Ngày 6/10, khoảng 60.000 người hâm mộ bóng đá tập trung tại thành phố Jeddah của Saudi Arabia để theo dõi giải Arabian Gulf Cup. Sự kiện vẫn diễn ra theo kế hoạch, nhưng những diễn biến an ninh trong khu vực cho thấy các giải đấu thể thao lớn tại vùng Vịnh có thể chịu tác động trực tiếp từ xung đột.
Một ngày trước đó, Saudi Arabia nối lại các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Houthi tại Yemen sau khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 4 năm đổ vỡ. Thỏa thuận này được thiết lập sau một vụ tấn công của Houthi nhằm vào cơ sở dầu khí gần đường đua Công thức 1 (F1) tại Jeddah trong thời gian diễn ra buổi chạy thử.
Rủi ro an ninh tiếp tục được chú ý sau vụ không kích nhằm vào sân bay quốc tế Riyadh ngày 7/10, khiến 3 người thiệt mạng, trong đó có một cơ trưởng của hãng hàng không Saudia.
Theo các nhà phân tích, những mối đe dọa từ lực lượng Houthi và các cuộc không kích của Iran nhằm vào các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain, Kuwait và Oman, đang làm gia tăng bất ổn đối với kế hoạch tổ chức các sự kiện thể thao lớn trong khu vực.
Nếu xung đột kéo dài, các sự kiện sắp tới có thể đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó có Đại hội Thể thao châu Á (ASIAD) năm 2030 tại Qatar, World Cup 2034 và ASIAD cùng năm tại Saudi Arabia.
Guy Burton, nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế tại Brussels và đồng dẫn chương trình The FootPol Podcast về mối quan hệ giữa bóng đá và chính trị, cho rằng bất ổn không phải hiện tượng mới tại Trung Đông, nhưng diễn biến khó lường hiện nay có thể gây sức ép lớn đối với các quyết định lựa chọn nước chủ nhà.
Các yếu tố an ninh vốn luôn được xem xét khi đánh giá hồ sơ đăng cai những sự kiện lớn. Tuy nhiên, theo ông Burton, thách thức đặc thù của Trung Đông nằm ở khả năng dự báo hạn chế, khi khó xác định các mối đe dọa sẽ tiếp tục leo thang hay dần được kiểm soát.
Những nước từng đăng cai sự kiện thể thao lớn cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ an ninh, từ tội phạm thông thường đến các mối đe dọa có sự hậu thuẫn của nhà nước. Chẳng hạn, London tổ chức Thế vận hội năm 2012 trong bối cảnh các vấn đề an ninh liên quan đến khủng bố vẫn là mối quan tâm lớn sau các vụ tấn công ngày 11/9/2001 và việc Anh tham gia các chiến dịch chống khủng bố.
Áp lực lên chiến lược đa dạng hóa kinh tế
Ngoài vấn đề an ninh, xung đột còn đặt ra thách thức đối với chiến lược phát triển kinh tế của các quốc gia vùng Vịnh. Những năm gần đây, các nước này đã đầu tư mạnh vào thể thao nhằm đa dạng hóa nền kinh tế và giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí.
Theo ông Burton, mô hình này đang chịu sức ép từ những biến động kinh tế, đặc biệt là nguy cơ nguồn thu ngân sách thiếu ổn định khi hoạt động xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch gặp khó khăn.
Nếu xung đột làm gián đoạn các sự kiện thể thao, hàng chục tỷ USD đầu tư vào sân vận động, khách sạn, sân bay và các hãng hàng không có thể không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Điều này cũng ảnh hưởng đến các kế hoạch phát triển kinh tế dựa trên việc thu hút khách du lịch, nhà đầu tư và các hoạt động dịch vụ liên quan.
Một số sự kiện thể thao tại khu vực đã chịu tác động. Các chặng đua F1 dự kiến tổ chức tại Bahrain và Saudi Arabia trong tháng 4 đã bị hoãn và chuyển địa điểm sang Malaysia vào cuối tuần trước, với thiệt hại ước tính khoảng 200 triệu USD. Trước đó, trận bóng đá Finalissima giữa Tây Ban Nha và Argentina tại Qatar đã bị hủy vào tháng 3. Giải Esports Nations Cup cũng được chuyển từ Saudi Arabia sang Pháp vào tháng 8, trong bối cảnh Quỹ Đầu tư Công (PIF) của Saudi Arabia theo đuổi các khoản đầu tư lớn trong lĩnh vực trò chơi điện tử, trong đó có thương vụ trị giá 55 tỷ USD liên quan đến EA Sports theo thông tin trong bản thảo.
