Nhiều khoản hỗ trợ đi thẳng vào chi phí đổi mới

Đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành yêu cầu để doanh nghiệp nhỏ và vừa duy trì sức cạnh tranh, trong khi chi phí công nghệ, nhân lực, thử nghiệm sản phẩm, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa vẫn là những trở ngại lớn. Từ thực tế đó, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành chuỗi chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực ở nhiều khâu của quá trình đổi mới.

Theo Kế hoạch số 177/KH-UBND ngày 25/11/2025 về phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực ASEAN và tiến vào Top 100 thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo năng động toàn cầu.

Bà Trần Thị Kim Liên, Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo thuộc Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh, cho biết hệ thống chính sách của thành phố tập trung vào bốn nhóm: Hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số; cơ chế công nhận doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Các chính sách được triển khai theo hướng đồng bộ, có tính liên kết, để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực từ giai đoạn hình thành ý tưởng, phát triển sản phẩm đến mở rộng thị trường.

Điểm đáng chú ý là chính sách đã xác định những khoản chi phí cụ thể mà doanh nghiệp thường gặp trong quá trình đổi mới. Với các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số, Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND quy định hỗ trợ 50% chi phí, với mức tối đa 400 triệu đồng cho mua bản quyền công nghệ và đổi mới công nghệ; 150 triệu đồng cho nghiên cứu và phát triển, sản xuất thử nghiệm; 100 triệu đồng cho đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp công nghệ số; 100 triệu đồng cho thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài công nghệ số và 50 triệu đồng cho tư vấn khởi nghiệp. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nghị quyết số 22/2026/NQ-HĐND hỗ trợ 50% chi phí cho nhiều nội dung phục vụ chuyển đổi số, nâng cao chất lượng và đổi mới sáng tạo. Trong đó, mức hỗ trợ tối đa có thể lên tới 170 triệu đồng cho tư vấn giải pháp chuyển đổi số đối với doanh nghiệp vừa; 90 triệu đồng cho tư vấn xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng; 90 triệu đồng cho tư vấn hoàn thiện sản phẩm mới, dịch vụ mới, mô hình kinh doanh mới hoặc công nghệ mới đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.

Cùng với hỗ trợ công nghệ và chuyển đổi số, chính sách phát triển tài sản trí tuệ tạo thêm nguồn lực cho quá trình xác lập và bảo vệ thành quả đổi mới. Quyết định số 3270/QĐ-UBND về Chương trình phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2025 - 2030 trên địa bàn Thành phố quy định các mức hỗ trợ cụ thể, trong đó có 30 triệu đồng đối với đăng ký bảo hộ sáng chế, đăng ký bảo hộ, công nhận giống cây trồng mới và 60 triệu đồng đối với đăng ký bảo hộ ở nước ngoài.

Theo bà Trần Thị Kim Liên, việc hỗ trợ xác lập quyền sở hữu trí tuệ giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ những tài sản hình thành từ quá trình nghiên cứu và đổi mới. Thành phố cũng có chính sách hỗ trợ 30 triệu đồng đối với mỗi đơn đăng ký sáng chế được chấp nhận hợp lệ và 15 triệu đồng đối với mỗi văn bằng bảo hộ nhãn hiệu.

Giá trị của chính sách vì vậy không chỉ nằm ở số tiền hỗ trợ mà còn ở việc đưa những khoản chi vốn thường là trở ngại đối với startup và SME vào đúng chuỗi phát triển của doanh nghiệp. Bên cạnh nguồn lực tài chính, việc đơn giản hóa hồ sơ, khai thác dữ liệu đã có và tăng cường liên thông cũng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi tiếp cận chính sách.

Bài toán đặt ra là doanh nghiệp phải xác định đúng nhu cầu, lựa chọn đúng nội dung hỗ trợ và có khả năng biến nguồn lực được hỗ trợ thành một kết quả đổi mới cụ thể, thay vì chỉ dừng ở việc tiếp cận chính sách.

Từ nguồn hỗ trợ đến năng lực cạnh tranh

Một chính sách có thể tạo ra nguồn lực, nhưng để trở thành năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp phải xác định đổi mới cái gì, giải quyết vấn đề nào và đưa kết quả vào thị trường ra sao. Đây cũng là góc nhìn của ThS. Nguyễn Xuân Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Việt - Nhật, Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh (HUTECH), khi đặt vấn đề làm thế nào để “doanh nghiệp và trường đại học cùng đồng sáng tạo giá trị”, thay vì chỉ duy trì mối quan hệ theo mô hình truyền thống.

Theo ông Hưng, đại học là mắt xích quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cung cấp tri thức, nhân lực trẻ, ý tưởng mới, đồng thời là nơi ươm tạo và thử nghiệm giải pháp. Doanh nghiệp có thể đưa bài toán thực tế vào trường, cung cấp dữ liệu, tham gia đánh giá thị trường, thử nghiệm và trở thành “khách hàng đầu tiên”, sau đó đầu tư hoặc đồng phát triển để đưa sản phẩm ra thị trường. Cách tiếp cận này giúp kết quả nghiên cứu được kiểm chứng sớm và điều chỉnh theo nhu cầu thực tế.

Trong bối cảnh AI đang thay đổi cách doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất, tiếp thị và vận hành, việc ứng dụng công nghệ không tự động tạo ra đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp vẫn phải xác định quy trình cần cải thiện, dữ liệu được phép sử dụng, hiệu quả cần đạt và rủi ro có thể phát sinh; đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, tăng cường giám sát của con người và chủ động quản trị rủi ro.

Ở một khía cạnh khác, ông Trần Ninh Đông, Quyền Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) cho biết, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, có trụ sở chính tại TP Hồ Chí Minh và đáp ứng đủ điều kiện được tiếp cận, thụ hưởng chính sách hỗ trợ như doanh nghiệp trong nước. Điều này cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố được mở theo hướng huy động nhiều chủ thể tham gia.

Cùng với đó, hỗ trợ xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản hình thành từ hoạt động đổi mới trong quá trình thương mại hóa. Vì vậy, vấn đề không chỉ là có chính sách mà quan trọng hơn là khả năng hấp thụ chính sách và biến hỗ trợ thành kết quả cụ thể.

Khoản hỗ trợ 400 triệu đồng cho mua bản quyền công nghệ và đổi mới công nghệ, 150 triệu đồng cho nghiên cứu và phát triển, sản xuất thử nghiệm hay tối đa 170 triệu đồng cho tư vấn giải pháp chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp xác định đúng nhu cầu và có khả năng triển khai.

Từ đó, Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực; doanh nghiệp chủ động xác định bài toán, hấp thụ công nghệ, kết nối chuyên gia và đưa kết quả đổi mới ra thị trường. Khi chính sách được kết nối với trường đại học, viện nghiên cứu và nhu cầu thực tế, nguồn lực hỗ trợ mới có thể chuyển thành sản phẩm, quy trình và năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng để startup và doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển trong kỷ nguyên AI.