Các vụ tấn công sân bay Riyadh của Saudi Arabia
Kết quả điều tra sơ bộ cho thấy lực lượng Houthi tại Yemen có thể đã phóng nhiều UAV trước khi sử dụng tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo tấn công sân bay quốc tế King Khalid ở thủ đô Riyadh. Vụ tấn công khiến ít nhất 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Giới chức Saudi Arabia đang làm rõ vì sao hệ thống phòng không không phát hiện hoặc đưa ra cảnh báo sớm, dù các phương tiện tấn công phải vượt qua quãng đường hơn 1.000 km.
Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Saudi Arabia chi 83 tỷ USD cho quốc phòng năm ngoái, sở hữu máy bay chiến đấu, hệ thống phòng không Patriot, THAAD cùng nhiều vũ khí hiện đại của Mỹ và châu Âu. Tuy nhiên, nước này phải bảo vệ lãnh thổ rộng lớn với nhiều cơ sở hạ tầng phân tán trước các mối đe dọa đến từ nhiều hướng.
Iran từng phóng khoảng 1.000 tên lửa và UAV nhằm vào các mục tiêu Saudi Arabia trong giai đoạn xung đột căng thẳng nhất năm nay. Các nhóm vũ trang thân Tehran tại Iraq cũng sử dụng UAV tấn công đường ống dẫn dầu Đông - Tây, trong khi Houthi tập kích từ các khu vực miền núi Yemen.
Houthi được cho là đang phối hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV tầm xa nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ. Tên lửa hành trình bay thấp khiến việc phát hiện và theo dõi khó khăn hơn, trong khi bệ phóng cơ động giúp lực lượng này thay đổi vị trí khai hỏa. Các chuyên gia Liên hợp quốc từng ghi nhận linh kiện tên lửa, UAV và thiết bị quân sự có nguồn gốc từ Iran được đưa vào Yemen bất chấp lệnh cấm vận vũ khí. Một số tên lửa mới của Houthi cũng có thiết kế tương đồng với vũ khí Iran.
Căng thẳng gia tăng từ tháng 7/2026, khi Houthi đe dọa tàu thuyền Saudi Arabia trên Biển Đỏ và tập kích các mục tiêu như nhà máy lọc dầu, căn cứ không quân. Lực lượng này yêu cầu Riyadh chấm dứt không kích hỗ trợ chính phủ Yemen và bồi thường hàng tỷ USD. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 12/10 tuyên bố Tehran sẵn sàng thúc đẩy đàm phán, song Houthi cho biết đã bác bỏ các đề xuất ngừng bắn kéo dài hai tuần và một tháng.
Saudi Arabia đang tìm kiếm thêm hỗ trợ quân sự từ các đối tác.
Bất ổn cũng đe dọa tham vọng phát triển đầu tư, công nghệ và du lịch của Riyadh, khi sân bay, trung tâm dữ liệu, nhà máy khử mặn và cơ sở dầu khí đều đối mặt nguy cơ bị tấn công. Vương quốc này vì thế phải cân nhắc giữa tăng cường phòng thủ và thúc đẩy ngoại giao nhằm hạn chế xung đột lan rộng.
Iran cảnh báo Mỹ giữa lúc căng thẳng tại eo biển Hormuz leo thang
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cáo buộc Mỹ ba lần vi phạm cam kết với Tehran, đồng thời tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz là hành động đáp trả. Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi Iran thông báo các tàu chở dầu phát nổ, còn Washington tuyên bố siết chặt sức ép quân sự và kinh tế.
Chuẩn tướng Hossein Mohbi, người phát ngôn kiêm Phó phụ trách quan hệ công chúng IRGC, cho biết Mỹ hai lần vi phạm cam kết và tấn công Iran trong quá trình đàm phán, trước khi tiếp tục vi phạm lần thứ ba sau khi hai bên ký Bản ghi nhớ Islamabad. Ông khẳng định mọi hoạt động quân sự của Iran đều tuân theo hệ thống chỉ huy và được phối hợp với giới chức cấp cao.
Ngày 12/10, Hải quân IRGC tuyên bố tấn công tàu chở dầu cỡ lớn thứ ba trong hai ngày tại eo biển Hormuz, khiến phương tiện bốc cháy. Iran cáo buộc tàu tắt hệ thống định vị, phớt lờ cảnh báo và tìm cách đi qua tuyến đường không được phép. Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ghi nhận các tàu bị vật thể bay chưa xác định đánh trúng, nhưng chưa xác định thủ phạm. Dữ liệu ngày 13/10 cho thấy hơn 18 tàu thương mại bị nhắm mục tiêu trong 12 ngày đầu tháng.
Ngày 14/10, IRGC thông báo một tàu container chở hơn 2.500 container chìm sau khi trúng thủy lôi. Đến ngày 17/10, lực lượng này tiếp tục cho biết một tàu chở dầu phát nổ, bốc cháy sau khi va phải thủy lôi. Con tàu được cho là chở hơn 2 triệu thùng dầu thô và tìm cách đi qua eo biển mà không được Iran cho phép.
Ở chiều ngược lại, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), tuyên bố Washington đã ngăn Iran xuất khẩu lượng dầu trị giá 25 tỷ USD và hỗ trợ đóng băng 350 triệu USD tiền điện tử của nước này. Theo ông, lực lượng Mỹ đã hỗ trợ khoảng 400 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trong tuần qua, góp phần đưa hơn 1 tỷ thùng dầu ra khỏi khu vực kể từ khi chiến tranh bùng phát.
