Hệ thống phòng không Patriot. Ảnh: THX/TTXVN
Các hướng đi này tận dụng hợp tác quốc tế cũng như nhu cầu cấp bách trên toàn cầu nhằm nghiên cứu và sản xuất những hệ thống đánh chặn có chi phí thấp hơn.
Trong khi đó, một số quan chức kỳ vọng các nguyên mẫu đầu tiên của những hệ thống mới này sẽ được đưa vào thử nghiệm ngay trước cuối năm 2026, nhanh hơn nhiều năm so với tiến độ chế tạo các hệ thống Patriot hiện nay. Tuy nhiên, đó là một mục tiêu đầy tham vọng.
Giới chuyên gia từ lâu đã mô tả cơ chế hoạt động của hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo giống như việc bắn hạ một viên đạn trên không bằng viên đạn khác. Tuy nhiên, qua các cuộc xung đột đang diễn ra ở Iran và Ukraine, có thể thấy độ khó của phòng thủ chống tên lửa đạn đạo đã tăng lên gấp bội do số lượng các mối đe dọa trên không đồng thời ập đến, đẩy hệ thống phòng không đến bờ vực sụp đổ.
Theo truyền thông Mỹ, động lực phát triển hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo ngày nay bắt đầu với bình luận của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) hồi đầu tháng này, khi ông cam kết lần đầu tiên sẽ cho phép Ukraine sản xuất tên lửa Patriot.
Năm ngày sau, Ukraine và 9 quốc gia châu Âu đã thành lập một liên minh tại Paris (Pháp) để triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo hoàn toàn mới Freyja của Ukraine có giá chỉ bằng khoảng 1/5 so với tên lửa Patriot.
Freyja là hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo hoàn chỉnh theo kiểu Patriot, bao gồm tên lửa đánh chặn, bệ phóng, radar và mạng lưới chỉ huy-kiểm soát. Hệ thống này, được thiết kế bởi công ty khởi nghiệp Fire Point của Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky gọi Freyja là "phiên bản tương tự của Patriot, nhưng là hệ thống phục vụ sản xuất hàng loạt với giá thành rẻ hơn".
Một tuần sau đó, Lockheed Martin đã công bố loại tên lửa Patriot rẻ hơn và sản xuất nhanh hơn. Lockheed đã công bố hệ thống PAC-3 Adapted Capability Effector, hay ACE, tại Triển lãm Hàng không Quốc tế Farnborough (Anh) vào ngày 20/7.
PAC-3 ACE được thiết kế dựa trên hệ thống điều khiển hỏa lực của PAC-3 và kết nối hoàn toàn với Patriot và Hệ thống Chỉ huy Tác chiến Tích hợp mà các lực lượng phòng không đồng minh đã sử dụng. PAC-3 ACE mang thiết kế để chống lại các mối đe dọa từ tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo tầm gần và tầm ngắn.
Việc sản xuất phối hợp quốc tế cũng đang được xem xét, với chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của PAC-3 ACE dự kiến diễn e vào đầu năm 2028. Lockheed Martin quảng cáo ACE với giá chỉ khoảng một nửa của PAC-3 MSE vốn ở mức 4 triệu USD/quả.
Đến ngày 29/7, Lockheed Martin thông báo rằng Lầu Năm Góc đã trao cho họ thêm 53,86 tỷ USD để sản xuất PAC-3, nâng tổng giá trị hợp đồng nhiều năm lên 58,62 tỷ USD và đặt mục tiêu tăng gấp ba công suất sản xuất vào cuối năm 2030.
Cuộc chạy đua vũ trang chống tên lửa đạn đạo mới phần lớn xuất hiện do tình trạng thiếu hụt đạn dược gây ra bởi chiến sự Mỹ-Israel với Iran. Tình trạng thiếu hụt kho dự trữ càng trầm trọng hơn do cuộc chiến đang diễn ra ở Ukraine, nơi tên lửa đạn đạo là mối đe dọa duy nhất mà Kiev vẫn cần giúp đỡ để vô hiệu hóa.