Họa sĩ Thiên Hải cùng khát vọng đưa mỹ thuật Việt ra thế giới

Họa sĩ Thiên Hải (tên thật Vũ Khắc Điệp) là nghệ sĩ thị giác sáng lập dòng tranh họa vàng trên kim loại, kết hợp giữa hội họa và kỹ thuật xi mạ truyền thống. Sau hơn 20 năm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện kỹ thuật sử dụng vàng dạng lỏng, dạng bột trên bề mặt kim loại, anh đã tạo dựng dấu ấn riêng trong mỹ thuật đương đại Việt Nam. Năm 2025, anh được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác lập kỷ lục và được Liên minh Kỷ lục Thế giới vinh danh với bộ sưu tập 113 bức tranh họa vàng trên nền kim loại, hiện là bộ sưu tập có số lượng lớn nhất ở dòng tranh này.

Điểm đặc biệt của tranh họa vàng nằm ở cấu trúc đa tầng công phu. Trước hết, lớp kim loại nền được oxy hóa để tạo độ “thở” và hiệu ứng khắc sáng. Tiếp đó, vàng được ép, tán hoặc giậm theo nhịp điệu tạo hình nhằm hình thành những mảng sáng tối khác nhau. Sau cùng là lớp hình tượng giữ vai trò định hình cảm xúc và chiều sâu nội tâm. Chính cấu trúc nhiều lớp ấy khiến bề mặt tranh vượt khỏi giới hạn phẳng của hội họa truyền thống, tạo cảm giác không gian chuyển động cùng hiệu ứng ánh sáng biến đổi liên tục.

Tranh của họa sĩ Thiên Hải chinh phục người xem bởi thứ ánh sáng đặc biệt phát ra từ những lớp vàng được xử lý bằng nhiệt. Ở mỗi góc nhìn khác nhau, sắc độ bức tranh lại thay đổi, lúc trầm mặc, lúc rực sáng, như chuyển động theo ánh nhìn của người thưởng lãm.

Theo giới chuyên môn, đây là hình thức sáng tạo hiếm gặp bởi vàng vốn là chất liệu rất khó kiểm soát trong hội họa. Nếu với sơn dầu, họa sĩ có thể chỉnh sửa bằng cách phủ thêm lớp màu mới, thì trong tranh họa vàng, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể phá vỡ toàn bộ kết cấu đã dày công tạo dựng.

Họa sĩ Thiên Hải chia sẻ, thách thức lớn nhất của kỹ thuật họa vàng nằm ở quá trình xử lý nhiệt bởi chỉ cần một sai lệch nhỏ trong việc điều chỉnh ánh sáng hay kiểm soát ngọn lửa cũng có thể làm hỏng toàn bộ. Vì vậy, các khâu chuẩn bị kim loại nền, lựa chọn vật liệu chịu nhiệt, xử lý bề mặt đều phải được thực hiện một cách nghiêm ngặt và chính xác.

Họa sĩ cho biết, vàng đã xuất hiện trong nghệ thuật từ rất lâu nhưng chủ yếu ở dạng dát quỳ. Với mong muốn đưa kim loại quý này về trạng thái lỏng, sử dụng trực tiếp như một chất liệu hội họa, Thiên Hải đã dành hơn 20 năm nghiên cứu, thử nghiệm nhằm xây dựng kỹ thuật riêng, thậm chí phải chấp nhận thất bại nhiều lần mới có thể đạt tới trình độ hoàn hảo. 

Tính đến năm 2025, bộ sưu tập tranh họa vàng trên tấm vóc kim loại của họa sĩ đã lên tới 113 tác phẩm, trải rộng trên nhiều chủ đề đa dạng như: tôn giáo, phong thủy, phong cảnh, mã đáo thành công...

