Bồi đắp tình yêu thiên nhiên từ những buổi học trải nghiệm

Trân trọng giá trị tự nhiên 

Một trong những dự án tiêu biểu về học tập trải nghiệm thực tế là sáng kiến “Trường học: Đối tác cho Tương lai” của Cộng hòa Liên bang Đức, được triển khai tại một số trường học trên địa bàn Hà Nội. Chương trình hướng đến phương pháp tiếp cận sáng tạo, đưa hoạt động giáo dục đa dạng sinh học đô thị vào chương trình học tập của các trường học. Đây là cách tiếp cận mới mẻ, giúp học sinh nâng cao hiểu biết về hệ sinh thái nơi mình đang sinh sống hằng ngày.

Với học sinh trường THPT M.V.Lômônôxốp, qua những chuyến đi thực tế, các em đã có những giây phút hòa mình vào thiên nhiên ngay giữa lòng phố thị. Tại đây, các em không chỉ ngắm nhìn mà còn trực tiếp tìm hiểu về tập tính của các loài chim, các hồ nước và hệ sinh thái bản địa. Qua quan sát, học sinh nhận diện rõ những khó khăn mà sinh vật hoang dã đang phải đối mặt như sự thu hẹp của môi trường sống hay tác động từ ô nhiễm. Từ những kiến thức thu lại được sau chuyên đi, các em đã sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Những sản phẩm này chính là tiếng nói đầy trách nhiệm của học sinh, phản ánh góc nhìn riêng về sự cân bằng giữa phát triển đô thị và bảo tồn đa dạng sinh học.

Chia sẻ về trải nghiệm này, em Nguyễn Phương Linh, học sinh trường THCS và THPT M.V.Lômônôxốp, cho biết bản thân đã học thêm được nhiều điều thú vị về loài chim sau chuyến đi thực địa. Theo Phương Linh, cuộc sống đô thị bận rộn khiến mọi người ít để ý đến những loài vật bé nhỏ xung quanh. Qua tìm hiểu, Phương Linh nhận ra rằng dù mỗi loài chim có đặc tính khác nhau nhưng chúng đều cần một môi trường sống phù hợp. Môi trường đó không cần một cái nhà đẹp mà quan trọng là sự kết hợp hài hòa giữa không gian thoáng, ánh sáng tự nhiên và nguồn thức ăn ổn định. Khi những yếu tố này được đảm bảo, loài chim mới có thể sống khỏe và tự tin cất tiếng hót giữa phố phường đô thị.

Cùng nằm trong khuôn khổ sáng kiến “Trường học: Đối tác cho Tương lai”, Trường THCS Ngoại ngữ trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã hợp tác triển khai dự án Sky Garden. Đây là mô hình thi công và chăm sóc vườn trên cao ngay trong khuôn viên trường. Dự án xây dựng một không gian xanh do thầy cô cùng học sinh tạo dựng, chăm sóc như lớp học mở gắn với thực tế. Thông qua việc làm vườn, khám phá các vòng tuần hoàn tự nhiên, dự án thúc đẩy sự gắn kết giữa con người với môi trường sống.

Quá trình xây dựng khu vườn triển khai theo hướng cùng thiết kế và kiến tạo. Thầy cô cùng học sinh trực tiếp trao đổi ý tưởng, thống nhất định hướng thiết kế và chọn loài cây phù hợp không gian. Tại buổi thực hành, các em học sinh tham gia dọn dẹp mặt bằng, sắp xếp các chậu cây. Nhóm trẻ học cách đổ đất, trồng cây và tự tay vẽ biển thông tin trang trí. Kết thúc buổi làm việc, 65 cây thuộc các loài gia vị, thuốc Nam và hoa phủ xanh góc vườn. Mảng xanh nhỏ giúp thu hút chim chóc, tạo cảm giác mát mẻ giữa lòng phố thị.

