Nguy cơ đổ sập vẫn thường trực
Theo ghi nhận của phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc, đa phần các chung cư được xây dựng trước năm 1975, đặt biệt là những chung cư được kiểm định ở cấp độ D thì gần như đang trong tình trạng hư hỏng ngày càng nghiêm trọng, với nhiều sự cố rơi vỡ bê tông, nứt sàn, khiến cho sinh hoạt của các hộ dân tại các chung cư tiềm ẩn nhiều rủi ro về tính mạng.
Điển hình, chung cư Vĩnh Hội ở phường Khánh Hội, TP Hồ Chí Minh có quy mô 4 tầng khoảng 244 hộ dân, dù đã có kết quả kiểm định cấp D (hư hỏng nặng, nguy hiểm). Tuy nhiên, đến nay chỉ hơn 50% hộ dân đã được di dời đi nơi khác, vẫn còn nhiều hộ còn bám trụ. Quan sát bằng mắt thường cũng dễ dàng thấy được, các hạng mục công trình gần như đã hết niên hạn sử dụng, nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào, nhất là mùa mưa đang đến gần.
Nhiều "báo động đỏ" do chính quyền địa phương lập nên để cảnh báo người dân đang sinh sống ở chung cư Vĩnh Hội, TP Hồ Chí Minh.
Theo quan sát tại chung cư Vĩnh Hội, các mảng tường bị bong tróc, trơ khung sắt ở nhiều khu vực.
Hầu hết các cư dân sinh sống tại chung cư Vĩnh Hội đều là những người lao động có thu nhập thấp, không ổn định, "làm ngày nào xào ngày đó". Với các cư dân, căn nhà là một tài sản rất lớn, nên dù biết nguy hiểm nhưng vẫn cố gắng trụ lại để mưu sinh.
Cách đó chừng hơn 1km, chung cư Tôn Thất Thuyết có 3 lô (A,B,C) ở phường Khánh Hội, TP Hồ Chí Minh, với hơn 200 hộ dân cũng đang sinh sống, chung cư này cũng được kiểm định ở cấp độ D và thuộc diện hư hỏng nặng, nguy hiểm, cần được cải tạo, tháo gỡ xây dựng lại. Được biết, 3 năm trước, chung cư Tôn Thất Thuyết đã từng xảy ra sự cố sập đà, sàn hành lang và tường lan can lối đi của lô C, may mắn là sự cố này không gây thương vong về người. Chính quyền phường Khánh Hội và người dân chung cư Tôn Thất Thuyến cho hay, đã tổ chức nhiều hội nghị bàn phương án di dời khẩn cấp chung cư Tôn Thất Thuyết, thế nhưng đến nay vẫn còn nhiều cư dân vẫn chọn cách bám trụ lại chung cư nguy hiểm này.
Là người sinh sống tại chung cư này từ năm 1976, ông Dương Thông Nhân, cư ngụ tại số 201, lô A, chung cư Tôn Thất Thuyết, phường Khánh Hội, TP Hồ Chí Minh cho biết, gia đình ông hoàn toàn đồng tình với chủ trương di dời dân của Nhà nước để cải tạo lại chung cư, nhưng ông Nhân vẫn còn nhiều băn khoăn về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
“Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với chủ trương của Nhà nước, nhưng mong muốn được biết cụ thể chính sách bồi thường đối với các hộ dân ở đây như thế nào. Nếu được bố trí tái định cư ở nơi khác thì chính sách ra sao? Theo tôi, giá bồi thường phải sát với giá thị trường, bảo đảm người dân có điều kiện ổn định cuộc sống sau khi di dời”, ông Nhân chia sẻ.
Chung cư Tôn Thất Thuyết cũng được xây dựng trước năm 1975 có 3 lô, với hơn 200 hộ dân đang sinh sống.
Nhiều hạng mục công trình ở chung cư Tôn Thất Thuyết bắt đầu xuống cấp, bị bong tróc nhiều mảng tường.
Cũng giống như những chung cư cũ khác, người dân sinh sống tại chung cư Tôn Thất Thuyết đa phần là lao động phổ thông, cuộc sống bấp bênh.
“Tôi biết chung cư đã xuống cấp, nhưng gia đình vẫn có nhiều băn khoăn. Đi thì đi như thế nào, chỗ ở mới ra sao, giá bồi thường có đủ mua chỗ mới hay không. Gia đình tôi hiện có 30 m², giấy tờ đầy đủ, căn hộ nằm mặt tiền đường Khánh Hội”, ông Nhân chia sẻ thêm.
Theo ông Nhân, chung cư Tôn Thất Thuyết gồm 4 lô nhà, trong đó lô A có khoảng 64 hộ dân; mức độ xuống cấp giữa các lô cũng khác nhau, trong đó lô A xuống cấp ít hơn so với lô C.
Bà Bùi Thị Ánh Tuyết, cư ngụ tại lô B, chung cư Tôn Thất Thuyết thì cho rằng, việc di dời vào thời điểm này sẽ gây không ít khó khăn cho gia đình. Hiện bà đang vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để lo chi phí học tập cho hai người con đang học đại học.
