành (CEO) Sam Altman của OpenAI thẳng thừng tuyên bố việc đặt Data Center ngoài không gian ở thời điểm hiện tại là “phi lý”, khi chi phí phóng vệ tinh vẫn còn quá cao và chưa có giải pháp bảo trì hiệu quả. Thay vào đó, ông đang đầu tư vào các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ để cung cấp năng lượng cho những trung tâm dữ liệu trên mặt đất.
Dù vậy, cuộc đua đã chính thức bắt đầu. Khi nhu cầu tính toán phục vụ AI bùng nổ, những giới hạn về năng lượng và hạ tầng trên Trái Đất buộc các tập đoàn công nghệ phải tìm kiếm những hướng đi mới. Không gian - từng là lãnh địa của khoa học và quốc phòng - giờ đây đang trở thành mặt trận tiếp theo của kinh tế số.
Câu hỏi còn lại không phải là liệu Data Center ngoài không gian có xuất hiện hay không, mà là khi nào và với cái giá nào. Trong cuộc chơi này, giữa tầm nhìn táo bạo và thực tế khắc nghiệt, ranh giới vẫn rất mong manh.
