Huy động tiềm lực trí thức kiều bào

Dự và phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết, Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, có 2 điểm mới nổi bật.

Theo đó, tư tưởng bao trùm Nghị quyết 23-NQ/TW khẳng định, người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và nhấn mạnh, là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Nghị quyết số 23-NQ/TW đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, nâng tầm tư duy từ “vận động, tập hợp, chăm lo” lên thành đồng hành, kiến tạo cơ chế để người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sâu hơn vào hành trình hội nhập, xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Đảng, Nhà nước và các cơ quan liên quan có nhiệm vụ kiến tạo không gian, môi trường, điều kiện để người Việt Nam ở nước ngoài tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, phát triển, hội nhập và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nêu rõ, cần phát huy nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, nhất là tiềm lực về trí thức, chất xám, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiện có khoảng 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia, vùng lãnh thổ; trong đó khoảng 650.000 người có trình độ từ đại học trở lên. Những năm gần đây, nhiều mạng lưới chuyên gia, trí thức đã được hình thành, với gần 2.000 thành viên; 5 mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, lượng tử, an ninh mạng, hàng không, vũ trụ và máy bay không người lái; đồng thời kết nối khoảng 50 hội chuyên gia, trí thức tại các nước.

Tuy nhiên, Thứ trưởng cho rằng tiềm năng của đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài chưa được phát huy tối đa, chưa tạo được đầy đủ không gian, môi trường và điều kiện để đội ngũ này đóng góp, cống hiến.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung đánh giá thực trạng hoạt động của các mạng lưới, hội đoàn người Việt Nam ở nước ngoài; làm rõ những cách làm hay, sáng tạo, đồng thời chỉ ra vướng mắc, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm và kiến nghị.

Nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kết nối nguồn lực chuyên gia, trí thức ở nước ngoài với nhu cầu trong nước, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cho biết, dù nhiều hội đoàn trí thức ở nước ngoài đã kết nối với các bộ, ngành, trường, viện và địa phương, hiệu quả vẫn chưa đạt như mong muốn; cần làm tốt hơn việc kết nối “cung - cầu”. Đồng thời nghiên cứu cơ chế phối hợp giữa Bộ Ngoại giao với các bộ, ngành, địa phương, cơ quan đại diện, hội, viện, trường, bảo đảm phối hợp nhịp nhàng, không chồng chéo, qua đó tạo sức mạnh tổng hợp và phát huy vai trò điều phối.

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh, cần nghiên cứu xây dựng nền tảng kết nối nguồn lực chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài với nhu cầu trong nước. Theo Thứ trưởng, hiện đang xây dựng cơ sở dữ liệu về người Việt Nam ở nước ngoài; trước mắt có thể triển khai cơ sở dữ liệu về chuyên gia, trí thức, đồng thời nghiên cứu tên gọi, mô hình tổ chức và phương thức vận hành phù hợp cho nền tảng kết nối này.

Đề xuất cơ chế "giao nhiệm vụ, bài toán cụ thể"

Tại Hội thảo, các đại biểu thống nhất nhận định, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia. Tại Nghị quyết số 23-NQ/TW, tư duy về công tác kiều bào đã có bước chuyển từ “vận động, tập hợp” sang “đồng hành và kiến tạo” môi trường để trí thức kiều bào tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Hiện đã hình thành các mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyên gia tại nhiều quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, an ninh mạng, hàng không vũ trụ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhận định, quy mô các mạng lưới này vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Việc phát huy nguồn lực trí thức kiều bào còn gặp hạn chế do thiếu không gian cống hiến, cơ chế kết nối cung - cầu giữa chuyên gia và nhu cầu trong nước chưa chặt chẽ, cùng những rào cản về thủ tục hành chính.

Các đại biểu đề xuất đổi mới mạnh mẽ cơ chế huy động theo hướng chuyển từ “thu hút chuyên gia về nước” sang “huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu” thông qua các nhiệm vụ, bài toán cụ thể; xây dựng “ngân hàng bài toán quốc gia” và các nền tảng số (platform) liên thông để kết nối trực tiếp nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương với mạng lưới chuyên gia toàn cầu.

Đáng chú ý, mô hình “Chuyến tàu công nghệ” được các đại biểu đánh giá cao, đề xuất với quy trình 5 bước: Tiếp nhận nhu cầu - kết nối nguồn lực - hình thành dự án - triển khai - đánh giá kết quả và nhân rộng trên thực tiễn.

Bên cạnh đó, các ý kiến đề xuất hoàn thiện khung thể chế về cơ chế thù lao tương xứng, dành cho công việc liên quan đến bảo mật dữ liệu, sở hữu trí tuệ; đồng thời xây dựng môi trường làm việc công bằng, minh bạch nhằm củng cố khát vọng cống hiến của trí thức kiều bào...