Theo kênh Euronews ngày 1/6, Nghị viện châu Âu và các nước thành viên EU đã thống nhất nội dung của Quy định Hồi hương, được xem là trụ cột trong chiến lược siết chặt quản lý nhập cư của khối.
Đạo luật mới cho phép các nước thành viên thiết lập các trung tâm tiếp nhận và trục xuất người di cư bên ngoài lãnh thổ EU, đồng thời mở rộng quyền truy tìm và giam giữ những người nhập cư bất hợp pháp.
Ủy viên phụ trách Nội vụ EU Magnus Brunner cho biết quy định mới là bước đi quan trọng nhằm giúp EU kiểm soát tốt hơn dòng người nhập cư và nâng cao hiệu quả thực thi các quyết định trục xuất. Theo số liệu chính thức, hiện chỉ khoảng 29% số người bị yêu cầu rời khỏi EU thực sự quay về nước hoặc rời khỏi lãnh thổ EU.
Điểm đáng chú ý nhất của đạo luật là cho phép các quốc gia EU thiết lập các trung tâm hồi hương tại các nước ngoài EU thông qua các thỏa thuận song phương. Những cơ sở này có thể đóng vai trò là điểm trung chuyển hoặc nơi lưu trú của người di cư trong thời gian chờ xử lý.
Quy định mới cũng loại bỏ yêu cầu lâu nay rằng người di cư chỉ có thể bị đưa trở lại quốc gia xuất xứ hoặc một nước mà họ có mối liên hệ rõ ràng. Theo đó, hầu hết người di cư có thể bị chuyển tới các trung tâm hồi hương tại nước thứ ba. Chỉ trẻ vị thành niên không có người đi cùng được miễn áp dụng biện pháp này, trong khi các gia đình có trẻ em vẫn thuộc diện có thể bị đưa tới các trung tâm hồi hương.
Một số nước châu Âu đã bắt đầu tìm kiếm đối tác để triển khai mô hình này. Đức, Hà Lan, Áo, Đan Mạch và Hy Lạp từng phối hợp thúc đẩy sáng kiến xây dựng các trung tâm hồi hương ngoài EU. Trong khi đó, Italy hiện đã vận hành hai cơ sở tương tự tại Albania.
Ngoài việc mở đường cho các trung tâm hồi hương ở nước ngoài, đạo luật còn trao thêm quyền cho cơ quan chức năng trong việc xác định và kiểm soát người nhập cư bất hợp pháp. Các nước thành viên được phép tiến hành kiểm tra nơi cư trú hoặc các địa điểm liên quan của người di cư không có giấy tờ hợp pháp.
Thời gian giam giữ tối đa đối với người chờ bị trục xuất cũng được kéo dài đáng kể. Theo quy định mới, thời hạn này tăng từ 6 tháng lên tối đa 24 tháng, có thể gia hạn thêm 6 tháng và không giới hạn đối với các trường hợp bị xem là có nguy cơ đe dọa an ninh.
Lệnh cấm nhập cảnh cũng được siết chặt hơn. Thời hạn cấm nhập cảnh thông thường sẽ tăng từ 5 năm lên 10 năm, trong khi một số trường hợp liên quan đến an ninh có thể phải đối mặt với lệnh cấm vĩnh viễn.
Một thay đổi quan trọng khác liên quan đến quyền kháng cáo. Hiện nay, việc thực hiện lệnh trục xuất thường tự động bị đình chỉ trong thời gian tòa án xem xét đơn khiếu nại. Tuy nhiên, theo quy định mới, việc đình chỉ sẽ không còn mang tính tự động mà do tòa án quyết định trong từng trường hợp cụ thể.
EU cũng sẽ áp dụng cơ chế Lệnh Hồi hương châu Âu nhằm thúc đẩy các nước thành viên công nhận và thực thi các quyết định trục xuất của nhau, dù cơ chế này vẫn mang tính tự nguyện.
Đạo luật mới nhận được sự ủng hộ từ nhiều chính phủ châu Âu trong bối cảnh áp lực nhập cư tiếp tục là vấn đề chính trị nhạy cảm tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền và một số nghị sĩ cánh tả cho rằng quy định này có thể làm gia tăng nguy cơ vi phạm quyền cơ bản của người di cư.
Các tổ chức xã hội dân sự cảnh báo việc kéo dài thời gian giam giữ, mở rộng phạm vi trục xuất sang các nước thứ ba và tăng quyền truy xét của cơ quan chức năng có thể làm suy giảm các cơ chế bảo vệ pháp lý hiện hành đối với người nhập cư.
Sau khi hoàn tất các thủ tục phê chuẩn cuối cùng, đạo luật có thể chính thức có hiệu lực ngay trong tháng tới. Nhiều nhà quan sát cho rằng đây là dấu hiệu mới nhất cho thấy EU đang chuyển sang cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với vấn đề nhập cư, trong bối cảnh nhiều chính phủ châu Âu chịu áp lực phải kiểm soát dòng người nhập cư bất hợp pháp và tăng cường an ninh biên giới.
