Phân luồng sau trung học cơ sở: Mở ra cơ hội nghề nghiệp thực chất

Phân luồng đúng tinh thần tự nguyện và năng lực thực tế

Tại Trường Trung học cơ sở Quỳnh Lập, phường Tân Mai, một địa bàn ven biển với đặc thù kinh tế còn nhiều khó khăn, thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và mùa vụ nên việc quan tâm đến học tập của con em đôi khi chưa được đầy đủ. Các hộ gia đình sinh nhiều con, vì vậy học sinh còn phải phụ giúp gia đình từ sớm. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập và hàng năm số học sinh nghỉ học sớm vẫn còn khá cao.

Thầy giáo Ngô Văn Bình, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, hàng năm có khoảng 15 - 20% học sinh không có mong muốn thi vào lớp 10. Những em này chủ yếu rơi vào nhóm học lực yếu, gia đình khó khăn hoặc có định hướng đi làm sớm để phụ giúp cha mẹ. Thời gian qua, nhà trường đã phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tổ chức tư vấn tuyển sinh, tạo điều kiện để phụ huynh và học sinh tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, vẫn có nhiều em lựa chọn đi làm ngay sau khi tốt nghiệp, không tiếp tục học nghề hoặc học tiếp.

Em Hồ Năng Chung, lớp 9A1 cho biết: “Nhà em có 3 anh chị em và bố mẹ đều muốn em đi học Trung học phổ thông như anh trai nhưng em không thích vì em học không vào, kết quả học tập đều dưới mức trung bình. Sau khi học xong lớp 9, có lẽ em sẽ vừa đi học nghề, vừa đi làm”.

Tương tự, tại Trường Trung học cơ sở Nghi Phú, phường Vinh Phú, sĩ số lớp 9A6 có 40 em nhưng chỉ khoảng 10 em đăng ký thi vào lớp 10 công lập. Cô giáo chủ nhiệm Trương Thị Huyền cho biết, nhiều học sinh có hoàn cảnh đặc biệt như mồ côi, bố mẹ ly hôn, thiếu sự quan tâm. Với những em này, việc đạt điểm cao để vào các trường Trung học phổ thông công lập khu vực trung tâm thành phố Vinh là một thách thức lớn. Do đó, định hướng sang học dân lập hoặc học nghề được xem là lối đi vừa sức và thực tế hơn.

Dù xác định nhiều học sinh có khả năng không trúng tuyển vào các trường công lập, các nhà trường vẫn chú trọng tổ chức ôn tập nghiêm túc trong những tháng cuối học kỳ II nhằm giúp các em củng cố kiến thức, tránh bị “hổng” nền tảng và tạo cơ sở cho việc học nghề hoặc theo học hệ giáo dục thường xuyên sau này.

Giáo viên bộ môn giảng dạy đến đâu tổ chức luyện đề đến đó, giúp học sinh làm quen với dạng bài thi. Nội dung ôn tập tập trung vào kiến thức trọng tâm ở mức độ nhận biết, thông hiểu; đồng thời, với những học sinh có ý thức học tập tốt, giáo viên mở rộng sang các dạng bài vận dụng, vận dụng thấp và tổ chức luyện tập nhiều lần. Trên cơ sở kết quả học tập, nếu học sinh có tiến bộ, các nhà trường sẽ tiếp tục động viên, khuyến khích tham gia kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Cân đối cơ cấu nguồn nhân lực

Để hiện thực hóa mục tiêu phân luồng, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã chủ động xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt. Tại Trường Cao đẳng nghề số 4 (Bộ Quốc phòng), mô hình vừa học văn hóa vừa học nghề đang phát huy hiệu quả. Em Nguyễn Ý Thiên, học sinh lớp 11C2 cho biết, sau khi được tư vấn em đã lựa chọn học hệ trung cấp ngành công nghệ thông tin thay vì thi vào Trung học phổ thông Nghi Lộc 3. “Chương trình chỉ có 7 môn văn hóa nên không quá vất vả. Sau khi tốt nghiệp, em vẫn có thể thi tốt nghiệp Trung học phổ thông và học lên cao đẳng hoặc đi xuất khẩu lao động”, em Ý Thiên cho biết.

Thiếu tá Nguyễn Như Ước, phụ trách khoa Công nghệ ô tô Trường Cao đẳng nghề số 4 nhấn mạnh: “Với đối tượng học sinh phân luồng còn nhỏ tuổi, việc dạy văn hóa phải đi đôi với rèn luyện kỹ năng và giáo dục đạo đức. Cơ hội cho các em vẫn rộng mở, khoảng 70% học sinh sau khi xong hệ trung cấp tiếp tục học thêm 1 năm để lấy bằng cao đẳng, giúp rút ngắn đáng kể thời gian so với lộ trình học thông thường”.

Tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc, mỗi năm có khoảng 600 học sinh phân luồng bậc Trung học cơ sở theo học. Thầy Nguyễn Thành Vinh, Khoa Điện tử khẳng định, chương trình được thiết kế để các em có kỹ năng nghề tốt và dễ dàng liên thông lên các cấp học cao hơn. Học sinh phân luồng thường thuộc 3 nhóm: học văn hóa kém, hoàn cảnh khó khăn hoặc có định hướng nghề rõ ràng. "Lợi thế lớn nhất của các em là được miễn học phí và có thể tạo ra thu nhập ngay trong quá trình học", thầy Vinh nói.

Trao đổi về vấn đề này, bà Hồ Thị Châu Loan, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho rằng, việc định hướng sau trung học cơ sở và trung học phổ thông cần được thực hiện một cách thực chất, dựa trên năng lực, sở trường và nguyện vọng của từng học sinh, thay vì chạy theo tâm lý “chuộng bằng cấp” như trước đây.

Theo bà Loan, trong bối cảnh thị trường lao động đang có nhiều thay đổi, nhu cầu nhân lực kỹ thuật, lao động tay nghề cao ngày càng lớn, thì việc phân luồng hiệu quả không chỉ giúp giảm áp lực cho các kỳ thi, mà còn góp phần cân đối cơ cấu nguồn nhân lực. Vì vậy, ngành giáo dục sẽ tiếp tục tăng cường công tác tư vấn hướng nghiệp ngay từ sớm, đặc biệt ở cấp Trung học cơ sở, để học sinh và phụ huynh có đầy đủ thông tin khi lựa chọn con đường học tập phù hợp.

Sở cũng sẽ phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp để mở rộng cơ hội trải nghiệm thực tế, giúp học sinh hiểu rõ hơn về các ngành nghề, từ đó thay đổi nhận thức và mạnh dạn lựa chọn học nghề, học trung cấp, cao đẳng nếu phù hợp. Đồng thời, việc nâng cao chất lượng đào tạo ở các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng là yếu tố then chốt để tạo niềm tin cho xã hội đối với công tác phân luồng.

Các trường Trung học cơ sở được yêu cầu tạo điều kiện để cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiếp cận, tư vấn trực tiếp cho học sinh và phụ huynh; đồng thời duy trì ôn tập văn hóa cho học sinh không thi lớp 10, bảo đảm kiến thức nền tảng cho các hướng học tập tiếp theo.

Việc phân luồng thành công không chỉ nằm ở những con số thống kê mà phải được minh chứng bằng việc học sinh sau khi tốt nghiệp trường nghề có việc làm ổn định, có thu nhập và đóng góp tích cực cho xã hội. Đó chính là cái đích cuối cùng của một nền giáo dục nhân văn và thực chất.