“Một cháu đang học Công nghệ thông tin tại Trường Đại học Văn Lang, một cháu học Công nghệ hóa tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng. Nguồn thu nhập chính của gia đình hiện nay cũng dựa vào quán nước nhỏ này”, bà Tuyết cho biết.
"Nếu việc di dời được thực hiện sau khoảng 2 năm nữa thì gia đình sẽ thuận lợi hơn, bởi khi đó hai người con đã hoàn thành chương trình đại học, giảm bớt áp lực tài chính. Còn nếu di dời ngay thời điểm này thì gia đình sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc vừa lo chỗ ở mới, vừa tiếp tục trang trải chi phí học tập cho các con”, bà Tuyết chia sẻ.
Đẩy nhanh tiến độ cải tạo, xây mới chung cư cũ
TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 16 chung cư cấp D (thuộc diện hư hỏng nặng, nguy hiểm). Thành phố đã hoàn tất việc di dời toàn bộ 534 hộ dân tại 9 chung cư, bao gồm chung cư 128 Hai Bà Trưng (94 hộ), 23 Lý Tự Trọng (81 hộ), 6 Bis Nguyễn Tất Thành (26 hộ), 40/1 Tân Phước (78 hộ), 47 Long Hưng (30 hộ), 170 - 171 Tân Châu (24 hộ), 440 Trần Hưng Đạo (21 hộ), 155 - 157 Bùi Viện (100 hộ) và Tân Hòa Đông (80 hộ). Hiện vẫn còn 3 chung cư đang di dời dở dang và 4 chung cư chưa di dời.
Cụm chung cư Ngô Gia Tự (phường Vườn Lài, TP Hồ Chí Minh) được xây dựng từ giai đoạn 1968 - 1970 với tổng cộng 23 lô. Đến nay, sau khi di dời và tháo dỡ 6 lô, hiện còn 17 lô chung cư cũ vẫn đang được sử dụng và chờ cải tạo.
Theo kế hoạch, TP Hồ Chí Minh sẽ hoàn thành công tác xây dựng mới đối với 16 chung cư cấp D bị hư hỏng nặng, nguy hiểm. Cụ thể, Thành phố sẽ hoàn tất xây mới 7 chung cư cấp D được xây dựng trước năm 1975 đã kiểm định, di dời và tháo dỡ; hoàn thành xây mới 9 chung cư cấp D cũng được xây dựng trước năm 1975, đã kiểm định nhưng chưa di dời hoặc mới di dời một phần. Kế hoạch cũng bao gồm cả các chung cư cấp D phát sinh, bị sự cố nghiêng lún hoặc thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 59 Luật Nhà ở năm 2023.
Cùng với đó, TP Hồ Chí Minh sẽ hoàn thành công tác sửa chữa, nâng cấp, gia cố đối với các nhà chung cư cấp B và C được xây dựng từ năm 1975 đến 1994, cũng như các nhà chung cư cấp B và C xây dựng trước năm 1975. Đến năm 2035, TP Hồ Chí Minh sẽ hoàn thành toàn bộ công tác cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ được xây dựng trước năm 1975. Đồng thời hoàn tất việc cải tạo, xây mới các chung cư cấp D hoặc đã hết niên hạn sử dụng được xây dựng từ năm 1975 đến 1994.
Theo Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP Hồ Chí Minh, việc cải tạo chung cư cũ vẫn chậm so với kết hoạch do mỗi căn hộ có diện tích khác nhau, vị trí khác nhau, nguồn gốc pháp lý khác nhau, điều đó dẫn đến kỳ vọng bồi thường cũng khác nhau. Thậm chí nhiều căn hộ quá nhỏ không đủ để đổi một căn hộ tái định cư mới theo nguyên tắc nơi ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Ngoài ra, có hộ dân mong muốn được đổi ngang diện tích, có hộ thì yêu cầu được nhận căn hộ lớn hơn, cũng có người lại muốn nhận tiền, có người lại chỉ chấp nhận tái định cư tại chỗ. Vì vậy, chỉ cần một vài hộ dân không đồng thuận là dự án có thể bị đình trệ và đi vào ngõ cụt.
Một lô chung cư Thanh Đa (phường Bình Quới) đang trong quá trình di dời dân.
Theo Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh, dù đã có nhà đầu tư quan tâm nhưng tiến độ vẫn chậm do khó khăn trong việc hoàn tất thủ tục pháp lý, việc thống nhất phương án bồi thường cho các cư dân ở chung cư.
Để giải quyết bài toán chung cư cũ tại TP Hồ Chí Minh, nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt. Chẳng hạn, có thể áp dụng chính sách tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp, kéo dài thời gian trả góp; có chính sách riêng đối với hộ có hoàn cảnh khó khăn nhằm bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp tục sinh sống tại nơi ở cũ sau khi dự án hoàn thành.
Ông Châu cho biết thêm, bên cạnh hành lang pháp lý đã được hoàn thiện, cần có thêm các giải pháp đồng bộ, linh hoạt trong công tác tổ chức thực hiện, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn động nhiều năm nay và tiến tới đẩy nhanh tiến độ cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ, đảm bảo an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại TP Hồ Chí Minh trong thời gian tới.