Trong kĩ thuật này, vàng dạng lỏng được nhỏ giọt, phủ thành nhiều lớp trên nền kim loại để tạo đường nét, liên kết các hạt vàng bột, từ đó hình thành hiệu ứng ánh sáng đặc biệt. Đây là bước đột phá bởi trước đó, vàng chỉ được dùng để dát hoặc mạ lên các vật phẩm mang tính trang trí chứ chưa từng được vẽ như một loại "chất liệu sống" như vậy.

Công đoạn xử lý nhiệt giữ vai trò quyết định trong toàn bộ quá trình sáng tác. Họa sĩ sử dụng đèn khò với mức nhiệt được kiểm soát chính xác để làm chảy từng lớp vàng. Ở mỗi ngưỡng nhiệt khác nhau, vàng lại biến đổi sắc độ, tạo nên những chuyển động thị giác khác biệt. Hoạ sĩ Thiên Hải chia sẻ, trạng thái tinh thần của người sáng tạo ảnh hưởng trực tiếp tới tác phẩm, chỉ khi giữ được sự tĩnh tại trong tâm trí, họa sĩ mới có thể điều khiển ngọn lửa và truyền được năng lượng vào tranh.

Ông Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam đánh giá, họa sĩ Thiên Hải là nghệ sĩ có những đóng góp đáng chú ý cho sự chuyển động của mỹ thuật hiện đại. Theo ông, việc theo đuổi con đường nghệ thuật gắn với văn hóa truyền thống không chỉ đòi hỏi tài năng mà còn cần “căn duyên” và niềm tin sâu sắc với nghệ thuật.

Qua các tác phẩm của anh, có thể cảm nhận rõ không gian văn hóa tâm linh của đạo Phật, tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, thể hiện chiều sâu nội tâm và sự dấn thân nghệ thuật mà không phải nghệ sĩ đương đại nào cũng đủ kiên trì theo đuổi. Giá trị nổi bật của dòng tranh nằm ở ngôn ngữ tạo hình cùng “ánh sáng tinh thần” toát lên từ từng chi tiết, mang đậm dấu ấn mỹ thuật phương Đông.

Bên cạnh đó, Giáo sư Hà Tôn Vinh, Cố vấn Tạp chí Mỹ thuật thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định, dòng tranh họa vàng của hoạ sĩ Thiên Hải là dấu ấn sáng tạo hiếm thấy, thể hiện trình độ tay nghề và khả năng sáng tạo ở mức cao của nghệ sĩ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Ông Vinh cho biết, sau nhiều năm làm việc tại Ngân hàng Thế giới và đi qua khoảng 130 quốc gia, tham quan nhiều bảo tàng lớn trên thế giới, ông chưa từng bắt gặp loại hình tranh nào tương tự. Việc sử dụng vàng kết hợp công nghệ xử lý vật liệu đã tạo nên phong cách riêng biệt, vừa giàu tính sáng tạo vừa mang giá trị thẩm mỹ độc đáo.

Theo Giáo sư Hà Tôn Vinh, đây là dòng tranh có khả năng hiện diện tại các bảo tàng và triển lãm quốc tế, góp phần khẳng định vị thế mỹ thuật Việt Nam trên bản đồ nghệ thuật thế giới. Các tác phẩm tạo chiều sâu cảm xúc thông qua không gian tâm linh đậm chất Á Đông và ngôn ngữ tạo hình riêng biệt.

Trong bối cảnh hội nhập mạnh mẽ hiện nay, việc giữ gìn bản sắc và duy trì giá trị văn hóa truyền thống không phải điều dễ dàng. Chính sự kiên định với giá trị nội tại cùng bản lĩnh trước những trào lưu ngoại nhập đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho dòng tranh họa vàng. Trong ánh sáng biến ảo của vàng, người xem có thể cảm nhận chiều sâu tâm linh, tinh thần Á Đông và khát vọng đưa mỹ thuật Việt Nam vươn ra thế giới bằng một dấu ấn khác biệt, giàu bản sắc.