Theo truyền thông Mỹ ngày 7/10, nghi vấn trên do bà Michelle Brohard, người đứng đầu bộ phận chính sách và rủi ro địa chính trị của công ty Kpler, đưa ra. Theo bà, một số quốc gia vùng Vịnh có thể đã âm thầm đạt thỏa thuận với Iran để duy trì hoạt động xuất khẩu dầu do lo ngại không thể mãi dựa vào Mỹ để kiềm chế Iran.
Bà Brohard nói: “Tôi nghi ngờ có một khoản phí đang được trả để các tàu được đi qua an toàn. Tôi cũng cho rằng các quốc gia này biết việc Mỹ hộ tống các tàu là không bền vững, cũng như việc họ trả cho Iran 10% hoặc 20% giá trị hàng hóa là không bền vững. Vì vậy, chúng ta đang bắt đầu thấy cuộc chạy đua để đưa càng nhiều hàng hóa ra ngoài càng nhanh càng tốt trước khi chiến tranh bắt đầu trở lại”.
Những tuyên bố của bà Brohard chưa được xác minh, dù bà không phải nhà phân tích duy nhất nêu ra nghi vấn trên. Ông Chris Beauchamp, trưởng bộ phận phân tích thị trường của IG Group, cũng bình luận: “Mọi việc dường như đang diễn ra trong âm thầm ở Trung Đông, từ việc Mỹ hộ tống các tàu đến việc Iran âm thầm thu phí”.
Ông Beauchamp nói thêm: “Hệ thống vận chuyển kiểu con thoi tại vùng Vịnh đang phát huy hiệu quả trong việc đưa dầu ra ngoài, nhưng hệ thống này đòi hỏi rất nhiều tàu, qua đó đẩy cước vận tải lên cao và đồng thời làm giảm nguồn cung tàu chở dầu ở bên ngoài khu vực”.
Nếu được xác nhận, khả năng tồn tại các khoản thanh toán bí mật sẽ gây ra những hệ quả nghiêm trọng. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo Iran không được áp đặt phí quá cảnh qua eo biển Hormuz, trong khi Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Qatar và Kuwait phản đối yêu cầu thu phí của Iran.
Mỹ cũng đã trừng phạt mạng lưới tài chính liên quan đến hệ thống thanh toán phí quá cảnh qua Hormuz của Iran. Tháng 9, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt sàn giao dịch tiền điện tử BitBank của Iran, cho rằng Cơ quan Dịch vụ Hàng hải An toàn Hormuz đã sử dụng sàn này từ tháng 6 để chuyển các khoản thanh toán nhận được cho chính quyền Iran.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết BitBank do nhà tài phiệt Iran Babak Zanjani kiểm soát. Mạng lưới của nhân vật này đã sử dụng sàn giao dịch trên để chuyển Bitcoin trị giá hàng trăm triệu USD cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ông Zanjani bị kết án tử hình tại Iran năm 2016 vì biển thủ các khoản tiền từ dầu mỏ của nhà nước, nhưng án phạt được giảm vào năm 2024 và sau đó ông này tái xuất với vai trò nhà tài trợ cho các dự án kinh tế có liên hệ với chính quyền.
Các khoản phí quá cảnh mà Iran đề xuất cũng sẽ đối mặt với thách thức pháp lý lớn. Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), tàu thuyền và máy bay có quyền quá cảnh qua các eo biển được sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế, trong khi các quốc gia ven eo biển nhìn chung không được phép áp đặt phí với các tàu thuyền đi qua. Iran ký UNCLOS năm 1982 nhưng chưa bao giờ phê chuẩn và từ lâu vẫn cho rằng hoạt động đi qua vùng lãnh hải của nước này cũng chịu sự điều chỉnh của luật hàng hải trong nước, trong đó có Luật Các vùng biển năm 1993.
Iran đã cân nhắc dự luật về việc thu phí đối với các tàu sử dụng Hormuz, lập luận rằng khoản phí cố định để bảo đảm an toàn cho các tàu đi qua nên là một phần của thỏa thuận dài hạn nhằm mở cửa hoàn toàn eo biển này.
Theo ước tính của Kpler, xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ từ Trung Đông đạt trung bình khoảng 16,5 triệu thùng/ngày trong tháng 9 và vượt mức trung bình 18 triệu thùng/ngày trước chiến tranh trong một số ngày của tuần cuối tháng 9. Tuy nhiên, đà phục hồi này gần như không giúp giá dầu giảm. Các nhà sản xuất đang vận chuyển nhiều dầu thô hơn qua các đường ống và cảng thay thế, trong khi các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz ngày càng phải dựa vào hoạt động hộ tống của quân đội Mỹ và các chuỗi chuyển dầu từ tàu sang tàu. Giá dầu Brent vẫn giao dịch quanh mức 100 USD/thùng, cao hơn gần 30 USD/thùng so với mức trước chiến tranh giữa Mỹ và Iran.
