Thông tin trên được Bộ Y tế đưa ra tại hội nghị tham vấn chính sách đối với dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế tổ chức ngày 9/1 tại Hà Nội. Theo đó, dự thảo Luật tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn, bao quát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông và tiêu dùng thực phẩm.
Năm nhóm chính sách trọng tâm gồm: tăng cường quản lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao; phân quyền quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Trung ương, đồng thời phân cấp rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cho UBND cấp tỉnh tại địa phương; kiểm soát các sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo hướng dựa trên mức độ nguy cơ của từng loại; kiểm soát các lô hàng thực phẩm nhập khẩu vào Việt Nam dựa trên nguy cơ và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; kiểm soát chặt chẽ các chất đưa vào sản xuất, chế biến thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại.
Theo ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), sau hơn một thập kỷ thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định số 15/2018/NĐ-CP đã bộc lộ một số điểm chưa thống nhất, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết nhằm "gia cố" hệ thống pháp lý, bảo đảm quản lý chặt chẽ hơn đối với chất lượng và an toàn thực phẩm.
Một trong những nội dung được nhấn mạnh trong dự thảo Luật sửa đổi là hoàn thiện hệ thống kiểm soát chất lượng thực phẩm xuyên suốt từ khâu sản xuất đến lưu thông, phân phối. Theo đó, dự thảo đề xuất bổ sung, nâng cao năng lực hệ thống thử nghiệm, hoàn thiện quy trình đánh giá, kết luận sản phẩm đạt hay không đạt chất lượng, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và cơ chế thu hồi nhanh, kịp thời đối với các sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Dự thảo Luật cũng đưa ra nhiều điểm mới liên quan đến tổ chức bộ máy và phân công trách nhiệm quản lý nhà nước. Cụ thể, UBND cấp tỉnh sẽ được giao quyền và trách nhiệm tổ chức một cơ quan đầu mối thực hiện công tác an toàn thực phẩm trên địa bàn. Việc phân cấp, phân quyền được thực hiện theo hướng tối đa hóa, bảo đảm địa phương chủ động thực thi đầy đủ trách nhiệm được giao, đồng thời rút ngắn quy trình và thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến dành riêng một chương để quy định về công tác hậu kiểm. Theo ông Chu Quốc Thịnh, hậu kiểm là nội dung có ý nghĩa then chốt trong quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, được nhiều quốc gia áp dụng, trong đó có mô hình của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Hiện nay, các quy định về hậu kiểm đang phân tán ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện. Việc hệ thống hóa thành một chương riêng trong Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho công tác này.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề kiểm soát đầu vào của chuỗi cung ứng thực phẩm, nhất là đối với các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, với kim ngạch trên 65 tỷ USD, chủ yếu thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Ban soạn thảo đã đưa vào dự thảo các quy định nhằm gia cố vai trò, trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương trong kiểm soát các yếu tố đầu vào như thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư hóa chất, thức ăn chăn nuôi, phân bón, cũng như các yếu tố trong quá trình sơ chế, chế biến trước khi sản phẩm tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm.
Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm, đây là mô hình quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng. Đồng thời, Cục cũng đang xây dựng các chỉ số để giám sát hiệu quả việc kiểm soát đầu vào trong các lĩnh vực nông nghiệp và công thương, góp phần nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm thực phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Tại hội nghị, Tiến sĩ Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho rằng, quản lý an toàn thực phẩm cần chuyển mạnh sang tiếp cận quản lý rủi ro, dựa trên các yếu tố nguy cơ của từng nhóm thực phẩm. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ tập trung nguồn lực vào các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao, quản lý chặt chẽ từ khâu nguyên liệu, sản xuất, kinh doanh đến nhập khẩu.
Để thực hiện hiệu quả phương thức quản lý này, theo Tiến sĩ Nguyễn Huy Quang, cần có một đầu mối thống nhất ở Trung ương, trên cơ sở phân công, phân cấp, phân quyền rõ ràng cho các địa phương, bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả trong toàn hệ thống.
Hiện nay, Bộ Y tế đang tiếp tục lấy ý kiến góp ý của các bộ, ngành, đơn vị liên quan để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), sớm trình Chính phủ xem xét.