Dưới góc độ tổ chức, KTS Chu Kim Đức, Giám đốc điều hành doanh nghiệp xã hội Think Playgrounds, việc hướng học sinh về với không gian xanh kết hợp giáo dục trải nghiệm đã gây được hứng thú học tập lớn trong các em. Thông qua những khám phá mới mẻ, các em có thể nhìn thấy tiềm năng và bài học quý giá về thiên nhiên cùng phát triển bền vững. Đây là nền tảng để giáo dục học sinh một cách toàn diện, giúp các em không chỉ được trau dồi kiến thức mà còn biết yêu thương và trân trọng những giá trị tự nhiên hiện hữu xung quanh.

Trải nghiệm trong môi trường thiên nhiên

Bên cạnh việc cung cấp tri thức, giáo dục trải nghiệm còn giữ vai trò nâng cao ý thức của mỗi cá nhân đối với cộng đồng. Khi trẻ em được tiếp cận với những vấn đề của môi trường, các em sẽ sớm hình thành ý thức bảo vệ, cải thiện thực trạng đó. Đây là cách rèn luyện tư duy phản biện và tinh thần công dân tích cực cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Một dự án giáo dục trải nghiệm khác là chương trình “Thiết kế sáng tạo cùng trẻ em về hệ sinh thái bờ vở sông Hồng” tại thành phố Hà Nội, được tổ chức thực hiện bởi nhà giáo dục sáng tạo người Anh Vicky Cave và đội ngũ chuyên gia sinh thái Việt Nam. Chương trình đã tạo cơ hội cho các em khám phá tuyến đường sinh thái dài gần 2km, được coi là vành đai xanh quý giá của Thủ đô với hơn 200 loài thực vật và là nơi cư trú của hơn 140 loài chim hoang dã. Với sự dẫn dắt của các chuyên gia, đoàn học sinh đã được trực tiếp tiếp cận với thiên nhiên dưới góc nhìn của một nhà sinh thái học thực thụ. Những quan sát thực tế về ô nhiễm rác thải hay tình trạng bẫy chim đã được các em chuyển hóa thành loạt trưng bày nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân.

Tham gia vào hành trình này, em Nguyễn Nguyệt Nhi, học sinh trường THCS Chương Dương đã mang đến triển lãm hai sản phẩm tâm huyết, lấy cảm hứng từ thảm thực vật phong phú ven sông Hồng. Em Nguyệt Nhi nhận thấy thiên nhiên còn quá nhiều điều mới mẻ mà mình chưa từng biết tới. Tuy nhiên, cô học sinh cũng bày tỏ nỗi trăn trở khi chứng kiến dòng sông Hồng và các con kênh nhỏ lân cận đang phải chịu sự ô nhiễm nặng nề. Thông qua các sản phẩm sáng tạo, em Nguyệt Nhi muốn gửi đi thông điệp kêu gọi mọi người cùng chung tay bảo vệ dòng sông, giữ gìn môi trường sống cho các loài sinh vật.

Đánh giá về sự phản hồi của học sinh sau chuyến thực địa, bà Vicky Cave, nhà giáo dục sáng tạo đến từ Vương quốc Anh, cho rằng các em nhỏ đã có những hồi đáp rất sâu sắc theo cách riêng của mình. Bà Vicky Cave ấn tượng với cảm nhận của các em học sinh về thiên nhiên sau khi tham quan dọc cung đường sinh thái. Đối với trẻ em đô thị, đây không chỉ là một buổi học mà còn là một nhịp nghỉ cần thiết giữa không gian ồn ào của phố xá thành phố. Những tác phẩm nghệ thuật của các em không chỉ đẹp về hình thức mà còn chứa đựng những suy tư về tương lai của môi trường sống.

Thay vì những khẩu hiệu nặng lý thuyết, chính những trải nghiệm thực tế sẽ giúp các em tự hình thành nhận thức đúng đắn. Dưới sự dẫn dắt của những người thầy tâm huyết và sự đồng hành của xã hội, những công dân nhí đang từng bước trưởng thành, mang theo những bài học quý giá từ thiên nhiên vào hành trang tương lai.