Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN
Ông Guterres cho biết một lực lượng đặc nhiệm do ông thành lập hồi tháng 3 để giải quyết cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã nỗ lực phát triển "một cơ chế tạo dựng lòng tin thiết thực và có thời hạn, ban đầu tập trung vào phân bón và các nguyên liệu thô liên quan, có thể mở rộng sang các sản phẩm khác". Theo ông Guterres, cơ chế này sẽ không có quyền cấp phép đi qua eo biển Hormuz, hoặc thay đổi quyền hay nghĩa vụ của bất kỳ quốc gia thành viên nào theo luật quốc tế. Quyết định chủ quyền vẫn hoàn toàn thuộc về các quốc gia thành viên tham gia. LHQ sẽ đóng vai trò là bên trung gian hòa giải trung lập.
Phát biểu với báo giới, Tổng thư ký cho biết mục đích của cơ chế này rất đơn giản: giảm thiểu rủi ro tức thời, hỗ trợ vận chuyển có trật tự và dễ dự đoán hơn, và giúp xây dựng lại lòng tin cần thiết cho ngoại giao và giảm leo thang căng thẳng. Ông kêu gọi tất cả các bên liên quan tham gia một cách nghiêm túc và mang tính xây dựng.
Tổng thư ký Guterres cũng cảnh báo rằng cơ chế này không thể thay thế cho việc khôi phục hoàn toàn các quyền và tự do hàng hải, hoặc các giải pháp chính trị cần thiết để chấm dứt các xung đột hiện nay. Song đây là bước đi thực tế đầu tiên, minh chứng cho thấy ngay cả trong bối cảnh xung đột, vẫn có thể giảm thiểu rủi ro, bảo vệ dân thường và đảm bảo sự lưu thông của các mặt hàng thiết yếu.
Theo Tổng thư ký, người đứng đầu Văn phòng Dịch vụ dự án của LHQ đã liên hệ chặt chẽ với tất cả các quốc gia liên quan để xem xét khả năng thiết lập một cơ chế đăng ký và kiểm tra các tàu chở phân bón và các sản phẩm liên quan - cũng như các sản phẩm khác, và có cơ chế giải quyết xung đột.
Trong một diễn biến liên quan, PGSA - Cơ quan phụ trách Kiểm soát Vịnh Péch-xích (Vịnh Persian) của Iran – thông báo sẽ áp dụng các biện pháp hạn chế đối với tàu vi phạm các quy định của Iran về việc đi qua eo biển Hormuz. Tuyên bố của PGSA nêu rõ: “Các tàu vi phạm các quy trình của Iran tại eo biển Hormuz sẽ phải chịu các biện pháp hạn chế liên quan đến việc đi qua (eo biển này) trong tương lai, bao gồm phạt tiền, chặn giữ hoặc tịch thu”.
PGSA đưa ra thông báo trên sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tuần trước tuyên bố bắt đầu chiến dịch kinh tế nhằm vào Iran, đồng thời kêu gọi các đồng minh tham gia cùng Washington.
Phản ứng trước động thái trên, cùng ngày, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, ông Mohsen Rezaei cảnh báo sẽ coi việc bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc ủng hộ hoạt động kinh tế chống Iran của Mỹ là “hành động chiến tranh”.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Rezaei nêu rõ: “Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, sẽ không có một giọt dầu nào được xuất khẩu, dù qua eo biển Hormuz hay từ bất kỳ nơi nào ở Vịnh Péch-xích. Iran sẽ coi việc bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc ủng hộ cuộc chiến kinh tế của Mỹ chống nhân dân Iran là hành động chiến tranh”.
Trên thực địa, sáng sớm 25/8, một tàu chở dầu đã trúng vật thể lạ và bị vô hiệu hóa tại eo biển Hormuz, ngoài khơi bờ biển Oman, gây thiệt hại nhưng không có thương vong. Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận thông báo về tàu trúng một vật thể lạ gây hư hại cho phòng máy và làm vô hiệu hóa tàu. Thủy thủ đoàn được báo cáo là an toàn. Vụ việc xảy ra cách Ash Shishah ở Oman 9 hải lý (16,7 km) về phía Đông Bắc. Tuyên bố không nêu rõ quốc tịch hoặc hướng di chuyển của tàu.
Trong khi đó, trên thị trường, giá dầu đã giảm hơn 2% khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo biện pháp trừng phạt thứ cấp nhằm vào Iran và cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng đối với các quốc gia không tham gia chiến dịch này.