Cảnh báo hiểm họa ngộ độc từ ăn nhầm lá cây độc từ rừng

Nạn nhân của 2 vụ ngộ độc này (1 nam, 3 nữ) đều là người trưởng thành. Các vụ ngộ độc này tuy không gây tử vong về người nhưng đã gióng lên hồi chuông báo động, cảnh tỉnh đến người dân khi có thói quen hái rau rừng về ăn không quan sát kỹ lưỡng để loại bỏ những loại rau lạ ra khỏi thực đơn trước khi chế biến, sử dụng trong gia đình.

Ăn nhầm các loại lá độc

Chiều tối 2/4, hai vợ chồng trẻ cùng em gái ở xã Nậm Cắn (tỉnh Nghệ An) đã vào khu vực ven rừng gần nhà hái rau về chế biến. Loại cây mà mọi người đã hái có đặc điểm lá to, rộng bản, cuống dài, hoa màu trắng có hình dạng, kích thước gần giống hoa loa kèn. Sau khi ăn, cả ba người xuất hiện các biểu hiện bất thường như nôn liên tục, mê man, rối loạn hành vi, khó thở, tức ngực, tiểu tiện mất kiểm soát, không tự chủ, tê cứng đầu lưỡi... Nguy hiểm hơn, các triệu chứng này xuất hiện nhanh và diễn biến nặng.

Phát hiện tình trạng nguy kịch, người thân của và dân bản đã lập tức đưa các nạn nhân đến Trung tâm Y tế Kỳ Sơn (tỉnh Nghệ An) để cấp cứu.

Ông Sầm Văn Hải, Giám đốc Trung tâm Y tế Kỳ Sơn cho biết, khi tiếp nhận các nạn nhân, các chỉ số sinh tồn của các nạn nhân ghi nhận: mạch nhanh (110 - 130 lần/phút), nhịp thở 24 - 26 lần/phút. Tại đây, đội ngũ y, bác sĩ của Trung tâm đã khẩn trương và tập trung triển khai các biện pháp nghiệp vụ chuyên môn để cấp cứu, xử lý ngộ độc. Có hai nạn nhân (là vợ chồng) mất khoảng 30 phút để ổn định tình trạng, trường hợp còn lại tình trạng ngộ độc nặng hơn nên phải xử lý, theo dõi kéo dài nhiều giờ. Đến chiều 3/4, sức khỏe các bệnh nhân đã tạm ổn định, tuy nhiên vẫn được giữ lại trung tâm y tế để theo dõi, kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo không xảy ra biến chứng nguy hiểm.

Trước đó, vào ngày 1/4 tại địa bàn xã Nậm Cắn (tỉnh Nghệ An) cũng xảy ra trường hợp chị Moong Thị C. (sinh năm 1999, hộ khẩu thường trú tại xã Nậm Cắn, tỉnh Nghệ An) bị ngộ độc, rơi vào tình trạng nguy kịch do ăn nhầm lá ngón hái từ rừng.

Thông tin ban đầu, chị C. được đưa đến Trung tâm Y tế Kỳ Sơn (tỉnh Nghệ An) sau khoảng 2 giờ kể từ khi ăn phải lá ngón. Lúc nhập viện, nạn nhân rơi vào tình trạng rất nguy kịch khi tri giác khó đánh thức, thở ngáp, da và niêm mạc tím tái, nhịp tim tăng nhanh, huyết áp tụt giảm mạnh, đồng tử ở trạng thái giãn rộng.

Xác định đây là một ca ngộ độc cấp tính có nguy cơ tử vong rất cao, đội ngũ y, bác sĩ Khoa hồi sức cấp cứu (Trung tâm y tế Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An) đã lập tức triển khai các biện pháp hồi sức tích cực như hỗ trợ nạn nhân hô hấp, đảm bảo thông khí, ổn định tuần hoàn và theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn theo phác đồ điều trị ngộ độc. Nhờ sự can thiệp kịp thời và đúng hướng, sức khỏe của chị C. đã có những chuyển biến tích cực. Chiều 2/4, chị Moong Thị C. đã tỉnh táo hoàn toàn, có thể giao tiếp bình thường và các chỉ số sinh tồn đã ổn định và tiếp tục được theo dõi tại trung tâm y tế để đảm bảo không có biến chứng sau ngộ độc.

