Nhân dịp này, GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã có cuộc trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc về vai trò của lịch sử đối với khát vọng phát triển đất nước, sự gắn kết giữa Quốc gia - Nhà trường - Gia đình, cùng lời nhắn gửi tâm huyết dành cho thế hệ trẻ.
Dưới góc độ nghiên cứu lịch sử và di sản, Giáo sư nhìn nhận thế nào về mối quan hệ giữa việc bảo vệ nền tảng lịch sử và khát vọng vươn mình của dân tộc trong giai đoạn phát triển mới?
Vấn đề này cần làm rõ hai ý chính. Thứ nhất là vai trò của lịch sử đối với sự phát triển của một quốc gia. Lịch sử phải được hiểu như một tảng nền tinh thần, tạo nên sức mạnh mềm của dân tộc, giúp dân tộc hiểu rõ chính mình để vững bước đi lên và vượt qua những thử thách hiểm nghèo. Thứ hai là câu chuyện "bảo vệ nền tảng lịch sử". Ở đây hàm ý việc giữ vững những nhận thức, lập trường và quan điểm lịch sử đã được định hình, tránh việc làm sai lệch hay lợi dụng lịch sử cho các mục đích đi trái với lợi ích dân tộc.
Trong bối cảnh đất nước đang chuyển động với tốc độ nhanh và khát vọng lớn để vươn tới hùng cường, sức mạnh tinh thần có giá trị vô cùng to lớn. Chúng ta phải biến tất cả những gì người Việt Nam có thành lợi thế cạnh tranh quốc tế. Thực tế lịch sử thế giới đã chỉ ra rằng các tài nguyên phi tái tạo đều có giới hạn, chỉ có tài nguyên con người mới là yếu tố quyết định thành bại của một quốc gia. Văn hóa và con người phải là trung tâm của mọi quyết sách: lấy nguồn lực con người làm điểm xuất phát và mục tiêu phát triển cũng hướng tới con người. Trong đó, lịch sử chính là dòng chảy giữ cho "cơ thể" dân tộc tồn tại và trường tồn qua hàng nghìn năm.
Vì vậy, bảo vệ giá trị lịch sử không đơn thuần là bảo vệ hệ thống kiến thức quá khứ hay những bài học học thuộc lòng, mà bản chất là bảo vệ cội nguồn sức mạnh mềm – nơi tạo nên cốt cách và bản lĩnh của cả dân tộc.
Để "kiềng ba chân" Quốc gia – Nhà trường – Gia đình vận hành đồng bộ và hiệu quả, chúng ta cần có những đột phá gì trong tư duy quản lý, giảng dạy và quảng bá lịch sử, thưa Giáo sư?
Quốc gia là phạm vi rộng lớn, gia đình là tế bào hạt nhân, còn nhà trường là mắt xích đào tạo. Đây là mối quan hệ hữu cơ không thể tách rời. Trong nền kinh tế tri thức và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ hiện nay, vai trò của hệ thống giáo dục lại càng trở nên quyết định.
Bên cạnh việc cung cấp tri thức khoa học, công nghệ và kinh tế, nhà trường đóng vai trò then chốt trong việc rèn luyện nhân cách, bản lĩnh, nhiệt huyết và lòng yêu nước cho thế hệ trẻ. Nếu chỉ chú trọng dạy công nghệ mà xem nhẹ giáo dục con người, chúng ta rất dễ tạo ra những thế hệ mang tư tưởng làm thuê.
Tuy nhiên, giáo dục không thể khoán trắng cho nhà trường. Mọi gia đình đều cần có trách nhiệm đồng hành trong việc giáo dục con em mình trở thành những công dân tốt. Thực tế cho thấy, những gia đình duy trì tốt nếp giáo dục truyền thống sẽ tạo ra những thế hệ có nền tảng rất vững vàng. Ở tầm vĩ mô, Nhà nước cần có những chính sách chiến lược kết nối chặt chẽ giữa tảng nền giáo dục gia đình và hệ thống giáo dục quốc dân.
Giáo sư có nhắn gửi gì đến thế hệ trẻ về trách nhiệm chủ động tự đề kháng trước các luận điệu xuyên tạc lịch sử, đồng thời biến lòng tự hào dân tộc thành động lực cống hiến?
Bản thân tôi từng là một người trẻ cầm súng ra mặt trận trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Đến nay, đất nước đã tiến một bước rất xa và đứng trước một tiền đồ vô cùng tươi sáng.
Điều đầu tiên tôi muốn nhắn gửi đến các bạn trẻ là hai chữ: Tự tin. Sự tự tin của người Việt Nam được đúc kết từ những giá trị lịch sử, từ bản lĩnh và tố chất đã được khẳng định qua hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước. Có tự tin, chúng ta mới không bị tâm lý "ngước nhìn" hay lệ thuộc vào bên ngoài, từ đó biết biến lợi thế của con người Việt Nam thành sức mạnh trong sự nghiệp phát triển đất nước cũng như bản thân.
Khát vọng cá nhân phải gắn liền với khát vọng chung của dân tộc. Đất nước hùng mạnh phải bắt đầu từ tư duy lành mạnh của từng cá nhân. Nếu không hiểu đúng sức mạnh cội nguồn, chúng ta sẽ chỉ mãi ở bên lề. Lòng yêu nước và ý thức dân tộc không thể dừng lại ở những lời nói suông hay lý thuyết suông, mà phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong cuộc sống hằng ngày. Đó không chỉ là chuẩn mực đạo đức, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với thế hệ đi trước và đối với tương lai của đất nước.
Trân trọng cảm ơn chia sẻ của Giáo sư!
