Hội nghị tập trung đánh giá thực trạng, nhận diện tiềm năng, dư địa tăng trưởng theo từng vùng sinh thái; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và công nghệ nhằm tạo đột phá thực chất cho ngành nông nghiệp khu vực miền Nam trong giai đoạn 2026-2030.
Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định, hội nghị bàn về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là bước đi mang tính chiến lược nhằm tạo động lực mới cho phát triển nông nghiệp. Nhìn lại chặng đường đã qua, từ một quốc gia từng đối mặt với nhiều khó khăn và thiếu đói, Việt Nam đã vươn lên bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn và hạn chế cốt lõi mà ngành đang phải đối mặt. Cụ thể như: Mô hình tăng trưởng hiện vẫn chủ yếu theo chiều rộng trong khi quỹ đất đã tới hạn, năng suất cây trồng có dấu hiệu chững lại nếu không có sự can thiệp mạnh mẽ của công nghệ. Chi phí logistics nông nghiệp tại Việt Nam còn ở mức rất cao, có nơi lên tới 30%, cùng với tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch từ 20 - 30% đã làm suy giảm đáng kể hiệu quả kinh tế. Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp chưa thực sự chủ động được vật tư đầu vào khi mỗi năm vẫn phải chi hơn 8 tỷ USD để nhập khẩu phân bón, thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu thủy sản và phụ thuộc lớn vào nguồn giống nước ngoài.
Để tháo gỡ triệt để các vướng mắc này, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương cần tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an và các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, đánh giá thực trạng; xây dựng và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu tối thiểu ngành nông nghiệp (đất đai, vùng trồng, cơ sở sản xuất, vật tư, truy xuất nguồn gốc); đồng thời nghiên cứu đề xuất thành lập Sàn giao dịch nông sản quốc gia để minh bạch hóa thị trường. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát lại toàn bộ các đề tài nghiên cứu; kiên quyết loại bỏ cơ chế nghiên cứu xong "xếp tủ" gây lãng phí; xây dựng phương án khả thi để hỗ trợ thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu tiềm năng; tập trung hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung và đẩy nhanh việc thành lập Sàn giao dịch khoa học công nghệ quốc gia trong tháng 11. Bộ Công an phối hợp kết nối dữ liệu định danh chủ thể, vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng; tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, sản xuất hàng giả liên quan đến con giống, phân bón, thức ăn chăn nuôi và thuốc bảo vệ thực vật.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng (giữa) chủ trì hội nghị. Ảnh: Thanh Liêm/TTXVN
Các tỉnh, thành phố phía Nam căn cứ vào tiềm năng, thế mạnh đặc thù của địa phương để chọn từ 3 - 5 bài toán trọng tâm, cấp thiết nhất. Các bài toán này phải gắn liền với mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương. "Hội nghị được tổ chức với mục tiêu cuối cùng là giải quyết triệt để các kiến nghị của địa phương và doanh nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí và tăng thu nhập thực tế cho người nông dân. Toàn bộ công tác tổng hợp rà soát, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn cần được các đơn vị hoàn thành và báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/12".
Khu vực phía Nam giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản của cả nước, là nơi tập trung nhiều chủ sản xuất hàng hóa quy mô, sở hữu nhiều lợi thế vượt trội để bứt phá. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn các điểm nghẽn lớn đang cản trở đà tăng trưởng của ngành. Cơ chế tổ chức các nhiệm vụ khoa học, công nghệ còn phân tán, chưa bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường và chuỗi giá trị; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ chưa đủ mạnh; năng lực tự chủ các yếu tố đầu vào chiến lược còn hạn chế; tổ chức sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa bền vững; hạ tầng kho lạnh, logistics và công nghệ chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến tỷ lệ khai thác phụ phẩm giá trị cao còn thấp.
Tại hội nghị, các đại biểu tập trung đề xuất các giải pháp thực tiễn, khả thi, xác định rõ bài toán cần giải quyết. Trọng tâm trong giai đoạn tới là tập trung giải quyết các bài toán lớn như: làm chủ công nghệ giống cây trồng - vật nuôi chất lượng cao; tối ưu hóa chi phí vật tư và tài nguyên; giảm tổn thất sau thu hoạch; đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng hệ thống dữ liệu số dùng chung phục vụ công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và dự báo thị trường. Hội nghị kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến căn bản, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và thu nhập cho người dân, doanh nghiệp trong toàn ngành nông nghiệp.
