Với sự tham dự của đoàn 16 doanh nghiệp Việt Nam cùng đông đảo hiệp hội, doanh nghiệp sở tại, sự kiện mở ra kênh đối thoại thẳng thắn nhằm tháo gỡ rào cản giao thương, tìm kiếm cơ hội xuất nhập khẩu nguyên liệu - thành phẩm và hướng tới mô hình hợp tác đầu tư, chuyển giao công nghệ bền vững.
Kết nối thế mạnh sản xuất với cửa ngõ châu Phi
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Đại sứ Việt Nam tại Nam Phi Nguyễn Trọng Kiên khẳng định việc lựa chọn Durban - trung tâm công nghiệp lớn với cảng biển sầm uất bậc nhất châu Phi - mang ý nghĩa chiến lược, tạo điểm kết nối trực tiếp giữa năng lực sản xuất của ngành da giày Việt Nam với mạng lưới phân phối và nguồn nguyên liệu của Nam Phi.
Nhấn mạnh vị thế của ngành da giày và túi xách Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt gần 29 tỷ USD - giữ vững vị trí quốc gia xuất khẩu giày dép lớn thứ hai thế giới, Đại sứ Nguyễn Trọng Kiên cho biết ưu tiên hàng đầu của Việt Nam hiện nay là tiến mạnh lên phân khúc giá trị cao thông qua đầu tư vào thiết kế, công nghệ, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất xanh.
Đại sứ đề xuất 5 hướng hợp tác trọng tâm cho ngành: mở rộng thương mại hai chiều (Việt Nam xuất khẩu giày dép, túi xách, phụ kiện; Nam Phi cung cấp da thuộc, da thô và nguyên liệu chuyên dụng); thúc đẩy liên doanh, gia công và sản xuất chung; kết nối chuỗi cung ứng khu vực; hợp tác công nghệ, tái chế và sản xuất bền vững; cùng khai thác thị trường thứ ba.
Để sớm hiện thực hóa các mục tiêu này, Đại sứ khuyến nghị Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO) và các hiệp hội phía Nam Phi thiết lập kênh trao đổi thường xuyên, triển khai chương trình kết nối doanh nghiệp nhằm hình thành các dự án thương mại cụ thể trong vòng 6-12 tháng tới, đồng thời nghiên cứu tổ chức Diễn đàn định kỳ luân phiên giữa hai nước. Đại sứ nhấn mạnh cộng đồng doanh nghiệp hai bên cần vượt qua tư duy mua - bán đơn thuần để trở thành những đối tác cùng đầu tư, sản xuất, đổi mới và phát triển.
Đa dạng hóa thị trường và bài toán chuỗi cung ứng nguyên liệu
Chia sẻ tại Diễn đàn, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký LEFASO, Trưởng đoàn doanh nghiệp Việt Nam - cho biết Việt Nam hiện sản xuất khoảng 1,4 tỷ đôi giày mỗi năm, xuất khẩu 90% sản lượng sang hơn 100 quốc gia và là công xưởng tin cậy của nhiều thương hiệu lớn như Nike, Adidas, On Running, Coach, Samsonite. Riêng tại Nam Phi, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu giày dép (chủ yếu là giày thể thao) trị giá trên 100 triệu USD và nhập khẩu khoảng 7,6 triệu USD da nguyên liệu.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, bà Phan Thị Thanh Xuân cho biết trước những tác động mạnh từ biến động chính sách thuế quan tại Mỹ và chi phí nhân công tăng cao, việc đa dạng hóa thị trường và nguồn cung là yêu cầu cấp thiết. Với sự hỗ trợ của Chương trình cấp quốc gia về Xúc tiến thương mại, đây là lần đầu tiên ngành da giày tổ chức đoàn gồm 16 doanh nghiệp sang khảo sát thị trường Nam Phi, cửa ngõ tiến vào thị trường châu Phi với 1,4 tỷ dân.
Theo bà Xuân, cơ hội hợp tác hai chiều giữa hai nước rất rõ nét bởi mỗi năm Việt Nam nhập khẩu gần 2 tỷ USD nguyên phụ liệu cho ngành giày dép. Do đó, các doanh nghiệp mong muốn tìm kiếm thêm nhiều nguồn cung mới từ Nam Phi, sau đó sử dụng nguồn nguyên liệu này để sản xuất và tái xuất ngược lại các thị trường mục tiêu. Chuyến đi của đoàn nhằm vừa nắm bắt nhu cầu, tìm kiếm khách hàng, vừa có cơ sở tham mưu cho Chính phủ thúc đẩy các hiệp định nhằm mở cửa thị trường này trong thời gian tới.
Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam hiện đang phải đối mặt với hai rào cản lớn nhất: chưa am hiểu sâu về thị hiếu bản địa và phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt, đặc biệt từ hàng hóa Trung Quốc. Với uy tín của một quốc gia sản xuất giày dép hàng đầu, lãnh đạo LEFASO kỳ vọng hàng Việt Nam sẽ từng bước chinh phục phân khúc trung và cao cấp tại thị trường châu Phi.
Kỳ vọng công nghệ và mục tiêu cân bằng thương mại
Các đối tác, doanh nghiệp Nam Phi hào hứng xem xét chất liệu, mẫu mã túi xách và tìm hiểu thông tin hợp tác xuất nhập khẩu trực tiếp tại khu vực trưng bày của đoàn Việt Nam. Ảnh: Đặng Huyền/TTXVN
Về phía Nam Phi, bà Zanele Khomo - Giám đốc phụ trách tăng trưởng Phòng Thương mại và Công nghiệp Durban (DCCI) - đánh giá cao đà tăng trưởng của thương mại song phương, đồng thời bày tỏ mong muốn hai bên sớm ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU), duy trì gặp gỡ thường niên vào tháng 11 và lên kế hoạch đưa đoàn doanh nghiệp Nam Phi sang Việt Nam vào năm 2027 để xúc tiến xuất khẩu các mặt hàng thế mạnh.
Đánh giá cao triển vọng kết hợp giữa hai nền kinh tế khi trao đổi với phóng viên TTXVN, đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Durban nhấn mạnh: “Chúng tôi rất ấn tượng trước trình độ công nghệ và máy móc tiên tiến của doanh nghiệp Việt Nam. Đó chính là điều mà doanh nghiệp Nam Phi đang cần, bởi chúng tôi đã có sẵn nguồn hàng hóa và nguyên liệu. Khi mối quan hệ này phát triển mạnh mẽ, nó sẽ mang lại nguồn vốn đầu tư, đóng góp vào tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và thúc đẩy nền kinh tế Nam Phi”. Đại diện DCCI cũng khẳng định cam kết đồng hành, hỗ trợ kết nối để doanh nghiệp hai nước hiểu rõ hơn về nhau, hướng tới quan hệ thương mại đôi bên cùng có lợi.
Đối thoại thực chất: Tháo gỡ rào cản và mở hướng đầu tư
Tại phiên đối thoại trực tiếp, các doanh nghiệp Việt Nam như Công ty Thái Dương, Công ty Cổ phần Giày Thăng Long cùng một số doanh nghiệp Việt Nam đã giới thiệu sản phẩm mẫu, khẳng định năng lực tự động hóa và mong muốn tìm kiếm đối tác phân phối uy tín.
Cộng đồng doanh nghiệp sở tại đã đặt nhiều câu hỏi thiết thực, đồng thời bày tỏ sự quan tâm tới cơ hội đưa sản phẩm Nam Phi vào thị trường Việt Nam cũng như hợp tác đào tạo, nâng cao tay nghề. Một số doanh nghiệp Nam Phi cũng nêu thực trạng hàng giả, hàng nhái kém chất lượng từ một số nước châu Á tràn vào thị trường, gây rủi ro pháp lý cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sở tại, đồng thời đề nghị hai bên tăng cường cơ chế kiểm soát chất lượng và kết nối trực tiếp với các nhà sản xuất chính hãng.
Trao đổi về những vấn đề mà các doanh nghiệp Nam Phi quan tâm, Đại sứ Nguyễn Trọng Kiên nhấn mạnh đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam vào Nam Phi là lời giải để thu hẹp thâm hụt thương mại và tạo thêm việc làm, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp Nam Phi tận dụng mạng lưới 17-18 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết, trong đó có nhiều FTA thế hệ mới, để đưa hàng hóa tiếp cận không chỉ thị trường Việt Nam với 100 triệu dân mà cả không gian kinh tế ASEAN với 700 triệu dân.
Đồng tình với định hướng này, đại diện Cơ quan Thương mại và Đầu tư tỉnh KwaZulu-Natal (TIKZN) cho biết việc tiếp nhận chuyển giao công nghệ và kỹ năng từ Việt Nam mang ý nghĩa cấp thiết, đồng thời cam kết hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam về thủ tục và tiếp cận thị trường.
Ngay sau phiên thảo luận, các hoạt động kết nối giao thương trực tiếp đã diễn ra sôi nổi. Trên cơ sở phối hợp giữa các cơ quan đại diện và tổ chức xúc tiến thương mại hai nước, sự kiện không chỉ mở đường cho hợp tác chuyên sâu ngành da giày, túi xách, mà còn góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tế Việt Nam - Nam Phi phát triển cân bằng và bền vững hơn.