Tuy nhiên, việc sở hữu con tàu này đang gây tranh luận về tính cần thiết cũng như chi phí vận hành.
Tàu sân bay 41 năm tuổi cập cảng Jakarta
Theo hãng thông tấn quốc gia Indonesia ANTARA, tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi, từng phục vụ trong Hải quân Italy, sáng 18/9 cập căn cứ hải quân tại cảng Tanjung Priok, phía Bắc Jakarta. Con tàu được đón bằng nghi lễ quân sự, đánh dấu lần đầu Indonesia sở hữu một tàu sân bay.
Garibaldi dài khoảng 180 m, có khả năng tiếp nhận máy bay cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng cùng trực thăng. Tàu được Italy cho Indonesia hồi tháng 3, sau khi được cho nghỉ biên chế năm 2024.
Việc chuyển giao nằm trong nỗ lực mở rộng hợp tác quốc phòng giữa Rome và Jakarta. Italy đang tìm kiếm các hợp đồng bán tàu ngầm và máy bay cho Indonesia. Trong khi đó, việc tặng Garibaldi cũng giúp Italy giảm chi phí tháo dỡ và xử lý một chiến hạm đã hết thời gian phục vụ.
Sau khi được bàn giao, tàu Garibaldi sẽ được đưa vào biên chế chính thức của Hải quân Indonesia trong tuần tới với tên KRI Gajah Mada, lấy theo tên một vị tướng nổi tiếng của vương triều Majapahit thế kỷ XIV, người được biết đến với những chiến dịch nhằm thống nhất quần đảo Indonesia.
Indonesia sẽ trở thành quốc gia thứ hai ở Đông Nam Á sở hữu tàu sân bay. Trước đó, Thái Lan đưa tàu HTMS Chakri Naruebet vào hoạt động năm 1997 sau khi mua từ Tây Ban Nha, cùng các máy bay AV-8S Matador có khả năng hoạt động trên tàu.
Biến tàu sân bay thành trung tâm ứng phó thiên tai
Tổng thống Prabowo Subianto coi phát triển quốc phòng là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính quyền, thúc đẩy kế hoạch mở rộng quân đội thông qua mua tàu ngầm, khinh hạm, máy bay chiến đấu, tên lửa và tăng cường hợp tác quốc phòng với nhiều nước.
Tuy nhiên, Indonesia không dự định sử dụng tàu Garibaldi theo cách truyền thống của các cường quốc hải quân, vốn triển khai tàu sân bay để đưa máy bay chiến đấu hoạt động cách xa lãnh thổ. Jakarta xem chiến hạm này chủ yếu như một trung tâm chỉ huy cơ động và nền tảng hỗ trợ trực thăng, thiết bị bay không người lái cũng như các hoạt động trên biển trải rộng khắp hàng nghìn hòn đảo.
Phát biểu tại một cuộc họp về quản lý thiên tai hồi đầu tháng, ông Prabowo cho biết tàu có thể được sử dụng để ứng phó các vụ cháy rừng và than bùn thường xuyên gây ra những đợt khói mù nguy hiểm tại Đông Nam Á.
Theo Tổng thống Indonesia, Garibaldi có thể tiếp nhận tới 10 trực thăng cỡ trung, trong đó có những loại có năng lực tương đương Black Hawk và Mi-17. Tàu cũng có thể chở lượng nước lớn tới những khu vực xuất hiện nhiều điểm cháy.
Indonesia còn dự kiến vận hành thiết bị bay không người lái từ tàu, biến chiến hạm thành một nền tảng cơ động có thể nhanh chóng được điều tới những khu vực xảy ra thiên tai. Đây là nhu cầu đáng chú ý với Indonesia, quốc gia nằm trên “Vành đai lửa” Thái Bình Dương và thường xuyên hứng chịu động đất, núi lửa phun trào cùng các thảm họa tự nhiên khác.
Các chuyên gia cho rằng việc tiếp nhận tàu Garibaldi đã làm dấy lên tranh luận gay gắt trong giới phân tích quốc phòng, kinh tế và chính trị đối lập Indonesia, khi nhiều người đặt câu hỏi liệu nước này có thực sự cần một tàu sân bay hay không.
Chi phí vượt xa khoản đầu tư ban đầu
Bộ Tài chính Indonesia đã phê duyệt khoản tài chính 450 triệu USD cho chương trình tàu sân bay vào năm 2025. Tuy nhiên, một số nghị sĩ cảnh báo tổng chi phí có thể cao hơn đáng kể.
TB Hasanuddin, thành viên Ủy ban I của Quốc hội Indonesia, ước tính riêng việc cải tạo con tàu có thể tiêu tốn tới 16.000 tỷ rupiah, tương đương khoảng 900 triệu USD.
Đây mới chỉ là chi phí hiện đại hóa. Indonesia còn phải duy trì đội ngũ nhân sự, bảo dưỡng, nhiên liệu, hệ thống vũ khí và cơ sở hạ tầng hỗ trợ nếu muốn vận hành một tàu sân bay đúng nghĩa.
Muhammad Fauzan Malufti, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng quyết định sở hữu Garibaldi cần dựa trên nhu cầu tác chiến thực tế và khả năng vận hành lâu dài, thay vì niềm tự hào quốc gia hay những cân nhắc khác.
Ông cảnh báo chính phủ cần công khai và cân nhắc toàn bộ chi phí trong bối cảnh chiến hạm đã 41 năm tuổi. Ông Fauzan dẫn trường hợp Thái Lan làm ví dụ, khi tàu sân bay HTMS Chakri Naruebet dành phần lớn thời gian hoạt động trong cảng do những hạn chế về ngân sách và khả năng vận hành.
Theo ông, nếu việc sở hữu tàu sân bay bị thúc đẩy bằng mọi giá, lợi ích mà chiến hạm mang lại có thể không tương xứng với chi phí. Nguồn lực này, có thể được dành cho những ưu tiên khác, chẳng hạn tăng số lượng khinh hạm trong hạm đội.
Phù hợp với nhu cầu quốc phòng?
Khairul Fahmi, chuyên gia phân tích quân sự thuộc Viện Nghiên cứu An ninh và Chiến lược, cho rằng tàu sân bay không nằm trong nhóm ưu tiên của Indonesia. Nước này hiện tập trung ngăn đối thủ tự do hoạt động trong vùng biển thuộc chủ quyền.
Indonesia có nhu cầu lớn hơn đối với tàu ngầm, khinh hạm và các hệ thống vũ khí bất đối xứng nhằm bảo vệ chủ quyền trên biển.
Dù vậy, ông thừa nhận tàu sân bay vẫn có giá trị nếu Indonesia muốn khẳng định vị thế một cường quốc hàng hải. Khi đó, tàu sân bay Garibaldi không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng về sức mạnh quốc gia mà còn có thể trở thành nền tảng đa chức năng, phục vụ nhiều nhiệm vụ quân sự và dân sự.
Việc Indonesia lựa chọn cách sử dụng con tàu sẽ vì thế không chỉ quyết định hiệu quả của thương vụ với Italy, mà còn cho thấy Jakarta định hình vai trò của mình như thế nào trong môi trường an ninh hàng hải ngày càng phức tạp ở Đông Nam Á.
