Căng thẳng địa chính trị leo thang tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là cuộc khủng hoảng vận tải trên biển Đỏ, đang đẩy các doanh nghiệp dệt may và da giày Việt Nam vào thế khó khi chi phí logistics tăng vọt và chuỗi cung ứng bị gián đoạn nguy cơ đứt gãy nguồn cung nhiên liệu. Trước thực tế đó, các hiệp hội, doanh nghiệp ngành hàng xuất khẩu như dệt may, da giày tìm giải pháp ứng phó, giữ vững thị phần, ổn định việc làm và đảm bảo mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026.
Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), xung đột tại Trung Đông leo thang đang đặt doanh nghiệp xuất khẩu dệt may Việt Nam đứng trước một số thách thức lớn trong bối cảnh hiện nay đó là áp lực chi phí, đặc biệt là chi phí vận tải; thách thức về tính ổn định thị trường; rủi ro từ biến động giá dầu, nếu giá dầu tăng thì hàng loạt chi phí đầu vào sẽ tăng theo nhất là các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ như xơ, sợi tổng hợp…
Ông Lê Tiến Trường - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) cho biết, giá của các loại nguyên liệu lên hay xuống phụ thuộc vào thời gian của chiến sự. Nếu chiến sự kết thúc nhanh, mức độ ảnh hưởng sẽ không lớn. Nếu chiến sự kéo dài như những dự báo trước đây của chúng ta về xung đột ở Nga và Ukraine, đến nay đã là hơn 4 năm, thì sẽ có ảnh hưởng tiêu cực dài hơn.
Tuy nhiên, lo lắng lớn nhất của các doanh nghiệp dệt may hiện này chính là thời gian giao hàng sẽ dài hơn, chi phí bảo hiểm hàng hóa sẽ tăng lên đột ngột. Trong tình hình này, các hãng bảo hiểm sẽ đều tăng giá bảo hiểm. Như vậy, ngoài chi phí vận tải thì vấn đề quan trọng hơn là thời gian và chi phí bảo hiểm hàng hóa.
“Chúng tôi hy vọng chiến sự sẽ kết thúc sớm và những ảnh hưởng tiêu cực với nền kinh tế và doanh nghiệp chỉ là trong ngắn hạn. Hiện nay, các ảnh hưởng này chưa làm thay đổi ngay được giá bán các loại hàng hoá. Nếu chiến sự kết thúc sớm thì câu chuyện xuất khẩu hàng hóa trở lại điều kiện bình thường và nhiều khi giá năng lượng trong giai đoạn mới còn thấp hơn cả trước khi xảy ra chiến sự. Như vậy, để có được một bức tranh cụ thể hơn, những dự báo sát hơn, chúng ta cần phải tiếp tục theo dõi tình hình chiến sự đang xảy ra và cũng rất hy vọng là các bên cùng nhanh chóng kết thúc cuộc xung đột này để đưa trở lại trạng thái bình thường với nền kinh tế toàn cầu”, ông Lê Tiến Trường nhấn mạnh.
Không riêng dệt may, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực khác cũng chịu áp lực tương tự; trong đó có ngành da giày. Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) đã bày tỏ sự lo ngại sâu sắc và đưa ra các nhận định cũng như kiến nghị cụ thể trước những tác động tiêu cực từ xung đột Trung Đông đối với ngành.
Lefaso nhận định rằng việc cước vận tải biển tăng đột biến (có thời điểm tăng gấp 2-3 lần) và thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10-15 ngày đang trực tiếp bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp. Hiệp hội lo ngại tình trạng này có thể dẫn đến việc khách hàng hủy đơn hoặc chuyển hướng đặt hàng sang các khu vực gần hơn để giảm rủi ro.
Trước những tác động của cú sốc này, Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) đề xuất các cơ quan chức năng cần có biện pháp kiểm soát các loại phụ phí của các hãng tàu ngoại để tránh tình trạng tăng giá vô lý; khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động làm việc với các đơn vị vận chuyển để tìm kiếm các lộ trình thay thế hoặc kết hợp các phương thức vận tải đa phương thức (như đường biển kết hợp đường hàng không hoặc đường sắt).
Ông Lê Tiến Trường cũng cho rằng, doanh nghiệp cần kịp thời nắm bắt, theo dõi các tín hiệu từ biến động để có kịch bản sản xuất kinh doanh phù hợp. Ông Trường đưa ra khuyến cáo, trong bối cảnh thị trường năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều biến động về thuế quan, địa chính trị và chi phí năng lượng, logistics, đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động, linh hoạt và xây dựng các chương trình hành động cụ thể với những kịch bản dự báo. Trước hết, với thị trường EU, các đơn vị chuẩn bị các phương án giao hàng phù hợp trong điều kiện tuyến vận tải có thể thay đổi, chi phí logistics gia tăng và thời gian vận chuyển kéo dài. Doanh nghiệp cần tính toán lại nhu cầu sử dụng nguyên liệu, cơ cấu giá, tiến độ sản xuất. Ngoài ra, tuy đã đầy tải đơn hàng đến quý 2, nhưng nếu có những đơn hàng mới xuất hiện thì doanh nghiệp may cần quyết tâm đón nhận, không dàn trải kế hoạch sản xuất của cả năm đều ra tất cả các tháng và xác định rằng, nếu có cơ hội kinh doanh tạo hiệu quả cao trong tình huống biến động nhiều thì phải tận dụng cho bằng được.
Đặc biệt, với ngành sợi, doanh nghiệp lưu ý diễn biến giá dầu tăng đang kéo theo giá nguyên liệu hóa dầu, đặc biệt là xơ Polyester có xu hướng nhích lên, đồng thời tác động lan tỏa tới giá bông. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu sợi toàn cầu còn yếu, các đơn vị cần kiểm soát chặt tồn kho, cân đối sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh rủi ro biên lợi nhuận bị co hẹp. Các doanh nghiệp cần phát huy tối đa lợi thế về tổ chức sản xuất, quản trị đơn hàng từ đó giữ vững thị phần, ổn định việc làm và đảm bảo mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026.
