Từ “sắp xếp tổ chức” sang vận hành hiệu quả
Năm 2025 được đánh giá là một năm thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, trong đó đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm từ 63 xuống còn 34; đơn vị hành chính cấp xã giảm từ 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị.
Tại họp báo Bộ Nội vụ ngày 11/9, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương Phan Trung Tuấn cho biết, sau khi thực hiện sắp xếp, trọng tâm hiện nay là bảo đảm hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động ổn định. Theo định hướng tại Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương và Kế hoạch số 06-KH/TW thực hiện Kết luận Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cơ bản giữ ổn định các đơn vị hành chính cấp xã, tập trung nâng cao năng lực vận hành. Cấp xã trở thành tuyến đầu, trung tâm hoạt động mới của chính quyền địa phương. Kế hoạch 06-KH/TW yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát kỹ từng đơn vị, trường hợp thực sự cần thiết mới đề xuất điều chỉnh, sắp xếp; Ban Thường vụ các Tỉnh ủy, Thành ủy chịu trách nhiệm về đề xuất và bảo đảm các đơn vị sau sắp xếp đáp ứng yêu cầu.
Đến thời điểm họp báo, Bộ Nội vụ cho biết chưa có địa phương nào đề xuất tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy yêu cầu ổn định tổ chức đang được đặt song hành với việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Thành phố quyết định giữ nguyên 168 đơn vị hành chính cấp xã, đồng thời tiếp tục hoàn thiện tổ chức, làm rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp. Việc giữ nguyên hiện trạng cũng tạo điều kiện ổn định tổ chức bộ máy, quản lý tài sản công, tài chính, kế toán, hệ thống công nghệ thông tin và dữ liệu.
Việc sắp xếp ấp, khu phố ở Tây Ninh được gắn với yêu cầu làm rõ trách nhiệm của chính quyền cấp xã, trưởng ấp, trưởng khu phố, Mặt trận và cộng đồng dân cư. Toàn tỉnh có 979 ấp, khu phố, giảm 552 đơn vị. Quy định mới được xây dựng để bảo đảm hoạt động ở cơ sở thống nhất sau khi tỉnh Tây Ninh và Long An hợp nhất, đồng thời không phát sinh vị trí không chuyên trách và thủ tục hành chính mới đối với người dân, doanh nghiệp.
Tại An Giang, Kết luận 76 và Kế hoạch 06 được cụ thể hóa thành 51 nhiệm vụ trọng tâm, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Tỉnh yêu cầu thực hiện theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ sản phẩm, rõ trạng thái xử lý”; rà soát tổ chức bên trong, loại bỏ tầng nấc trung gian, đánh giá cán bộ theo kết quả công việc và đưa cán bộ có chuyên môn phù hợp về những lĩnh vực thiết yếu ở cơ sở.
Một yêu cầu khác đặt ra sau sắp xếp là xử lý chính sách đối với đội ngũ chịu tác động từ quá trình tinh gọn. Theo Bộ Nội vụ, có 146.839 người có quyết định nghỉ việc theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP và Nghị định 67/2025/NĐ-CP, trong đó 47.913 người ở Trung ương và 98.926 người ở địa phương. Đến cuối năm 2025, Kho bạc Nhà nước đã chi 163.482 tỷ đồng cho hơn 117.000 người.
Việc Kiểm toán Nhà nước kiến nghị rà soát một số trường hợp thực hiện chính sách cũng đang được Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ quan, địa phương kiểm tra, xử lý. Số trường hợp được Kiểm toán Nhà nước kiến nghị chiếm khoảng 0,3% tổng số trường hợp thực hiện chính sách. Bộ Nội vụ yêu cầu các cơ quan, địa phương giải trình, khắc phục những tồn tại và làm rõ trách nhiệm theo quy định.
Những vấn đề này cho thấy sau một giai đoạn sắp xếp có quy mô lớn, yêu cầu tiếp theo không còn dừng ở việc tổ chức lại các đầu mối, mà chuyển sang bảo đảm bộ máy mới có đủ năng lực thực thi nhiệm vụ.
Đây cũng là tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Thông báo số 166-TB/VPTW ngày 3/9/2026 về xây dựng Nghị quyết mới về cán bộ, công tác cán bộ. Thông báo xác định điểm cốt lõi là chuyển từ quản lý từng khâu sang quản trị, xây dựng và phát triển đội ngũ thống nhất, liên thông; gắn tổ chức bộ máy, vị trí việc làm và yêu cầu năng lực với việc bố trí, sử dụng, đánh giá và sàng lọc cán bộ.
Theo đó, giao nhiệm vụ phải rõ mục tiêu, trách nhiệm, thẩm quyền và nguồn lực; đánh giá phải dựa trên phẩm chất, năng lực, sản phẩm, hiệu quả và mức độ cống hiến. Thông báo cũng yêu cầu dữ liệu cán bộ bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, được cập nhật, kiểm chứng và phục vụ quản trị, phân tích, dự báo. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo phải có trách nhiệm; công nghệ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm của con người.
