Chuyển đổi số và AI: Hiện thực hóa bằng công nghệ lõi

Bức tranh này kéo dài từ việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia cho đến bài toán tự chủ công nghệ lõi. Các giải pháp đưa Trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa ứng dụng sâu rộng trong đời sống thực tế cũng được chia sẻ toàn diện.

Xu hướng công nghệ toàn cầu

Đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra rằng thế giới đang trải qua sự hội tụ mạnh mẽ của nhiều công nghệ mới với tốc độ lan truyền nhanh chưa từng có. Điển hình như công nghệ ChatGPT chỉ mất 6 tháng để đóng góp 50% lưu lượng tại các nước có thu nhập trung bình. Xu hướng phát triển hiện nay chứng kiến sự phân cực rõ nét về chủ quyền AI giữa các quốc gia làm chủ mô hình, kiểm soát chuỗi giá trị và các quốc gia tập trung khai thác, ứng dụng AI tại biên. Đồng thời, chuyển đổi kép kết hợp giữa xanh hóa và số hóa, cùng sự hội tụ giữa sinh học với AI, robot và vật liệu mới đang trở thành động lực tăng trưởng chính.

Tại Việt Nam, đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở nghiên cứu phát triển theo chiều sâu khoa học mà còn thể hiện sinh động qua các phương thức tiếp cận thực tiễn. Nhiều doanh nghiệp nội địa đã ứng dụng xuất sắc tư duy đổi mới tích hợp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Chẳng hạn như Công ty dệt len NAKATO đã kết hợp nghề truyền thống với tự động hóa cơ khí chính xác và tích hợp AI tại biên (Edge AI) để kiểm soát lỗi sản phẩm theo thời gian thực. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Thời đại Men vi sinh (YEAST ERA) lại đại diện cho hướng đi lập trình sinh học và sản xuất sinh học. Doanh nghiệp này đã xây dựng thành công mô hình bồn lên men tự động quy mô lớn, tạo ra nguồn đạm vi sinh bền vững và giảm thiểu tối đa phát thải môi trường.

Để tạo môi trường kết nối đồng bộ cho toàn bộ hệ thống chính trị, đại diện Cục Chuyển đổi số Quốc gia trình bày chi tiết về Khung Kiến trúc tổng thể Quốc gia số phiên bản 1.0, được ban hành theo Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026. Khung kiến trúc được coi là "bản thiết kế tổng thể" nhằm giải quyết triệt để tình trạng đầu tư phân tán, dữ liệu manh mún và báo cáo thủ công.

Mô hình khái quát của khung bao gồm cấu trúc 4 lớp (Kênh tương tác và đo lường hiệu quả; Ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; Dữ liệu và nền tảng lõi; Hạ tầng số và an ninh mạng dùng chung) cùng 4 thành phần xuyên suốt.

Khung kiến trúc mới xác lập ba điểm cải tiến cốt lõi: ưu tiên kế thừa và dùng chung thành phần hiện có thay vì xây mới tràn lan; quán triệt nguyên tắc lấy dữ liệu làm trung tâm (Data-centric) và ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI First) ngay từ khâu thiết kế; đồng thời chuyển dịch từ quản lý tài liệu sang quản trị, giám sát sự tuân thủ bằng dữ liệu thực tế xuyên suốt vòng đời đầu tư.

Theo hướng dẫn tại Công văn 7234/BKHCN-CĐSQG và chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành rà soát thành phần hiện có trước ngày 30/11/2026 và hoàn thành xây dựng, ban hành Khung kiến trúc số thuộc thẩm quyền trước ngày 29/01/2027. Trong đó, cấp xã sẽ không xây dựng khung riêng mà tích hợp trực tiếp vào Khung kiến trúc số cấp tỉnh.

Hiện thực hóa công nghệ lõi cùng sản phẩm chiến lược

Cụ thể hóa việc đưa công nghệ vào giải quyết các bài toán quốc gia và doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn Phenikaa (Phenikaa-X) đã giới thiệu những bước tiến vượt bậc trong việc làm chủ công nghệ lõi và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Vận hành theo mô hình "3 Nhà" kết hợp giữa Tập đoàn, Trường Đại học Phenikaa và các Trung tâm nghiên cứu, Phenikaa-X đã làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ từ phương tiện tự hành, thiết bị bay không người lái (Drone), Robot thông minh cho đến các giải pháp AI Agent.

Theo ông Lê Quang Hiệp, đại diện Công ty Phenikaa X, thuộc Đại học Phenikaa, ở mảng phương tiện tự hành, đơn vị đã tự chủ các mô-đun công nghệ lõi như nhận thức môi trường dựa trên LiDAR và Camera, định vị chính xác dưới 10cm, lập bản đồ số HD 3D và điều khiển động lực học. Xe buýt mini tự hành SAE Cấp độ 4 do công ty phát triển đã thử nghiệm thành công với tổng quãng đường di chuyển tự hành đạt hơn 26.300 km tại các đô thị thông minh. Các sản phẩm khác như xe quét đường tự hành, xe tự hành khử khuẩn và vận chuyển trong trang trại chăn nuôi công nghiệp với tải trọng lên đến 4.000 kg cũng đã được triển khai thực tế.

Đối với công nghệ Drone, giải pháp "Drone-in-the-Box" vận hành tự động 24/7 kết hợp thị giác máy tính AI đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong tuần tra rừng Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và đánh giá thiệt hại thiên tai sau bão với tốc độ nhanh gấp 10 lần phương pháp truyền thống. Ở lĩnh vực Robotics, hệ sinh thái robot di động tự hành (AMR) và robot phục vụ dịch vụ đã thâm nhập thành công vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn như Samsung, các nhà máy FDI Nhật Bản và các bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Xanh Pôn và Bệnh viện PhenikaaMec.

Bên cạnh hạ tầng phần cứng, giải pháp nền tảng XGeni cho phép các tổ chức tự xây dựng AI Agent chuyên nghiệp không cần lập trình, ứng dụng kỹ thuật RAG tiên tiến giúp ngăn chặn tình trạng bịa đặt thông tin và bảo mật dữ liệu nội bộ. Trợ lý AI này giúp rút ngắn thời gian xử lý báo cáo từ 3,5 ngày xuống còn 2,4 phút, góp phần tối ưu hóa vận hành cho các ngành tài chính, y tế, sản xuất và bán lẻ.

Sự kết hợp giữa chính sách kiến tạo của Nhà nước, việc ban hành các khung kiến trúc chuẩn hóa cùng tinh thần tự chủ công nghệ của cộng đồng doanh nghiệp chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam bứt phá, xây dựng thành công nền kinh tế số độc lập, tự cường và phát triển bền vững.