Giáo sư Yonath. Ảnh minh họa: baoangiang.com.vn
Giáo sư Yonath là một trong những nhà khoa học nổi bật nhất của Israel và là giáo sư lâu năm tại Viện Weizmann. Công trình của bà về cấu trúc và chức năng của ribosome – bộ máy phân tử trong tế bào chịu trách nhiệm sản xuất protein – đã làm thay đổi căn bản hiểu biết của giới khoa học về một trong những quá trình thiết yếu nhất của sự sống.
Trong nhiều thập niên, Giáo sư Yonath kiên trì nghiên cứu cấu trúc phức tạp của ribosome bằng phương pháp tinh thể học tia X. Đây được xem là một bài toán khoa học đặc biệt khó khăn vào thời điểm bà bắt đầu theo đuổi. Những phát hiện của Giáo sư Yonath sau đó giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách ribosome hoạt động, đồng thời xác định cách nhiều loại kháng sinh tương tác với bộ máy này để ngăn chặn vi khuẩn phát triển.
Những nghiên cứu đó có ý nghĩa đặc biệt đối với y học hiện đại, mở ra hướng tiếp cận mới trong việc phát triển các loại kháng sinh tiên tiến và chống lại tình trạng vi khuẩn kháng thuốc – một trong những thách thức y tế nghiêm trọng nhất thế kỷ XXI.
Giáo sư Yonath sinh năm 1939 tại Jerusalem. Theo Viện Weizmann, bà mất cha khi còn nhỏ và lớn lên trong một gia đình nghèo. Bà bắt đầu đi làm từ trước năm 12 tuổi nhưng vẫn tiếp tục con đường học tập. Năm 1968, bà nhận bằng tiến sĩ về tinh thể học tia X tại Viện Weizmann, mở đầu cho một sự nghiệp khoa học kéo dài nhiều thập niên và mang về cho bà hàng loạt giải thưởng danh giá.
Năm 2009, Giáo sư Yonath cùng Venkatraman Ramakrishnan và Thomas A. Steitz được giải trao Nobel Hóa học cho những nghiên cứu về cấu trúc và chức năng của ribosome. Bà trở thành một trong những nhà khoa học Israel được biết đến rộng rãi nhất trên trường quốc tế, đồng thời là người đoạt Giải Israel, một trong những giải thưởng cao quý nhất của nước này.
Tổng thống Israel Isaac Herzog ca ngợi Giáo sư Yonath là “một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu trong lịch sử khoa học Israel”, đồng thời gọi bà là một nhà khoa học tiên phong có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Theo ông, Giáo sư Yonath đã chứng minh rằng sự tò mò, lòng tận tụy với mục tiêu và quyết tâm không lay chuyển có thể giúp con người vượt qua những giới hạn của tri thức. Chủ tịch Viện Weizmann, Giáo sư Alon Chen, cho biết Yonath là một nhà khoa học đặc biệt, không ngần ngại lựa chọn những hướng nghiên cứu mà nhiều người cho là gần như bất khả thi và kiên trì theo đuổi chúng trong nhiều thập niên. Ông Chen cho biết bà vẫn hoạt động khoa học cho đến những ngày cuối đời, tiếp tục nghiên cứu, công bố các công trình, duy trì phòng thí nghiệm và hợp tác với các nhà khoa học khác.
Di sản của Giáo sư Ada Yonath vì thế không chỉ nằm ở một giải Nobel. Sự nghiệp của bà cho thấy những nghiên cứu cơ bản tưởng chừng không thể giải quyết trong nhiều thập niên có thể cuối cùng tạo ra những khám phá mang ý nghĩa sâu rộng đối với y học. Công trình về ribosome của Giáo sư Yonath tiếp tục là nền tảng quan trọng cho việc tìm hiểu hoạt động của tế bào và phát triển những chiến lược mới nhằm đối phó với tình trạng kháng kháng sinh.