Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi nhanh chóng thị trường lao động và cách thức vận hành của nền kinh tế, giới trẻ không chỉ cần học công nghệ, mà quan trọng hơn là phải học cách làm việc cùng AI để thích ứng với một thế giới việc làm đang chuyển biến mạnh mẽ. Đây là nhận định được nhà khoa học chính trị người Mỹ gốc Iran Majid Rafizadeh nêu trong bài viết đăng trên Arab News ngày 4/7.
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông và Bắc Phi, tác giả bài viết cho biết AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ cho một số ngành nghề công nghệ, mà đang dần tái định hình cấu trúc thị trường lao động, mô hình sản xuất và tiêu chí thành công nghề nghiệp. Những công việc mang tính lặp lại, dễ chuẩn hóa có thể bị tự động hóa nhanh hơn, trong khi nhu cầu đối với các kỹ năng liên quan đến AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng và phân tích số liệu được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
Dẫn báo cáo “Tương lai việc làm” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), bài viết cho rằng các kỹ năng công nghệ, đặc biệt là những kỹ năng giao thoa với AI và dữ liệu lớn, sẽ nằm trong nhóm được săn đón nhiều nhất trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, theo ông Rafizadeh, “chìa khóa” để giới trẻ thích ứng với thời đại AI không chỉ nằm ở việc học lập trình hay làm chủ công cụ số, mà còn ở khả năng kết hợp giữa năng lực kỹ thuật và những phẩm chất rất “con người”.
Về mặt kỹ thuật, những lĩnh vực như khoa học máy tính, AI, học máy, khoa học dữ liệu, thống kê, kỹ thuật phần mềm, an ninh mạng hay điện toán đám mây được xem là có nhu cầu nhân lực cao và ổn định trong tương lai. Đây là các lĩnh vực giúp người lao động trẻ có khả năng thiết kế, vận hành, cải tiến và giám sát các hệ thống thông minh.
Tuy nhiên, khi AI ngày càng phát triển, các kỹ năng như tư duy phản biện, khả năng thích ứng, sáng tạo, giao tiếp, đồng cảm và ra quyết định có đạo đức càng trở nên quan trọng. Đây không phải là những kỹ năng “phụ trợ”, mà là nền tảng để con người tạo ra giá trị trong môi trường làm việc mới, nơi AI có thể xử lý dữ liệu rất nhanh nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn sự phán đoán, cảm xúc và trách nhiệm xã hội của con người.
Từ góc độ nghề nghiệp, ông Rafizadeh cho rằng cơ hội lớn trong tương lai sẽ không chỉ nằm ở việc “cạnh tranh” với AI, mà chủ yếu ở khả năng sử dụng AI để nâng năng suất lao động và giải quyết các bài toán thực tế. Những vị trí như chuyên gia học máy, quản lý sản phẩm AI, cán bộ đạo đức AI, chuyên gia chiến lược dữ liệu hay tin học y tế được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhu cầu. Bên cạnh đó, một số lĩnh vực như y khoa, điều dưỡng, luật, kỹ thuật hay tâm lý lâm sàng vẫn được đánh giá là ít có khả năng bị AI thay thế hoàn toàn, do đòi hỏi phán đoán chuyên môn, chuẩn mực đạo đức và sự tương tác trực tiếp giữa con người với con người.
Hiện nhiều quốc gia đã bắt đầu đưa AI vào chương trình giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Singapore, Phần Lan và Estonia đã tích hợp AI vào học đường, từ đào tạo kỹ năng số đến nâng cao hiểu biết về tác động đạo đức và xã hội của công nghệ. Tại khu vực vùng Vịnh, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Qatar cũng đang tăng tốc đầu tư vào đào tạo AI cho thanh niên trong nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế và chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn hậu dầu mỏ.
Theo ông Rafizadeh, điều quan trọng nhất hiện nay là giới trẻ và các quốc gia phải coi việc chuẩn bị cho thời đại AI là một chiến lược dài hạn, thay vì chỉ phản ứng sau khi thị trường lao động đã thay đổi. Điều đó đòi hỏi cải cách chương trình học, mở rộng cơ hội đào tạo, thúc đẩy hợp tác giữa nhà nước, trường học và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng văn hóa học tập suốt đời.
Trong kỷ nguyên AI, câu hỏi không còn đơn thuần là “học ngành gì để có việc làm”, mà là làm thế nào để người trẻ có thể vừa làm chủ công nghệ, vừa giữ được những năng lực đặc trưng của con người để thích ứng, sáng tạo và tạo ra giá trị mới trong một thế giới đang đổi thay nhanh chóng.