Tổng thống Trump: Hamas đồng ý giải giáp hoàn toàn ở Gaza, Israel vẫn chưa chấp thuận

Tuy nhiên, phía Israel đến nay vẫn chưa chính thức chấp nhận kế hoạch, trong khi nhiều quan chức nước này bày tỏ sự hoài nghi và phản đối.

Trên mạng xã hội vào tối 30/7 theo giờ Mỹ, ông Trump mô tả thỏa thuận là một bước tiến mang tính lịch sử hướng tới chấm dứt xung đột, cho biết Hamas cùng các nhóm vũ trang khác đã nhất trí về nguyên tắc sẽ giải giáp hoàn toàn theo một lộ trình được xây dựng sau nhiều tháng thương lượng.

Lộ trình giải giáp gắn với rút quân Israel

Theo kế hoạch gồm 14 điểm, được Hội đồng Hòa bình (BoP) do ông Trump thành lập năm ngoái thúc đẩy sau nhiều vòng đàm phán tại Cairo, việc giải giáp của Hamas sẽ diễn ra từng giai đoạn và song song với quá trình Israel rút lực lượng khỏi các khu vực đang kiểm soát tại Gaza.

Lộ trình cũng đề xuất thành lập một Ủy ban Kiểm chứng Quốc tế nhằm giám sát việc thực thi, đồng thời yêu cầu tất cả các bên ngừng các hoạt động quân sự trong vòng 14 ngày kể từ khi chính thức chấp thuận kế hoạch.

Sau đó, quyền điều hành Gaza sẽ được chuyển giao cho Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), gồm các chuyên gia và kỹ trị Palestine. Cơ quan này sẽ đảm nhiệm toàn bộ công tác hành chính với sự hỗ trợ của lực lượng cảnh sát Palestine được huấn luyện đặc biệt và một lực lượng ổn định quốc tế.

Theo lộ trình, các kho vũ khí hạng nặng, cơ sở sản xuất quân sự, hầm ngầm cùng các điểm cất giữ vũ khí sẽ lần lượt bị vô hiệu hóa và niêm phong. Việc giải giáp sẽ được tiến hành theo trình tự, có thời hạn cụ thể và gắn chặt với tiến độ rút quân của Israel khỏi Gaza.

Ông Nickolay Mladenov, đại diện cấp cao của BoP phụ trách Gaza, cho biết các bên đã mất nhiều tháng đàm phán đầy khó khăn mới đạt được đồng thuận về việc giải giáp và chuyển đổi sang quản trị dân sự. Ông nhấn mạnh điều quan trọng tiếp theo là quá trình triển khai và giám sát phải diễn ra thực chất, trong đó việc rút quân và giải giáp cần được thực hiện song hành.

Israel chưa chấp nhận, Hamas đưa ra điều kiện

Đến chiều 31/7, Chính phủ Israel vẫn chưa xác nhận sẽ tham gia kế hoạch.

Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu Itamar Ben-Gvir bác bỏ hoàn toàn đề xuất, cho rằng chiến dịch quân sự tại Gaza phải tiếp tục cho đến khi Hamas bị đánh bại hoàn toàn. Ông cũng tái khẳng định quan điểm thúc đẩy người Palestine rời khỏi Gaza.

Chỉ vài giờ sau tuyên bố của ông Trump, Israel tiếp tục tiến hành một cuộc không kích vào Gaza khiến nhiều người Palestine bị thương.

Một quan chức Israel nói với truyền thông phương Tây rằng Tel Aviv vẫn yêu cầu Hamas phải giải giáp hoàn toàn, toàn bộ vũ khí phải được đưa ra khỏi Gaza và vùng lãnh thổ này phải được phi quân sự hóa trước khi bất kỳ tiến trình chính trị nào được triển khai. Theo quan chức này, kế hoạch hiện tại chưa đáp ứng được các yêu cầu cốt lõi của Israel và nước này đã chuyển những phản đối của mình tới các bên liên quan.

Về phía Hamas, lực lượng này tuyên bố đồng ý với lộ trình nhưng chỉ với điều kiện việc giải giáp phải diễn ra đồng thời với quá trình Israel rút quân khỏi Gaza.

Thành viên đoàn đàm phán Hamas Ghazi Hamad khẳng định lực lượng này sẽ không thực hiện bất kỳ bước đi nào liên quan đến giải giáp trước khi Israel hoàn tất việc rút quân theo cam kết. Ông cũng nhấn mạnh nếu Israel không thực hiện các nghĩa vụ trong thỏa thuận thì Hamas cũng sẽ không tiếp tục tiến trình.

Áp lực gia tăng đối với các bên

Việc Hamas chấp nhận lộ trình mới được cho là làm gia tăng sức ép đối với Israel trong việc thực hiện các cam kết còn dang dở từ thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10.

Một quan chức Mỹ cho biết Washington hiểu rằng Israel vẫn nghi ngờ Hamas thực sự sẽ từ bỏ vũ khí. Tuy nhiên, Nhà Trắng cũng cảnh báo Tổng thống Trump sẽ "rất thất vọng" nếu Israel không thực hiện các nghĩa vụ đã thống nhất trong khuôn khổ thỏa thuận.

Dù vậy, triển vọng triển khai kế hoạch vẫn còn nhiều trở ngại. Các thành viên của NCAG hiện vẫn chưa được Israel cho phép vào Gaza; chương trình huấn luyện lực lượng cảnh sát Palestine chưa bắt đầu; trong khi binh sĩ từ các nước tình nguyện tham gia lực lượng ổn định quốc tế cũng chưa được triển khai.

Một quan chức của BoP cho biết trọng tâm của kế hoạch không nằm ở mốc thời gian cứng nhắc mà ở nguyên tắc thực hiện theo từng bước, có xác minh và có đi có lại. Nếu một bên không tuân thủ cam kết, giai đoạn tiếp theo sẽ không được triển khai; còn nếu cần thêm thời gian, Ủy ban Kiểm chứng Quốc tế sẽ điều chỉnh tiến độ phù hợp. Các bên đều nhận thức rằng quá trình thực thi sẽ rất phức tạp và khó tránh khỏi những thách thức.

Triển vọng vẫn mong manh

Theo chuyên gia Muhammad Shehada, nghiên cứu viên tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR), Hamas chấp nhận lộ trình một phần do sức ép ngày càng lớn từ người dân Gaza, đồng thời muốn từ bỏ gánh nặng quản lý vùng lãnh thổ với khoảng 35.000 nhân viên khu vực công.

Ông cho rằng Hamas cũng thất vọng khi Iran không đưa vấn đề ngừng bắn ở Gaza thành điều kiện trong các thỏa thuận gần đây với Mỹ. Bên cạnh đó, nguy cơ Israel mở lại chiến dịch quân sự quy mô lớn cũng khiến lực lượng này buộc phải linh hoạt hơn trong đàm phán.

Dẫu vậy, giới quan sát vẫn tỏ ra thận trọng về khả năng thỏa thuận được thực thi đầy đủ. Theo ông Shehada, để tiến trình có thể bắt đầu, Israel trước hết phải đáp ứng một số điều kiện tối thiểu như cho phép hàng trăm xe viện trợ nhân đạo vào Gaza mỗi ngày, ngừng các hoạt động quân sự và rút quân về đúng ranh giới đã thống nhất trong thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính trường Israel đang chuẩn bị cho bầu cử, việc thực hiện các bước đi này được đánh giá sẽ gặp nhiều rào cản về chính trị.