Không khó để nhận thấy tin giả và thông tin độc hại xuất hiện ngày càng dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều thông tin hoàn toàn vô căn cứ nhưng vẫn được chia sẻ chỉ vì đánh trúng tâm lý tò mò, sợ hãi hoặc bức xúc của người dùng, gây hoang mang cộng đồng xã hội.
Điển hình là câu chuyện về xăng E10. Trước khi xăng E10 được đưa vào sử dụng đại trà từ ngày 1/6 tới, cộng đồng mạng lại “dậy sóng” khi có những bài viết thiếu căn cứ và các video, hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội với nội dung cho rằng xăng E10 gây hư hỏng động cơ. Điều này đã khiến đông đảo người dân hoang mang, lo lắng, thậm chí không dám đi đổ xăng. Trong khi đó, các cơ quan chuyên môn đã khẳng định loại nhiên liệu này đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và được sử dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia.
Một người dùng mạng xã hội Facebook bày tỏ trên một diễn đàn chuyên về ô tô.
Hay mới đây, giữa đợt nắng nóng gay gắt ở miền Bắc và miền Trung, mạng xã hội lại xôn xao với hình ảnh “thóc nổ thành bỏng vì nhiệt độ quá cao”. Nhiều người dùng chia sẻ hình ảnh các hạt thóc bị nổ thành bỏng với tâm lý bán tín bán nghi, kéo theo hàng loạt bình luận hoang mang về thời tiết cực đoan.
Sau đó, các chuyên gia xác định đây là hình ảnh do AI tạo ra, bởi mức nhiệt ngoài trời khoảng 40 độ C hoàn toàn không thể làm hạt thóc nổ thành bỏng như trong hình ảnh lan truyền. Nhưng dù bài đăng gốc đã bị xóa, hậu quả của nó vẫn còn khi hình ảnh này tiếp tục được chia sẻ và lan truyền với tốc độ khó kiểm soát.
Hình ảnh thóc nổ thành bỏng do AI tạo ra đang lan truyền trên mạng xã hội những ngày qua.
Đó chỉ là hai trong rất nhiều trường hợp cho thấy mức độ nguy hiểm của “rác thông tin” trên không gian mạng hiện nay. Điều đáng lo ngại là sự phát triển bùng nổ của công nghệ AI đang khiến việc tạo ra tin giả ngày càng tinh vi hơn. Giờ đây, không cần kỹ thuật phức tạp, các đối tượng cũng có thể tạo ra hình ảnh giả, video giả, giọng nói giả với độ chân thực rất cao. Không ít clip, hình ảnh về thiên tai, tai nạn, cháy nổ hay phát ngôn của người nổi tiếng thực chất chỉ là sản phẩm cắt ghép hoặc dựng bằng AI nhằm câu tương tác.
Một thực tế đáng báo động là nhiều người dùng mạng xã hội không đủ kỹ năng để phân biệt thật - giả. Người lớn tuổi, người ít tiếp cận công nghệ hoặc những người có tâm lý “thấy nhiều người chia sẻ thì chắc là thật” rất dễ trở thành nạn nhân của tin giả. Nguy hiểm hơn, không ít người dùng mạng xã hội vẫn giữ tâm lý “chia sẻ cho vui”, “nghe nói vậy nên đăng lại” mà không ý thức được hậu quả pháp lý cũng như tác động xã hội từ hành vi của mình.
Chỉ một cú click chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng, người dùng đã tiếp tay cho tin giả lan rộng. Khi một thông tin sai lệch được chia sẻ hàng nghìn, hàng chục nghìn lần, hậu quả không chỉ dừng lại ở sự hiểu nhầm thông thường, mà có thể gây rối loạn xã hội, ảnh hưởng đến an ninh, tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xã hội.
Cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, mạng xã hội đang bị một bộ phận người dùng biến thành công cụ để kiếm tiền bất chấp đúng - sai, thật - giả. Với cơ chế “câu view” hiện nay, càng gây sốc, càng kích động thì càng dễ thu hút tương tác. Chính điều đó khiến không ít người bất chấp đạo đức và pháp luật để tung tin thất thiệt. Từ chuyện thiên tai, dịch bệnh đến các vấn đề kinh tế, xã hội, chỉ cần có “độ nóng” là lập tức xuất hiện hàng loạt thông tin bịa đặt, suy diễn hoặc cắt cúp lại thông tin phục vụ cho ý đồ của người đưa.