Cẩn trọng trước những loại rau lạ từ rừng núi

Qua các vụ ngộ độc trên, Trung tâm Y tế Kỳ Sơn (tỉnh Nghệ An) khuyến cáo người dân cần hết sức thận trọng khi sử dụng các loại rau rừng, đặc biệt là những loại không rõ nguồn gốc, chưa được nhận diện chính xác. Thực tế, trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là ở các khu vực rừng núi, có nhiều loại cây rừng có hình dáng, kích thước, màu sắc của hoa, lá, cành tương tự rau ăn được nhưng lại chứa độc tố nguy hiểm, có thể gây ngộ độc cấp tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu, điều trị kịp thời.

Tại các địa bàn miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An, nhờ vào tri thức bản địa, cộng đồng các dân tộc ở làng, bản thường có thói quen sử dụng các loại rau rừng, các bộ phận lá cây, củ quả, rễ... để chế biến thành món ăn (luộc, nấu canh, xào, ăn sống..) hoặc mang ra chợ bán. Để phòng tránh ngộ độc, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần lưu ý không tự ý sử dụng các loại rau, lá, hoa, rễ cây rừng lạ khi chưa biết rõ đặc tính. Chỉ sử dụng các loại rau đã được xác định an toàn, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu nghi ngờ thì tuyệt đối không sử dụng. Khi có biểu hiện nghi ngộ độc sau khi ăn (như nôn, chóng mặt, khó thở, rối loạn ý thức…) cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Đặc biệt, tuyệt đối không chủ quan hoặc tự điều trị cho nạn nhân tại nhà nếu không có kỹ năng và kiến thức chuyên môn về y học. Các biện pháp sơ cứu không đúng có thể khiến tình trạng nặng hơn. Việc cấp cứu kịp thời đóng vai trò quyết định đến khả năng hồi phục của nạn nhân.

Ngoài ra, chính quyền địa phương cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức, nâng cao ý thức, kỹ năng về nhận diện các loại thực vật có độc tố cho người dân để giúp hạn chế những sự cố đáng tiếc xảy ra trong cộng đồng.

Riêng đối với cây lá ngón, loài cây có độc tính cao ở vùng rừng núi Việt Nam là loại dây leo thân quấn, dài; thân và cành nhẵn, không có lông, có khía dọc nhẹ; lá cây mọc đối, hình trứng thuôn dài hoặc hình mác. Đầu lá nhọn, mép nguyên, mặt lá bóng nhẵn, chiều dài lá từ 7-12 cm, rộng khoảng 2,5 đến 5cm. Đặc biệt, hoa lá ngón có màu vàng rực rỡ, mọc thành chùm ở đầu cành hoặc kẽ lá. Mùa hoa thường nở rộ từ tháng 6 đến tháng 10 hằng năm.

Yếu tố “tử thần” của cây là các "alkaloi" có hoạt tính sinh lý cực cao, trong đó chất độc mạnh nhất là gelsennicin tập trung toàn bộ trong cây, cao nhất là ở rễ, sau đó đến lá, hoa, quả và thân. Độc tố này tác động rất nhanh lên hệ thần kinh, gây liệt cơ, suy hô hấp và tử vong nhanh trong vòng từ 1 đến 7 giờ sau khi nhiễm vào cơ thể qua đường thức ăn.

Để tránh những tai nạn đáng tiếc xảy ra, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần đặc biệt lưu ý, nắm rõ các đặc điểm để phân biệt cây lá ngón với các loại cây khác; tuyệt đối không sử dụng các bộ phận của trong bất cứ hoàn cảnh nào. Khi phát hiện người có biểu hiện ngộ độc, cần nhanh chóng gây nôn (nếu bệnh nhân còn tỉnh) và tức tốc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Thời gian cấp cứu sớm chính là “chìa khóa” quyết định khả năng sống sót của nạn nhân.

Tại các địa bàn miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An, do điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp nên cây lá ngón mọc, sinh sôi, phát triển khá mạnh. Hằng năm, chính quyền các địa phương, các cơ sở y tế, nhà trường đã tổ chức nhiều đợt tuyên truyền, khuyến cáo người dân thận; đồng thời tổ chức nhiều đợt ra quân phá nhổ cây lá ngón.