Thảm họa lũ quét nghiêm trọng tại Nepal hồi tháng 8, tiếp tục gây hậu quả nặng nề trong tháng 9, một lần nữa cho thấy những rủi ro từ các hiện tượng cực đoan ở khu vực núi cao và tầm quan trọng của hệ thống cảnh báo sớm. Trong bối cảnh đó, Trung tâm Nghiên cứu Thủy văn và Tài nguyên Nước Nepal đã công bố Sách trắng giai đoạn 2026-2027, đề ra kế hoạch mở rộng mạng lưới cảnh báo lũ, tăng cường nghiên cứu khoa học và thúc đẩy quản lý bền vững tài nguyên nước.
Theo hãng tin AFP, được thành lập vào tháng 7, trực thuộc Bộ Năng lượng, Tài nguyên Nước và Thủy lợi, trung tâm xác định các ưu tiên gồm sử dụng nước bền vững, xây dựng cơ sở hạ tầng có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, bảo đảm an toàn hàng không và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Sách trắng nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ hiện đại, phát triển hệ thống dữ liệu mở và đẩy mạnh nghiên cứu khoa học nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân.
Trung tâm được thành lập trên cơ sở hợp nhất các bộ phận, đơn vị và chức năng chuyên môn về thủy văn trước đây thuộc Cục Thủy văn và Khí tượng. Theo chiến lược dài hạn, đơn vị hoạt động dưới sự quản lý của Ban Thư ký Ủy ban Nước và Năng lượng, hướng tới mục tiêu trở thành cơ sở nghiên cứu khoa học hàng đầu Nam Á vào năm 2031.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là mở rộng hệ thống cảnh báo sớm lũ tại sáu lưu vực sông lớn, đồng thời triển khai kế hoạch hạ thấp mực nước tại bốn hồ băng có nguy cơ cao.
Tại dãy Himalaya, nhiệt độ gia tăng đang đẩy nhanh quá trình tan băng, làm gia tăng nguy cơ lở băng, lở đá và lũ quét. Thảm họa ngày 26/8 tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, khi một khối băng và đá lớn đổ xuống, gây lũ quét trên diện rộng, đã cho thấy sức tàn phá của các hiện tượng này. Theo các đánh giá ban đầu, dòng lũ mang theo đất đá đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu dân cư và cơ sở hạ tầng dọc các tuyến sông. Thực tế đó càng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quan trắc, cảnh báo sớm và chuẩn bị phương án ứng phó tại các khu vực có nguy cơ cao.
Trước những thách thức trên, Chính phủ Nepal thúc đẩy cách tiếp cận dựa trên công nghệ thông qua kế hoạch chiến lược 5 năm của trung tâm và Sách trắng riêng của Cục Thủy văn và Khí tượng.
Các hệ thống cảnh báo lũ sẽ được lắp đặt tại các lưu vực sông Mawa-Ratuwa, Bakraha, Lakhandehi, East Rapti, West Rapti và Mohana-Khutiya trong khuôn khổ Dự án Quản lý Rủi ro Lũ tại các Lưu vực sông Ưu tiên. Khởi động từ năm 2022 và dự kiến kéo dài đến năm 2028, dự án có ngân sách 7,54 triệu USD (9,6 triệu đô la Singapore).
Sách trắng cũng cho biết Dự án Cải thiện sông Bagmati đang được triển khai. Bên cạnh đó, Chính phủ Nepal ưu tiên thực hiện Dự án GLOF Sanjibani nhằm hạ thấp mực nước tại bốn hồ băng có nguy cơ cao, gồm Thulagi ở Manang, Lower Barun ở Sankhuwasabha, Lumding Tsho và Hongu-2 ở Solukhumbu.
Dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2033, với tổng ngân sách khoảng 49,9 triệu USD, trong đó 20 triệu USD dành cho trung tâm. Sáng kiến này tiếp nối các nỗ lực trước đây nhằm hạ thấp mực nước tại hồ Tsho Rolpa thuộc thung lũng Rolwaling, huyện Dolakha, và hồ Imja ở Solukhumbu. Theo Bộ Năng lượng, Tài nguyên Nước và Thủy lợi, Chính phủ Nepal dự định áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro tương tự đối với bốn hồ băng mới được đưa vào chương trình.
Để nâng cao năng lực chuyên môn và hiệu quả hoạt động, trung tâm đã mở bốn văn phòng khu vực tại Dharan, Pokhara, Kohalpur và Attariya. Hai văn phòng dự án thực địa cũng được thành lập, gồm Dự án Thủy văn và Dự báo Lũ Sunkoshi-Bagmati-Kamala tại Sindhuli và Dự án Thủy văn và Băng quyển Thượng lưu sông Karnali tại Jumla.
Trung tâm hiện có ba bộ phận kỹ thuật chính, phụ trách khoa học thủy văn và băng quyển; dự báo lũ; nghiên cứu tài nguyên nước và phát triển năng lực. Phòng thí nghiệm Tài nguyên Nước Quốc gia tại Godawari cũng đang được nâng cấp nhằm tăng cường năng lực mô hình hóa thủy lực vật lý, phân tích và kiểm định trầm tích.
Theo Sách trắng, Nepal đã xây dựng mạng lưới hơn 250 trạm quan trắc nhằm thu thập dữ liệu thủy văn và khí tượng theo thời gian thực. Mạng lưới gồm 250 trạm quan trắc mực nước sông, trong đó có 230 trạm tự động; 15 trạm quan trắc hồ băng; 13 trạm quan trắc sông băng và nguồn nước; 50 trạm quan trắc lượng mưa tự động; cùng 33 trạm quan trắc trầm tích và 33 trạm quan trắc chất lượng nước.
Việc mở rộng mạng lưới quan trắc và cảnh báo sớm, kết hợp với nghiên cứu khoa học và các biện pháp giảm thiểu rủi ro tại hồ băng, là những nội dung trọng tâm trong kế hoạch tăng cường năng lực ứng phó thiên tai của Nepal.
