Chuyển mạnh tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh

Việc mở rộng khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc giúp người dân phát hiện sớm bệnh tật, tiếp cận điều trị kịp thời, góp phần giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng và áp lực cho hệ thống y tế. Cùng với đó, nâng cao năng lực chuyên môn của các cơ sở khám, chữa bệnh, thu hẹp chênh lệch về chất lượng dịch vụ giữa các tuyến và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe theo từng nhóm dân số là những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của ngành y tế, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục cho nhân dân.

Tăng cường khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc phát hiện sớm bệnh tật

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Trong đó, khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc là giải pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm nguy cơ, bệnh lý, giúp người dân được tư vấn, theo dõi và điều trị kịp thời. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo lộ trình và nhóm đối tượng ưu tiên, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe lâu dài.

Tại TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 9/11, hơn 9,53 triệu người đã được khám, sàng lọc hoặc cập nhật dữ liệu sức khỏe, đạt 74,6% dân số. Trong thời gian còn lại của năm 2026, Thành phố tập trung đẩy nhanh tiến độ ở nhóm học sinh, sinh viên, người lao động và người dân chưa được ghi nhận khám sức khỏe, hướng tới mục tiêu bao phủ 100% dân số.

Theo Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh Tăng Chí Thượng, giá trị của chương trình không chỉ nằm ở số người được khám mà còn ở việc khai thác dữ liệu sức khỏe phục vụ quản lý, dự phòng và chăm sóc người dân. Kết quả phân tích sẽ được chuyển đến các trạm y tế và đội chăm sóc sức khỏe liên tục tại địa bàn dân cư để chủ động tiếp cận, tư vấn, theo dõi những người có nguy cơ cao hoặc đã phát hiện bệnh. Qua đó, hoạt động khám sức khỏe từng bước chuyển thành quá trình quản lý sức khỏe chủ động, liên tục, có trọng tâm.

Trong khi đó, tại Vĩnh Long, Chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí năm 2026 đã ghi nhận kết quả gần như bao phủ toàn dân. Đến ngày 8/11, toàn tỉnh có hơn 3,379 triệu người được khám, đạt 99,99% dân số; trong đó, 70,23% được khám sàng lọc miễn phí và 29,76% khám tại các cơ sở khám, chữa bệnh.

Đáng chú ý, sau khi chiến dịch kết thúc, ngành y tế Vĩnh Long tiếp tục duy trì hoạt động chăm sóc sức khỏe thường xuyên, rà soát biến động dân số và tổ chức khám bổ sung cho những người chưa được khám. Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lâm Như Quỳnh cho biết, thông qua chương trình, người dân có điều kiện nắm bắt tình trạng sức khỏe, chủ động theo dõi, chăm sóc và điều trị kịp thời. Điều này cho thấy khám sàng lọc cần được duy trì như một hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ tập trung trong các chiến dịch.

Tại Ninh Bình, đến hết tháng 10/2026, hơn 2,677 triệu người đã được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, đạt 60,6% dân số. Riêng công tác kiểm tra sức khỏe đầu năm học được thực hiện đối với khoảng 946.700 trẻ em, học sinh (đạt 99,8%). Toàn tỉnh huy động 67 cơ sở y tế đủ điều kiện khám sức khỏe, cùng 129 trạm y tế xã, phường tham gia khám cho trẻ em dưới 6 tuổi và học sinh. Hoạt động được tổ chức linh hoạt tại bệnh viện, trạm y tế và các điểm khám lưu động; người cao tuổi, người khuyết tật, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc hạn chế đi lại được hỗ trợ tiếp cận dịch vụ phù hợp.

Ninh Bình đặt mục tiêu đến hết năm 2026, 100% các nhóm đối tượng thuộc phạm vi quản lý được lập danh sách, theo dõi và tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc ít nhất một lần trong năm. Đến năm 2030, toàn bộ người dân sau khi khám sẽ được lập hồ sơ theo dõi, cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử và tích hợp trên ứng dụng VNeID. Hiện các địa phương đang phối hợp với các sở, ngành, quyết tâm hoàn thành việc rà soát, khám sức khỏe và lập sổ sức khỏe điện tử cho người dân trong tháng 11/2026.

