Thay vì đốt bỏ rơm rạ sau khi thu hoạch lúa như thói quen trước, vài năm gần đây, nông dân có thêm một khoản thu nhập từ việc bán rơm, trồng nấm rơm, sản xuất phân hữu cơ từ rơm… và xới vùi rơm rạ để trả lại dinh dưỡng cho đất ruộng.
Gia tăng giá trị
Diện tích gieo trồng lúa của tỉnh Đồng Tháp hơn 610.000 ha nên sau khi thu hoạch lúa, lượng rơm rạ thải ra môi trường không nhỏ. Trước kia, nông dân thường đốt bỏ rơm thì vài năm gần đây họ lại tận dụng phụ phẩm này để tăng thu nhập. Ông Lê Văn Khen ở xã Tân Hồng cho biết, sau khi thu hoạch 5 ha lúa, một phần nguồn rơm được dùng để nuôi trâu bò, phần còn dư thừa gia đình bán cho thương lái với giá thu mua tại ruộng hơn 70.000 đồng/công. Chất lượng rơm tốt nhất là vụ lúa Đông Xuân vì thời tiết nắng, rơm khô ráo, có thể bảo quản thời gian dài mà không hư hỏng.
Sau khi thu mua của nông dân tại ruộng, thương lái dùng máy quấn rơm thành cuộn. Sau đó, chuyên chở đi bán nhiều nơi ở trong và ngoài tỉnh Đồng Tháp. Mỗi cuộn rơm bán có giá từ 22 - 35 nghìn đồng, tùy thuộc vào trọng lượng cuộn rơm và có ngay thời điểm thu hoạch lúa hay không. Nguồn phụ phẩm rơm sau khi thu hoạch lúa được dùng làm thức ăn cho đại gia súc; phủ trên mặt đất khi trồng rau màu để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại; trồng nấm rơm; sản xuất phân hữu cơ từ rơm…
Nhiều nông dân và hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại Đồng Tháp tận dụng nguồn rơm mục sau khi ủ nấm và bổ sung thêm các phụ liệu (phân trùn quế, phân bò, chế phẩm trichoderma…) để sản xuất phân hữu cơ. Đây là loại phân có hiệu quả tốt trong cải tạo đất, dùng bón cho ruộng lúa, rau màu, hoa kiểng và cây ăn quả.
Chị Trần Thị Ngọc Nga - Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và vận tải Ánh Bình Minh (xã Hòa Long) cho hay, hợp tác xã đang sản xuất phân hữu cơ theo hướng truyền thống, làm từ 2 nguyên liệu chính là phân bò và rơm mục, ủ phối trộn với nấm trichoderma. Bình quân 3 năm gần đây, hợp tác xã sản xuất mỗi năm khoảng 300 tấn phân hữu cơ, tiêu thụ trong và ngoài tỉnh Đồng Tháp.
Theo ông Lê Chí Thiện - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, tiềm năng để tăng thu nhập từ phụ phẩm nông nghiệp nói chung và rơm nói riêng còn rất lớn. Hiện một số mô hình như trồng nấm rơm đã thực hiện, sử dụng bã rơm sau khi trồng nấm để tiếp tục ủ, xử lý làm phân hữu cơ. Sản phẩm chế biến từ rơm có giá trị gia tăng cao còn rất nhiều, công nghệ hiện đại cũng đã có. Ví dụ như sản xuất ethanol từ rơm rạ, sản xuất gỗ nhân tạo từ rơm (ván rơm). Tuy nhiên, các sản phẩm này đòi hỏi hàm lượng công nghệ cao.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Lê Chí Thiện cho biết, khi triển khai thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, ngành nông nghiệp có kỳ vọng lớn về sản xuất tuần hoàn và sản xuất “xanh”. Trong đó, sản xuất “xanh” nghĩa là giảm phát thải khí nhà kính; kinh tế tuần hoàn là tận dụng phụ phẩm rơm rạ sau thu hoạch lúa để chế biến ra những sản phẩm mang lại giá trị gia tăng cao, giúp nông dân có thu nhập cao hơn so với lối canh tác truyền thống bình thường.
