Trong báo cáo công bố ngày 10/3, Tổ chức Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD) cho biết căng thẳng leo thang trong khu vực đã làm gián đoạn dòng chảy hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch bằng đường biển của thế giới, cùng khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và phân bón.
Thị trường dầu mỏ đã phản ứng nhanh với các diễn biến này. Giá dầu thô Brent có thời điểm vượt 100 USD/thùng trước khi hạ nhiệt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng cuộc xung đột có thể sớm kết thúc.
Ngoài năng lượng, eo biển Hormuz cũng là tuyến đường quan trọng đối với thương mại phân bón toàn cầu. Khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển – tương đương khoảng 16 triệu tấn – đi qua khu vực này trong năm 2024. Khi chi phí năng lượng, vận tải, cước tàu và phí bảo hiểm tăng lên, giá phân bón có nguy cơ leo thang, kéo theo giá lương thực tăng và gia tăng áp lực chi phí sinh hoạt, đặc biệt đối với các nhóm dân cư dễ tổn thương.
Một số quốc gia nghèo có thể chịu tác động nặng nề hơn do phụ thuộc lớn vào nguồn phân bón nhập khẩu qua khu vực Vịnh Ba Tư. Báo cáo cho biết khả năng tiếp cận phân bón có thể xấu đi tại Sudan, Somalia, Tanzania và Mozambique. Pakistan, Sri Lanka và Kenya cũng được xem là những nền kinh tế dễ bị ảnh hưởng. Ngay cả các nước phát triển như Australia và New Zealand cũng nhập khẩu khoảng 30% phân bón từ khu vực Vịnh Ba Tư.
Báo cáo cho biết lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh kể từ khi xung đột bùng phát. Riêng ngày 7/3, lượng tàu quá cảnh qua khu vực này giảm tới 97% so với mức trung bình của tháng 2/2026.
UNCTAD cũng so sánh cú sốc chuỗi cung ứng do gián đoạn tại Hormuz với những biến cố lớn gần đây như đại dịch COVID-19 hay giai đoạn đầu của cuộc xung đột Nga - Ukraine, vốn từng gây tác động sâu rộng tới các nền kinh tế toàn cầu.
Theo cơ quan này, các nền kinh tế đang phát triển đặc biệt dễ tổn thương trước những cú sốc giá mới, do gánh nặng nợ cao và chi phí vay vốn gia tăng khiến khả năng ứng phó bị hạn chế.
Trong khi đó, chi phí đi vay tại Trung Đông cũng đang tăng lên, với lợi suất trái phiếu tại Iraq, Bahrain và Jordan ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong khu vực kể từ tháng 1/2026.
Trước tình hình này, UNCTAD kêu gọi tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tại eo biển Hormuz, đặc biệt là những tác động đối với các nền kinh tế dễ tổn thương trên toàn cầu.
