![Chú thích ảnh](https://media3.baotintuc.vn/images/korq9wHvHQuPMLfyUSOtvf1LVRqEgKvbsEYF9bKywuMv7n9eXsjojq1KYv_HxhFpk5jahj6z-aWxkumKHyw4hA/khaoco.jpeg.avif "Dòng chữ "Chúc may mắn” (Mazal Tov) được khắc trên một trong những sàn khảm tuyệt đẹp. Ảnh: Cơ quan Cổ vật Israel")
Khu di tích nằm trong phạm vi của khu khảo cổ Kafr Hatta – một khu định cư của người Samari tồn tại suốt khoảng 400 năm, từ cuối thời kỳ La Mã đến cuối thời kỳ Byzantine (thế kỷ IV–VII sau Công nguyên).
Theo các nguồn tư liệu lịch sử, đây được cho là quê hương của Menander – một pháp sư người Samari, người kế vị Simon Magus – một nhân vật được xem là cha đẻ của các giáo phái Ngộ giáo (Gnostic) và là một trong những người cải đạo Thiên Chúa đầu tiên.
Theo bà Alla Nagorsky và Tiến sĩ Daniel Leahy Griswold – đồng Giám đốc khai quật của IAA, quy mô và sự tráng lệ của các công trình được phát hiện, chất lượng của các sàn khảm (mosaic) cùng với các cơ sở sản xuất nông nghiệp ấn tượng, đều cho thấy sự giàu có và thịnh vượng của cộng đồng người Samari địa phương qua nhiều thế kỷ.
Một trong những phát hiện nổi bật là sàn khảm tuyệt đẹp với họa tiết hình học tinh xảo và hình ảnh các loại trái cây như nho, chà là và dưa hấu. Tại lối vào một căn phòng còn lưu lại một phần dòng chữ Hy Lạp cổ, chúc phúc chủ nhân với dòng chữ “Chúc may mắn” (Mazal Tov) – cái tên rất phổ biến trong cộng đồng người Samari.
Ngoài ra, khu dinh thự còn bao gồm một nhà ép dầu ô liu, một kho chứa lớn và một bể tắm thanh tẩy công cộng (miqveh) ở phía Bắc. Bà Nagorsky cho biết nhà ép dầu này được thiết kế cầu kỳ, có hai trục ép vít và một bể nghiền lớn – một kiểu thiết kế thường thấy ở khu vực Jerusalem hơn là vùng Samaria.
Trải qua nhiều thế kỷ, khu dinh thự đã có những biến đổi lớn. Bà Nagorsky cho biết: “Sự giàu sang và xa hoa ban đầu dần được thay thế bằng hoạt động sản xuất dầu và nông nghiệp. Các bức tường mới xây đã làm hỏng sàn khảm, trong khi các cột và đầu cột trang trí bị tái sử dụng làm vật liệu xây dựng”. Bà cũng nhận định những thay đổi này có thể liên quan đến các cuộc khởi nghĩa của người Samari vào thế kỷ V và VI chống lại sự cai trị của Đế chế Byzantine.
Khác với nhiều khu định cư Samari khác bị phá hủy trong các cuộc nổi dậy, khu dinh thự tại Kafr Kassem vẫn tiếp tục được sử dụng và giữ nguyên bản sắc Samari, điều này được khẳng định qua những đèn dầu bằng gốm đặc trưng của người Samari được tìm thấy tại hiện trường.
Việc phát hiện khu di tích này sẽ giúp các nhà nghiên cứu tái hiện lại lịch sử kéo dài nhiều thế kỷ của cộng đồng cổ xưa này, góp phần làm giàu thêm kiến thức về một dân tộc từng sinh sống trên mảnh đất này.