Các giải đấu sắp tới là phép thử
Theo Kristian Coates Ulrichsen, chuyên gia nghiên cứu Trung Đông tại Viện Chính sách Công Baker thuộc Đại học Rice (Mỹ), một phép thử quan trọng tiếp theo sẽ là giải vô địch bóng đá châu Á (AFC Asian Cup), dự kiến diễn ra tại Saudi Arabia vào đầu năm 2027.
Ông Ulrichsen nhận định quá trình tổ chức giải đấu sẽ được theo dõi sát sao để đánh giá những tín hiệu đối với khả năng đăng cai các sự kiện quy mô lớn khác tại vùng Vịnh, trong đó có Giải vô địch bóng rổ nam thế giới tại Qatar vào cuối năm 2027.
Các nhà đầu tư cũng sẽ theo dõi diễn biến an ninh và khả năng tổ chức những sự kiện này trước khi đưa ra quyết định đối với các dự án liên quan.
Simon Chadwick, giáo sư chuyên ngành thể thao khu vực Á-Âu tại Trường Kinh doanh Emlyon (Pháp), nhấn mạnh sự ổn định của khu vực là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với các kế hoạch dài hạn. Theo ông, nếu không có nền hòa bình bền vững, tham vọng đăng cai ASIAD năm 2030 và 2034, World Cup 2034 của Saudi Arabia, cùng kế hoạch xin đăng cai Olympic 2036 của Qatar, sẽ phải đối mặt với những thách thức đáng kể.
Qatar đã chi khoảng 240 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng phục vụ World Cup 2022, với định hướng tiếp tục khai thác các công trình này cho những sự kiện trong tương lai. Tuy nhiên, chiến tranh và bất ổn chính trị có thể làm giảm hiệu quả sử dụng các khoản đầu tư đó, khiến một số công trình tốn kém nhưng không được khai thác tương xứng với chi phí xây dựng, thường được gọi là những dự án “voi trắng”.
Trong tổng chi phí nói trên, khoảng 6,5 tỷ USD được dành cho các sân vận động. Con số này cho thấy quy mô đầu tư của Saudi Arabia vào các địa điểm thi đấu phục vụ World Cup 2034, ước tính khoảng 22 tỷ USD, đang thu hút sự chú ý trong bối cảnh khu vực đối mặt với nhiều bất ổn. Ông Chadwick cho rằng năm 2026 đặt ra những thách thức đáng kể đối với các quyết định đầu tư và chiến lược dài hạn của các nước vùng Vịnh.
Những lo ngại về hiệu quả đầu tư cũng khiến PIF phải xem xét lại một số dự án. Theo bản thảo, quỹ này đã tạm hoãn một số dự án không sinh lời, trong đó có giải LIV Golf sau khi ghi nhận khoản lỗ 5 tỷ USD. Trong khi đó, các khoản đầu tư vào lĩnh vực trò chơi điện tử được nhìn nhận như một hướng đi nhằm xây dựng hệ sinh thái kinh doanh lâu dài, dựa trên quyền sở hữu trí tuệ và các liên doanh, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc đăng cai những sự kiện riêng lẻ.
Dù vậy, ông Ulrichsen cho rằng xung đột đang diễn ra đã gây trở ngại cho tham vọng trở thành trung tâm thể thao toàn cầu của các quốc gia vùng Vịnh. Khoảng thời gian chuẩn bị dài cho World Cup 2034 có thể tạo dư địa để Saudi Arabia điều chỉnh kế hoạch và ứng phó với những rủi ro trước mắt. Tuy nhiên, theo ông, giới chức khu vực vẫn kỳ vọng tình hình năm 2026 chỉ là một giai đoạn bất thường, thay vì mở đầu cho chu kỳ bất ổn kéo dài và khó dự báo.
