Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho biết, trong bối cảnh các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, công nghệ lượng tử, công nghiệp vật liệu… phát triển nhanh chóng, bài toán nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, đang đặt ra nhiều thách thức đối với cả doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học. Bối cảnh đó, doanh nghiệp không còn chỉ chờ tuyển dụng nhân lực theo cách truyền thống mà cần chủ động trong phối hợp với nhà trường ngay từ quá trình đào tạo. Doanh nghiệp là lực lượng đi đầu trong nắm bắt nhu cầu thị trường và xu hướng công nghệ, vì vậy có thể tham gia cùng nhà trường xây dựng chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ đội ngũ chuyên gia, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên thực tập, trải nghiệm và tham gia các dự án thực tế. Sự hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo là điều kiện quan trọng để giải quyết các vấn đề từ xây dựng chương trình, tiếp cận và chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ, đầu tư trang thiết bị đến phát triển đội ngũ giảng viên.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là AI, đang làm thay đổi căn bản phương thức dạy và học truyền thống. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp ưu tiên đổi mới chương trình, phương pháp dạy và học trên nền tảng công nghệ và AI. Xu hướng đào tạo hiện nay ngày càng theo hướng liên ngành, những ngành đào tạo quá hẹp sẽ ngày càng gặp khó khăn trước tốc độ thay đổi nhanh của công nghệ và thị trường lao động. Trong bối cảnh mới, người học cần được hình thành tư duy tổng thể, học tập thông qua các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu, dự án thực tế và học tập suốt đời. Ngay từ năm thứ nhất, sinh viên cần được tiếp cận với thực tiễn và chuẩn bị những năng lực mà doanh nghiệp và xã hội cần. Doanh nghiệp cần tham gia sớm hơn và sâu hơn vào quá trình đào tạo cùng nhà trường, đặt ra các bài toán thực tế để đào tạo được những lứa người học có khả năng làm chủ công nghệ, hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao và nhân tài cho các lĩnh vực mới. Bộ đã có những quy định linh hoạt trong việc mở các ngành đào tạo công nghệ mới; đồng thời chỉ đạo các trường chuẩn bị các điều kiện cần thiết để mở ngành đào tạo phục vụ những lĩnh vực mới, trong đó có nguồn nhân lực cho đường sắt tốc độ cao.
Thảo luận tại diễn đàn, các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh mới, hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp cần hướng tới đồng thời 4 trụ cột gồm giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong giáo dục - đào tạo, doanh nghiệp cần tham gia đồng thiết kế chương trình, xây dựng chuẩn đầu ra, đồng thời hướng dẫn và mở rộng đào tạo đặt hàng cho các lĩnh vực chiến lược. Ở lĩnh vực khoa học - công nghệ, hoạt động nghiên cứu cần xuất phát nhiều hơn từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương, gắn với cơ chế đồng tài trợ, sử dụng chung phòng thí nghiệm; cần phát huy vai trò của các văn phòng chuyển giao công nghệ, vườn ươm, doanh nghiệp spin-off trong trường và xây dựng quỹ đồng đầu tư, chia sẻ rủi ro để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đối với chuyển đổi số, cần kết nối dữ liệu cung - cầu nhân lực, công nghệ, qua đó hình thành nền tảng kết nối giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.
Từ thực tiễn tại cơ sở đào tạo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang cho biết, nhà trường hiện có mạng lưới hợp tác với hàng nghìn doanh nghiệp, mang lại nhiều kết quả tích cực trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu. Tuy nhiên, trên thực tế, hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn không ít rào cản, trong đó hạn chế lớn nhất là sinh viên còn thiếu cơ hội tiếp cận với bài toán thật, dữ liệu thật, công nghệ thật, phần lớn vẫn học thông qua các tình huống mô phỏng. Những bài toán thực tế từ doanh nghiệp không chỉ cần thiết đối với sinh viên mà còn giúp giảng viên cập nhật thực tiễn, nâng cao năng lực nghiên cứu và giảng dạy.
Từ thực tế này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Mỹ Diệu kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng một nền tảng kết nối, chia sẻ để doanh nghiệp có thể đưa ra các bài toán thực tiễn, tạo điều kiện cho các trường đại học, giảng viên và sinh viên cùng tham gia nghiên cứu, đề xuất giải pháp. Qua đó, sức mạnh hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp có thể được phát huy tốt hơn, tạo giá trị thiết thực cho doanh nghiệp, người học và xã hội.
Tại diễn đàn, các doanh nghiệp cũng cho rằng yêu cầu đối với nguồn nhân lực đang thay đổi nhanh trong kỷ nguyên AI. Doanh nghiệp không còn chỉ tìm kiếm ứng viên có kiến thức chuyên môn mà ngày càng coi trọng các năng lực như thích ứng, linh hoạt, giải quyết vấn đề, tư duy phân tích, khả năng học tập suốt đời và hiểu biết công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và người học có ý nghĩa quan trọng. Doanh nghiệp có thể chủ động chia sẻ nhu cầu tuyển dụng, thông tin thị trường lao động, tham gia vào quá trình đào tạo, đồng thời tạo thêm cơ hội thực tập và việc làm để người học sớm tiếp cận yêu cầu thực tế của thị trường.