Trả lại dinh dưỡng cho đồng ruộng
Đến nay, gần 450 ha đất trồng lúa trong Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi (xã Mỹ Quí) tham gia canh tác theo Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ông Nguyễn Văn Hùng - Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi cho hay, khoảng 2 năm qua, hợp tác xã đã triển khai thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Nông dân áp dụng các giải pháp tiên tiến trong canh tác lúa, giúp giảm chi phí từ 25% đến 30% so với lối sản xuất trước đây. Để giảm phát thải khí nhà kính theo Đề án, hợp tác xã tuyên truyền, vận động nông dân mang rơm ra khỏi đồng ruộng, không đốt rơm rạ sau thu hoạch.
Tuy nhiên, việc xử lý rơm rạ trên đồng trong mùa mưa là điều khó khăn. Nếu không dọn sạch rơm rạ thì trong vụ tiếp sau, cây lúa có nguy cơ cao bị ngộ độc hữu cơ và “nặng” phân bón. Theo ông Nguyễn Văn Hùng, gần đây, UBND xã Mỹ Quí phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai giải pháp xới vùi rơm rạ kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh.
Giải pháp này giúp đẩy nhanh quá trình phân hủy phụ phẩm ngay trên đồng ruộng, bổ sung chất hữu cơ và dinh dưỡng cho đất, giảm sử dụng phân bón hóa học và hạn chế tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch. Đây cũng là giải pháp góp phần giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng đến nền nông nghiệp tuần hoàn, bền vững.
Công ty TNHH Một thành viên cơ khí nông nghiệp Phan Tấn (ở xã Mỹ Quí) hình thành và phát triển hơn 35 năm qua, đã nghiên cứu, chế tạo và sản xuất nhiều loại máy nông nghiệp, góp phần không nhỏ trong công cuộc ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp. Trong hành trình ấy, Công ty Phan Tấn góp phần giải bài toán xử lý rơm rạ sau thu hoạch thông qua việc cho ra thị trường một số loại máy và được nông dân đánh giá cao như máy cuốn rơm; máy đảo trộn phân hữu cơ; máy làm đất (đa năng) lắp dàn rải hoặc phun chế phẩm sinh học kết hợp xới vùi rơm rạ liên hợp…
Chị Huỳnh Thị Thùy Dương - đại diện Công ty TNHH Một thành viên cơ khí nông nghiệp Phan Tấn chia sẻ, để xử lý rơm rạ trên đồng ruộng, góp phần thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, Công ty Phan Tấn có các giải pháp máy móc cơ giới hóa. Trong điều kiện thời tiết nắng tốt, khô ráo thì sử dụng máy cuộn rơm để thu gom rơm, bán cho thương lái.
Tuy nhiên, thời điểm thu hoạch vụ lúa Hè Thu, Thu Đông thường rơi vào mùa mưa nên việc xử lý, lấy rơm ra khỏi ruộng gặp khó khăn. Xuất phát từ thực tế đó, công ty đã nghiên cứu làm ra dòng máy rải hoặc phun chế phẩm sinh học kết hợp vùi rơm rạ liên hợp để biến rơm rạ bỏ lại trên đồng thành phân cung cấp cho đất.
Trong quy trình xử lý rơm rạ, trả lại dinh dưỡng cho đất ruộng có sử dụng chế phẩm vi sinh của Công ty CP Farmersmart. Việc xới vùi rơm rạ kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh giúp rút ngắn thời gian phân hủy, tránh ngộ độc hữu cơ. Ông Võ Hùng Nhiệm - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Farmersmart cho biết, trong quá trình thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, việc mang rơm rạ ra khỏi đồng ruộng trong mùa mưa là vấn đề nan giải. Việc này tốn chi phí, trong khi rơm đã ngấm nước cũng khó sử dụng vào những mục đích khác. Với việc xới vùi rơm rạ kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh sau khoảng 2 tuần là phân hủy, trở thành phân hữu cơ cung cấp dinh dưỡng cho đất.
Thực tế cho thấy, việc tận dụng phụ phẩm rơm rạ sau khi thu hoạch lúa mang lại rất nhiều lợi ích. Đó là góp phần gia tăng thu nhập cho nông dân và giảm thiểu tình trạng đốt rơm rạ gây ô nhiễm. Việc sử dụng phân hữu cơ từ rơm để bón lại cho đồng ruộng, giúp cải tạo, tăng độ phì nhiêu cho đất và giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học…
Tất cả những điều này đang góp phần tích cực thực hiện các tiêu chí về tỉ lệ mang rơm ra khỏi đồng ruộng; giảm phát thải khí nhà kính của Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp mà Đồng Tháp đang tham gia thực hiện.
