Robot hình người đang trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ được chú ý nhất tại Trung Quốc. Từ những màn trình diễn võ thuật, chạy đua đến các cuộc thi robot, các nhà sản xuất liên tục đưa ra những mẫu máy có khả năng vận động ngày càng giống con người.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng ngành công nghiệp này đang phải đối mặt với một bài kiểm tra khó hơn nhiều: robot có thực sự làm được những công việc mà doanh nghiệp sẵn sàng trả tiền để chúng thực hiện hay không?

Một dấu hiệu đáng chú ý xuất hiện ngay trên thị trường chứng khoán. Unitree, một trong những nhà sản xuất robot hình người nổi tiếng nhất Trung Quốc, chứng kiến giá cổ phiếu tăng khoảng 460% trong phiên giao dịch đầu tiên tại Thượng Hải, đưa giá trị công ty lên khoảng 36 tỷ USD. Nhưng sau đó cổ phiếu giảm gần 30%, làm vốn hóa thị trường mất khoảng 14 tỷ USD.

Sự biến động mạnh này phản ánh cả niềm tin lẫn sự hoài nghi đang tồn tại song song đối với robot hình người.

Từ màn trình diễn đến thị trường

Trung Quốc có nhiều lợi thế để phát triển robot hình người: nền công nghiệp chế tạo lớn, chuỗi cung ứng linh kiện tương đối hoàn chỉnh và chính sách hỗ trợ mạnh từ chính quyền.

Truyền thông Mỹ cho biết các công ty Trung Quốc đặt mục tiêu đưa hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn robot ra thị trường trong những năm tới. Unitree từng đặt mục tiêu giao khoảng 100.000 robot trong năm nay. Chính phủ cũng thúc đẩy robot hình người như một ngành công nghệ chiến lược.

Tuy nhiên, tốc độ sản xuất lại đang đi nhanh hơn tốc độ trưởng thành của công nghệ.

Một phóng sự của Reuters cho thấy tại một trung tâm đào tạo robot ở miền Nam Trung Quốc, hơn 100 robot hình người đang được huấn luyện thực hiện những công việc tương đối đơn giản như phân loại hàng hóa, đóng gói mì hoặc pha cà phê. Robot vẫn di chuyển chậm và vụng về. Với người mới làm công tác huấn luyện, có thể cần tới 300 lần thử mới giúp robot thực hiện được một động tác đạt yêu cầu.

Trong nhà máy, robot không chỉ cần đi lại hay cầm nắm. Chúng phải nhận biết vật thể, thích ứng với những thay đổi nhỏ, xử lý tình huống bất ngờ và thực hiện nhiệm vụ hàng nghìn lần mà không mắc lỗi nghiêm trọng. Một robot có thể hoàn thành một thao tác trong phòng thí nghiệm chưa chắc có thể làm việc tám giờ mỗi ngày trong dây chuyền sản xuất.

Nhu cầu từ thị trường tư nhân chưa mạnh

Một trong những điểm khiến giới phân tích lo ngại là nhu cầu hiện tại đối với robot hình người chưa hoàn toàn đến từ thị trường tư nhân.

Nhu cầu đối với robot hình người tại Trung Quốc hiện được thúc đẩy đáng kể bởi các đơn hàng của chính phủ và trợ cấp, thay vì hoàn toàn dựa trên nhu cầu thương mại.

Điều này tạo ra một vòng tròn dễ khiến thị trường tăng trưởng nhanh: chính quyền địa phương hỗ trợ doanh nghiệp, doanh nghiệp mở rộng sản xuất, robot được đưa vào các dự án trình diễn và các nhà đầu tư tiếp tục kỳ vọng thị trường sẽ bùng nổ.

Nhưng nếu doanh nghiệp cuối cùng không thu được lợi ích kinh tế đủ lớn từ robot, tốc độ tăng trưởng đó có thể khó duy trì.

Đây cũng là lý do giới phân tích đặt câu hỏi liệu ngành robot hình người Trung Quốc có đang tiến gần một “bong bóng công nghệ” hay không.

Mặc dù vậy, không phải mọi khoản đầu tư vào robot đều lãng phí. Trung Quốc rõ ràng đang xây dựng được năng lực sản xuất, đội ngũ kỹ thuật và hệ sinh thái linh kiện có thể trở thành lợi thế lâu dài. Vấn đề chỉ nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng và thời điểm công nghệ thực sự tạo ra doanh thu.

Nguy cơ "bong bóng"?

Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree, cho rằng để đạt được những bước tiến đáng kể về khả năng của robot có thể cần tới một thập niên.

Nhận định này đến từ chính một doanh nghiệp đang được hưởng lợi từ làn sóng đầu tư vào robot.

Nếu phải mất nhiều năm để robot có khả năng làm việc đáng tin cậy trong môi trường phức tạp, những con số sản lượng được công bố hôm nay có thể được nhìn dưới góc độ khác. Việc sản xuất hàng loạt quá sớm có thể tạo ra một vấn đề khác: dư thừa robot.

Trung Quốc từng chứng kiến những cuộc chạy đua đầu tư dẫn tới dư thừa công suất trong nhiều ngành công nghiệp. Nếu các địa phương cùng lúc xây dựng nhà máy robot, trong khi nhu cầu thực tế chưa đủ lớn, các doanh nghiệp có thể phải cạnh tranh bằng giá thay vì bằng năng suất và công nghệ.

Dù vậy, đánh giá sự phát triển của ngành robot hình người là “bong bóng” sẽ là quá sớm. Công nghệ đang tiến bộ rõ rệt. Các mẫu robot mới ngày càng có khả năng giữ thăng bằng, đi lại, thao tác với đồ vật và phối hợp nhiều bộ phận cơ thể. Sự phát triển của AI cũng mở ra khả năng giúp robot hiểu môi trường và đưa ra quyết định thay vì chỉ thực hiện những chuyển động được lập trình trước.

Các cuộc thi robot, những màn biểu diễn và video trên mạng có thể giúp công chúng hình dung tốc độ phát triển của công nghệ. Nhưng với doanh nghiệp, một robot chỉ có ý nghĩa kinh tế khi doanh nghiệp có thể tính toán rõ ràng rằng nó làm việc hiệu quả hơn hoặc rẻ hơn con người trong một nhiệm vụ cụ thể.

Không thể khẳng định cơn sốt robot hình người hiện nay là bong bóng. Nó có thể là giai đoạn đầu của một ngành công nghiệp mới đang cần thời gian để trưởng thành. Nhưng chính khoảng cách giữa những gì robot có thể trình diễn với những gì chúng có thể làm ổn định và sinh lợi nhuận sẽ quyết định liệu cuộc đua này sẽ trở thành một cuộc cách mạng công nghiệp hay chỉ là một trong những cơn sốt công nghệ lớn của thập niên 2020.