Theo truyền thông Trung Quốc, loài thực vật phát triển nhanh nhất thế giới này chính là tre, được đánh giá có tiềm năng khắc phục những hạn chế của các phương pháp cố định cát hiện nay như tuổi thọ ngắn, rủi ro sinh thái và các vấn đề về sức khỏe.
Ngày 22/7, Bắc Kinh đã công bố kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ giai đoạn 5 năm, trong đó có các dự án sẽ được triển khai trong khuôn khổ Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc đến năm 2030.
Còn được gọi là “Vạn lý Trường thành Xanh”, chương trình này được khởi động từ những năm 1970 nhằm ngăn chặn tình trạng sa mạc hóa và kìm hãm tốc độ mở rộng của các sa mạc ở khu vực Tây Bắc, miền Bắc và Đông Bắc khô hạn của Trung Quốc.
Sa mạc hóa là quá trình đất màu mỡ bị suy thoái thành đất giống sa mạc do chăn thả quá mức, nạn phá rừng và biến đổi khí hậu.
Để giải quyết vấn đề này, Trung Quốc đã trồng một mạng lưới cây bụi, thực vật có hoa và rừng trải dài hàng nghìn km. Nước này cũng lắp đặt các công trình chắn cát vật lý, trong đó có các ô vuông đan bằng rơm.
Theo ông Yu Yanglun, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Ngành Gỗ thuộc Viện Hàn lâm Lâm nghiệp Trung Quốc ở Bắc Kinh, các ô chắn cát bằng rơm đã được sử dụng tại các khu vực phía Bắc của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, do đặc tính tự nhiên của vật liệu, thời gian phát huy hiệu quả cố định cát thường chỉ kéo dài từ hai đến ba năm.
Cũng có thể dùng các hàng rào bằng nhựa để ổn định cát và kiểm soát tình trạng này ở một số khu vực, nhưng về lâu dài sẽ gây ra rủi ro sinh thái vì nhựa mất rất nhiều thời gian để phân hủy.
Trung Quốc cũng đã trồng nhiều loại cây và cây bụi như ngải để kiểm soát cát, nhưng chúng có liên quan đến tình trạng gia tăng dị ứng phấn hoa.
Theo ông Yu, khi Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc phát triển, yêu cầu đối với các biện pháp kiểm soát cát cũng ngày càng cao, đòi hỏi phải thân thiện hơn với môi trường, bền hơn và tiết kiệm chi phí hơn.
Để đáp ứng yêu cầu này, viện nghiên cứu đã đề xuất tận dụng nguồn tài nguyên tre dồi dào của Trung Quốc trong cuộc chiến ổn định cát.
Tre phân bố tự nhiên ở châu Á, châu Phi và Trung, Nam Mỹ. Từ lâu, tre đã được sử dụng làm vật liệu xây dựng nhờ tốc độ sinh trưởng nhanh, nhu cầu tài nguyên thấp, đồng thời bền, cứng, dẻo và nhẹ.
Hiện Trung Quốc là quốc gia có diện tích rừng tre lớn nhất thế giới.
Kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ mới nhất của nước này cũng kêu gọi mở rộng các vùng trồng tre năng suất cao và thúc đẩy đổi mới công nghệ nhằm thay thế nhựa bằng các vật liệu phân hủy sinh học làm từ tre.
Ông Yu cho biết viện nghiên cứu đang phát triển nhiều ứng dụng của tre trong kiểm soát sa mạc hóa, bao gồm sử dụng tre làm vật liệu chế tạo các hàng rào cố định cát di động và sản xuất các khay từ sợi tre kết hợp sợi gỗ để thu gom nước mưa.
Theo một báo cáo do Cơ quan Quản lý Lâm nghiệp và Đồng cỏ Quốc gia Trung Quốc công bố năm ngoái, ông Yu cùng các nhà nghiên cứu khác đã đạt được tiến triển trong xử lý và đan tre thành các ô chắn cát và các hàng rào chắn cát cao.
Báo cáo cho biết so với các hàng rào chắn cát bằng nhựa, các sản phẩm từ tre có ưu điểm là có thể tái tạo, phân hủy sinh học và có khả năng chống lão hóa do ánh sáng.
“Bên cạnh đó, các hàng rào chắn cát bằng tre có tuổi thọ từ 3 đến 10 năm, giúp giảm hơn 20% tổng chi phí”, báo cáo nêu rõ.
Các hàng rào này đã được thử nghiệm tại tỉnh Thanh Hải và Khu tự trị Nội Mông, đồng thời có thể thay thế cả các phương pháp kiểm soát cát bằng rơm và nhựa trong nhiều điều kiện khí hậu và loại cát khác nhau.
Ông Yu cho biết nhóm nghiên cứu cũng đang tìm kiếm các giải pháp khác để kiểm soát sa mạc hóa, trong đó có việc nuôi trồng nấm ăn nhằm cải thiện độ màu mỡ của đất cát.