Đáng chú ý, Thông báo 166-TB/VPTW đặt yêu cầu rõ đối với cán bộ cơ sở: gần dân, sát dân, hiểu dân, thành thạo công việc, làm chủ công nghệ và dữ liệu, có năng lực quản trị và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh từ cơ sở, qua đó đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Chuyển đổi số để bộ máy phục vụ người dân tốt hơn
Trong mô hình mới, hiệu quả của bộ máy được thể hiện trực tiếp qua việc giải quyết thủ tục, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị, tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, chuyển đổi số đang được các địa phương triển khai từ khâu điều hành nội bộ đến cung cấp dịch vụ công.
Xã Tân Minh (Hải Phòng) triển khai các mô hình “Hành chính lưu động - Hỗ trợ không khoảng cách”, “Ngày thứ Sáu không giấy hẹn”. Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nguyễn Quang Huy, trong năm 2026, địa phương đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Toàn bộ quy trình thủ tục hành chính tại xã được thực hiện trên môi trường điện tử; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 99,98%. Trong 391 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp xã, có 220 thủ tục được cung cấp trực tuyến toàn trình và 171 thủ tục trực tuyến một phần.
Từ ngày 1/1 đến 8/9, Trung tâm phục vụ hành chính công xã tiếp nhận 10.449 hồ sơ, trong đó đã giải quyết 10.344 hồ sơ, số hồ sơ được giải quyết trước hạn là 10.210 và đúng hạn là 96. Mô hình hành chính lưu động đã hỗ trợ 184 người dân tại 10 thôn, tập trung vào những người cao tuổi hoặc chưa thành thạo công nghệ.
Chuyển đổi số theo hướng đưa dịch vụ công đến gần người dân, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bình Phước (Đồng Nai) đã xây dựng các video hướng dẫn, tổ chức cán bộ đến nhà văn hóa khu phố để hướng dẫn người dân đăng nhập, nộp hồ sơ, theo dõi kết quả, thanh toán trực tuyến; đồng thời hỗ trợ sử dụng eTax Mobile. Điểm nhấn nổi bật là Trung tâm đã trao tặng móc khóa tích hợp mã QR, giúp người dân dễ dàng truy cập video hướng dẫn và chủ động thực hiện thủ tục ngay tại nhà. Với người cao tuổi, Trung tâm bố trí thêm cán bộ hỗ trợ, công khai đường dây nóng và thực hiện gọi điện, nhắn tin để hướng dẫn bổ sung hồ sơ hoặc thông báo tình trạng giải quyết.
Theo thống kê của phường, từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đã hướng dẫn hơn 42.000 tổ chức, cá nhân; tiếp nhận hơn 23.000 hồ sơ. Một số lĩnh vực trọng điểm đạt tỷ lệ tiếp nhận, giải quyết trực tuyến 100%; hồ sơ và kết quả được số hóa 100%.
Tại xã Trà Vân, thành phố Đà Nẵng, chuyển đổi số được đưa vào cả công tác điều hành ở địa bàn miền núi. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện được chuyển về xã, kéo theo khối lượng văn bản, báo cáo và dữ liệu tăng lên.
Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Văn Cẩn cho biết, cán bộ được tập huấn sử dụng AI để hỗ trợ tóm tắt tài liệu, tổng hợp dữ liệu, tìm kiếm thông tin và xây dựng báo cáo. Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Nhị xác định AI là công cụ hỗ trợ, giúp giảm thời gian cho những công việc lặp lại để cán bộ có thêm điều kiện giải quyết công việc ở cơ sở và phục vụ người dân.
Ở xã La Dêê, việc nâng cao kỹ năng số được triển khai trực tiếp với người dân. Người dân được hướng dẫn đăng nhập VNeID, sử dụng Cổng Dịch vụ công, kê khai biểu mẫu và thanh toán trực tuyến theo phương thức “cầm tay chỉ việc”. Những người ít sử dụng công nghệ được hướng dẫn từng bước để có thể tự thực hiện các thủ tục cơ bản.
Chuyển đổi số đang được gắn với những khâu cụ thể của quá trình vận hành chính quyền như số hóa hồ sơ, cung cấp dịch vụ trực tuyến, hỗ trợ người dân tại cơ sở, sử dụng dữ liệu trong điều hành và ứng dụng công nghệ để giảm thời gian xử lý công việc. Quá trình sắp xếp bộ máy bước sang một yêu cầu mới: vận hành bộ máy mới bằng năng lực thực thi, dữ liệu và công nghệ, lấy hiệu quả công việc và sự phục vụ người dân làm thước đo.