Nâng cao năng lực y tế toàn diện

Tại Hội nghị tập huấn công tác chỉ đạo chuyên môn kỹ thuật, Đề án 1816 và Đề án phát triển mạng lưới bệnh viện vệ tinh năm 2026 diễn ra ngày 12/11, Tiến sĩ, bác sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) nhấn mạnh, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, phát triển năng lực chuyên môn của các cơ sở y tế và bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ chất lượng là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của ngành y tế.

Thực tế, năng lực chuyên môn, nguồn nhân lực và khả năng triển khai kỹ thuật giữa các cơ sở khám, chữa bệnh còn chênh lệch, khiến người dân ở một số địa phương phải di chuyển xa để tiếp cận dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu. Trong bối cảnh hệ thống khám, chữa bệnh được tổ chức theo ba cấp chuyên môn kỹ thuật gồm cấp ban đầu, cấp cơ bản và cấp chuyên sâu theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, việc đổi mới công tác chỉ đạo chuyên môn, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật càng trở nên cần thiết.

Theo ông Hà Anh Đức, cần phân công rõ trách nhiệm chỉ đạo chuyên môn giữa các cơ sở y tế, xây dựng bản đồ chỉ đạo chuyên môn, xác định cụ thể bệnh viện phụ trách, lĩnh vực hỗ trợ và phương thức phối hợp. Khi tuyến dưới gặp ca bệnh khó, cơ sở được giao phụ trách cần kịp thời hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp hoặc thông qua hệ thống y tế từ xa; trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn thì chuyển người bệnh đến cơ sở phù hợp. Cách làm này góp phần nâng cao năng lực điều trị tại chỗ, hạn chế tình trạng chuyển tuyến không cần thiết, đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại địa phương.

Bên cạnh nâng cao năng lực hệ thống khám, chữa bệnh, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc sức khỏe theo vòng đời cũng là yêu cầu được đặt ra. Tại Hội nghị Khoa học và Triển lãm Y học trường thọ và Lão hóa khỏe mạnh Đà Nẵng 2026 ngày 13/11, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh, tuổi thọ ngày càng tăng cùng với tốc độ già hóa dân số đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe, chuyển từ tập trung điều trị bệnh sang chủ động phòng ngừa, nâng cao chất lượng sống và hướng tới lão hóa khỏe mạnh.

Đà Nẵng đang chú trọng phát triển hệ thống y tế hiện đại, chuyên sâu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế trong chăm sóc sức khỏe. Thành phố cũng định hướng phát triển các dịch vụ kết hợp chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng và du lịch. Những định hướng này phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết số 72-NQ/TW về nâng cao tuổi thọ và số năm sống khỏe mạnh. Đến năm 2030, Nghị quyết đặt mục tiêu tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh đạt ít nhất 68 năm; đồng thời phát triển các trung tâm y tế chuyên sâu chất lượng cao, gắn với phát triển du lịch chữa bệnh.

Đối với trẻ sinh non, yêu cầu chăm sóc sức khỏe liên tục cũng được Bộ Y tế nhấn mạnh trong chiến dịch truyền thông hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026, triển khai từ ngày 1-30/11 với chủ đề “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục”. Theo thống kê được Bộ Y tế nêu, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh non; trẻ đẻ non, nhẹ cân chiếm tới 19% mô hình bệnh tật ở trẻ sơ sinh và trên 50% nguyên nhân tử vong sơ sinh.

Chiến dịch tập trung nâng cao nhận thức về chăm sóc trẻ sinh non toàn diện, từ cấp cứu, điều trị đến dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm các vấn đề về phát triển thể chất, thần kinh, vận động sau xuất viện. Bộ Y tế đồng thời yêu cầu tăng cường phối hợp giữa cơ sở y tế, gia đình và cộng đồng; chú trọng chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang thai, theo dõi trẻ sinh non liên tục sau khi xuất viện và can thiệp kịp thời khi phát hiện bất thường.

Các giải pháp chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm bệnh tật, nâng cao năng lực khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe các nhóm đối tượng đặc thù đang từng bước cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết 72-NQ/TW. Việc chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chăm sóc sức khỏe chủ động, toàn diện và liên tục theo vòng đời không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, kéo dài số năm sống khỏe mạnh mà còn hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ y tế có chất lượng, công bằng và hiệu quả.