Nguy hiểm hơn, có những đối tượng cố tình lợi dụng mạng xã hội để chống phá các chính sách mới, xuyên tạc, kích động, làm suy giảm niềm tin của người dân đối với chính quyền và các cơ quan chức năng. Chẳng hạn ngày 26/5/2026, Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh đã tuyên phạt Lê Anh Điệp (TikToker “Tàng keng Ông Trùm”) 3 năm tù và Đoàn Quốc Việt (TikToker “Dù Bầu Trời”) về tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” khi đăng tải các video gây chia rẽ vùng miền, phá hoại khối đoàn kết dân tộc, nhằm mục đích câu view. Đây cũng là lời cảnh báo nghiêm khắc cho những ai đang ngộ nhận rằng mạng xã hội là “vùng tự do vô luật”.
Không thể phủ nhận rằng thời gian qua, các cơ quan chức năng đã tăng cường xử lý các hành vi tung tin giả, thông tin sai sự thật. Nhiều trường hợp bị xử phạt hành chính, nhiều đối tượng bị khởi tố, xử lý hình sự. Tuy nhiên, so với tốc độ phát tán của tin giả hiện nay, các biện pháp xử lý trước đây vẫn chưa đủ sức răn đe.
Chính vì vậy, việc đưa Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin vào thực thi từ ngày 1/7/2026 được xem là bước đi cần thiết và đúng lúc nhằm lập lại kỷ cương trên không gian mạng. Theo quy định mới, người đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang dư luận có thể bị xử phạt tới 50 triệu đồng. Đây được xem là bước đi mạnh tay nhằm lập lại trật tự trên không gian mạng.
Cũng cần khẳng định rõ rằng, xử phạt nghiêm không phải để “siết” quyền tự do ngôn luận mà để bảo vệ sự thật, bảo vệ quyền tiếp cận thông tin chính xác của người dân và bảo vệ sự ổn định xã hội. Trong bất kỳ xã hội văn minh nào, tự do luôn phải đi kèm trách nhiệm và tuân thủ pháp luật. Không thể nhân danh “tự do phát ngôn” để tung tin thất thiệt, vu khống, xuyên tạc hay kích động dư luận.
Điều đáng chú ý là Nghị định 174 ra đời trong bối cảnh tin giả không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành vấn đề an ninh thông tin đáng lo ngại. Nếu không có biện pháp đủ mạnh, “rác” trên không gian mạng sẽ tiếp tục đầu độc môi trường thông tin, làm méo mó nhận thức xã hội và gây tổn hại đến đời sống kinh tế - xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, chế tài mạnh vẫn chưa đủ nếu thiếu ý thức cộng đồng. “Dọn rác” trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn cần sự vào cuộc của toàn xã hội. Các nền tảng cung cấp mạng xã hội phải nâng cao trách nhiệm kiểm duyệt nội dung, ngăn chặn tài khoản phát tán tin giả; các cơ quan, ban ngành cần tiếp tục phát huy vai trò định hướng thông tin, phản bác nhanh chóng các luận điệu sai trái và quan trọng hơn, mỗi người dùng mạng xã hội phải tự nâng cao “sức đề kháng” trước thông tin độc hại. Trước khi bấm nút chia sẻ, cần tự hỏi: thông tin này có nguồn chính thống không, có được kiểm chứng không, hậu quả sẽ thế nào nếu đó là tin giả?
Một xã hội phát triển không thể chấp nhận tình trạng thật - giả lẫn lộn, thông tin độc hại tràn lan mà không bị xử lý. Không gian mạng cần được làm sạch để trở thành môi trường văn minh, an toàn và hữu ích cho cộng đồng. Mạnh tay xử lý tin giả, xử phạt nghiêm hành vi tung thông tin sai sự thật chính là bước đi cần thiết để “dọn rác” trên không gian mạng nhằm bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin xã hội và giữ gìn kỷ cương trong kỷ nguyên số.