Những loại thực phẩm dễ gây ngộ độc nhất
PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, ngộ độc thực phẩm là tình trạng xảy ra sau khi ăn, uống phải thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc chứa độc tố do hư hỏng, bảo quản, chế biến không bảo đảm.
Ngộ độc thực phẩm dịp Tết gia tăng, chủ yếu do sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn. Ảnh: Hồng Phượng
Dịp Tết, ngộ độc thực phẩm thường gặp hơn ngày thường do nhiều nguyên nhân quen thuộc trong sinh hoạt như lượng thức ăn được chế biến nhiều, sử dụng trong nhiều ngày, nếu bảo quản không đúng cách sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc sinh độc tố. Các buổi tiệc đông người cũng tiềm ẩn rủi ro khi chỉ một món ăn không bảo đảm an toàn có thể khiến nhiều người cùng mắc.
Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng thực phẩm chế biến sẵn hoặc ăn ngoài tăng cao trong khi điều kiện vệ sinh, quy trình bảo quản khó được kiểm soát chặt chẽ. Tình trạng mệt mỏi, thiếu ngủ, sử dụng rượu bia trong những ngày Tết cũng khiến cơ thể dễ mất nước, làm triệu chứng trở nên nặng hơn.
Bác sĩ Lê Quốc Hùng khẳng định, không có món ăn nào “tự nhiên độc”, nguy cơ chủ yếu xuất phát từ khâu chế biến và bảo quản không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong dịp Tết, một số nhóm thực phẩm dễ tiềm ẩn rủi ro nếu không được xử lý đúng cách. Cụ thể là các món ăn đã nấu chín nhưng để ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài, bày bàn nhiều giờ hoặc được sử dụng lại nhưng hâm nóng không kỹ. Nhóm thực phẩm như thịt, gia cầm, trứng, hải sản nếu không tươi, rã đông sai cách hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Bên cạnh đó, các món nguội, gỏi, rau sống, nước đá, nước uống không bảo đảm vệ sinh; bánh, sữa và thực phẩm chế biến sẵn quá hạn sử dụng hoặc bảo quản sai nhiệt độ đều có thể trở thành nguồn gây ngộ độc. Đối với thực phẩm đóng hộp, đóng gói có dấu hiệu bất thường như phồng, rò rỉ, có mùi lạ, người dân tuyệt đối không sử dụng. Nguyên tắc cần tuân thủ là “thấy bất thường thì bỏ” để bảo đảm an toàn cho sức khỏe.
Ths. BS Nguyễn Phan Thảo Lan, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, chỉ một chút chủ quan với thực phẩm để lâu hoặc sử dụng rượu bia không rõ nguồn gốc cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Thực tế ghi nhận tại các cơ sở y tế cho thấy, số ca nhập viện do ngộ độc thực phẩm và rượu bia thường tăng trong và sau dịp Tết.
Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến việc sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn, ăn uống quá mức trong các buổi tiệc kéo dài. Bên cạnh đó, việc uống rượu bia quá nhiều trong thời gian ngắn, uống khi đói, sử dụng liên tục nhiều ngày hoặc dùng rượu không rõ nguồn gốc có thể dẫn đến ngộ độc nặng. Ngộ độc rượu, đặc biệt là rượu chứa methanol, có thể gây mù lòa, tổn thương não, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Nhận biết sớm, xử trí đúng và phòng ngừa hiệu quả
Theo các bác sĩ, thời gian khởi phát ngộ độc thực phẩm không cố định, thường xuất hiện sau vài giờ nhưng cũng có thể kéo dài 1 - 2 ngày sau khi ăn. Khi có triệu chứng, người bệnh cần nhớ lại các bữa ăn trong 1-2 ngày gần đây, nhất là các món dùng chung.
Khi có dấu hiệu ngộ độc người dân cần đến ngay các cơ sở y tế, không tự ý uống thuốc
Các biểu hiện thường gặp gồm đau bụng (âm ỉ hoặc quặn từng cơn), buồn nôn, nôn, tiêu chảy; có thể kèm sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu. Dấu hiệu gợi ý rõ là nhiều người cùng ăn một món hoặc một bữa và xuất hiện triệu chứng tương tự trong khoảng thời gian gần nhau.
Với trường hợp triệu chứng nhẹ, người bệnh tỉnh táo, uống được và chưa có dấu hiệu cảnh báo nặng, có thể theo dõi tại nhà. Theo bác sĩ Nguyễn Phan Thảo Lan, khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, có thể cân nhắc kích thích gây nôn nhằm loại bỏ thức ăn còn tồn trong dạ dày. Tuy nhiên, chỉ áp dụng khi người bệnh còn tỉnh táo, không có bệnh lý thực quản hoặc dạ dày và thời gian từ lúc ăn đến khi xử trí chưa quá 2 giờ; không thực hiện đối với người mất ý thức, trẻ em hoặc phụ nữ đang mang thai.
Người bệnh cần bù nước sớm, có thể uống oresol từng ngụm nhỏ, liên tục để hạn chế nôn thêm và phòng tránh kiệt sức. Khi triệu chứng thuyên giảm, nên ăn các món nhạt, loãng, dễ tiêu; hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, gia vị mạnh và đồ uống có cồn hoặc chứa caffeine.
Cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như tiêu chảy ra máu; tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày; sốt trên 38,9 độ C; nôn nhiều; hoặc có biểu hiện mất nước như tiểu ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng.
PGS. TS BS Lê Quốc Hùng khẳng định, đa số các trường hợp ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết hoàn toàn có thể phòng tránh và xử trí hiệu quả nếu người dân nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí đúng ngay từ đầu và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong sinh hoạt hằng ngày. Theo đó, để bảo đảm an toàn thực phẩm, mỗi gia đình cần thực hiện nghiêm 5 nguyên tắc: giữ sạch (rửa tay, vệ sinh bếp và dụng cụ); tách riêng thực phẩm sống và chín; nấu chín kỹ, nhất là thịt, trứng, hải sản; bảo quản đúng nhiệt độ, không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu, bảo quản kịp thời trong tủ lạnh và hâm nóng kỹ trước khi ăn lại; lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không dùng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng.
Khi nghi ngờ một món ăn gây ngộ độc, cần ngừng sử dụng ngay, ghi lại các món đã ăn, thời gian ăn và thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế; nếu còn mẫu thực phẩm, có thể bảo quản lạnh để hỗ trợ xác định nguyên nhân. Trường hợp nhiều người cùng có triệu chứng, cần liên hệ sớm cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn và xử trí kịp thời.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết là tình trạng có thể gặp nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu thực hiện đúng các khuyến cáo. Chủ động phòng ngừa, theo dõi sát dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế kịp thời là những giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân trong những ngày đầu xuân.