Đối đầu tại eo biển Hormuz diễn biến phức tạp sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, làm gián đoạn vận tải và đẩy giá dầu tăng cao. Dù hai bên ký bản ghi nhớ về hoạt động hàng hải hồi tháng 6, thỏa thuận vẫn chưa được triển khai do bất đồng an ninh.
Trong khi đó, Iran phản đối khả năng Mỹ sử dụng bom MOAB, được mệnh danh là “mẹ của mọi loại bom”. Ngày 17/10, Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Iran Majid Ibn al-Reza cảnh báo Washington có thể phải chịu hậu quả về kinh tế, chính trị và vị thế quốc tế nếu tiếp tục leo thang.
Ngày 16/10, truyền thông Mỹ đưa tin Nhà Trắng và Lầu Năm Góc đã chuẩn bị phương án sử dụng MOAB nếu Tổng thống Donald Trump ra lệnh. Ông Trump trước đó khẳng định đây là bom thông thường, không phải vũ khí hạt nhân, đồng thời đề cập khả năng tấn công Núi Pickaxe, địa điểm được cho là có cơ sở liên quan chương trình hạt nhân Iran nằm sâu dưới lòng núi. Tuy nhiên, việc chuẩn bị phương án chưa đồng nghĩa với quyết định tấn công.
Mỹ giảm sức ép trừng phạt Nga, Ukraine bất an về tình báo và Starlink
Tổng thống Mỹ Donald Trump tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Nga, trong khi Ukraine liên tiếp gặp trục trặc cảnh báo tên lửa và truy cập Starlink giữa lúc giao tranh tiếp diễn, làm dấy lên lo ngại về mức độ hỗ trợ của Washington dành cho Kiev.
Theo sắc lệnh được Nhà Trắng công bố ngày 16/10, ông Trump quyết định miễn áp dụng phần lớn các biện pháp trừng phạt và thuế quan mới theo Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026, viện dẫn lợi ích quốc gia của Mỹ. Đạo luật được ký ban hành hồi tháng 9, dự kiến cho phép áp thuế lên tới 500% đối với hàng hóa Nga và thuế bổ sung lên tới 100% đối với hàng hóa từ các quốc gia mua dầu khí Nga hoặc hỗ trợ Moskva né tránh trừng phạt.
Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng mua dầu lớn của Nga, có thể chịu tác động đáng kể nếu các biện pháp này được triển khai. Tuy nhiên, quyết định mới không đồng nghĩa Washington dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt hiện hành. Những biện pháp được ban hành theo các sắc lệnh trước đó vẫn được duy trì.
Động thái diễn ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ tìm cách kiểm soát giá năng lượng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời thúc đẩy các thỏa thuận với Moskva. Khoảng một tuần trước, ông Trump thông báo đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về dầu diesel, nhằm bổ sung nguồn cung và hạ nhiệt giá nhiên liệu. Chính sách này vấp phải chỉ trích từ Ukraine, một số đồng minh châu Âu và các nghị sĩ Mỹ. Ngày 16/10, Hạ nghị sĩ Gregory Meeks trình dự luật nhằm ngăn chặn thỏa thuận liên quan đến dầu diesel Nga.
Đặc phái viên Điện Kremlin về đầu tư và hợp tác kinh tế Kirill Dmitriev ngày 17/10 hoan nghênh quyết định miễn áp dụng đạo luật, cho rằng đây là bước ngoặt giúp Nga và Mỹ chuyển từ đối đầu sang đối thoại, hợp tác cùng có lợi. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi các đồng minh tiếp tục gia tăng sức ép lên Moskva.
Bất ổn trong chính sách của Washington diễn ra khi Ukraine liên tiếp gặp vấn đề trong hoạt động cảnh báo sớm. Tối 12/10, năm tên lửa đạn đạo S-400 của Nga đánh trúng Kiev trước khi còi báo động và cảnh báo trên điện thoại được kích hoạt. Một đợt tập kích tên lửa khác sau đó cũng khiến thủ đô Ukraine không nhận được cảnh báo như thường lệ.
Ông Zelensky cho biết Kiev không nhận được thông tin cảnh báo sớm từ các đối tác, nhấn mạnh dữ liệu về những vụ phóng tên lửa đạn đạo có ý nghĩa sống còn đối với việc bảo vệ dân thường. Sự việc làm dấy lên nghi vấn Mỹ đã đình chỉ chia sẻ tình báo sau khi ông Trump được cho là cảnh báo ngừng hỗ trợ nếu Ukraine không chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Nga.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha ngày 13/10 khẳng định hợp tác tình báo với Mỹ vẫn tiếp diễn. Các nguồn tin Ukraine và Mỹ cũng cho biết Washington chưa quyết định ngừng chia sẻ dữ liệu. Giới chuyên gia nhận định trục trặc có thể bắt nguồn từ sự cố kỹ thuật, sai sót con người hoặc điều kiện môi trường ảnh hưởng đến hệ thống vệ tinh phát hiện tên lửa. Không quân Ukraine cho biết radar chỉ phát hiện mục tiêu khi cuộc tấn công đã bắt đầu.
Cùng lúc, cố vấn Tổng thống Ukraine Serhii Beskrestnov ngày 14/10 thông báo SpaceX áp dụng giới hạn tốc độ đối với các thiết bị đầu cuối Starlink đang di chuyển, ảnh hưởng đến hoạt động quân sự sử dụng hệ thống liên lạc vệ tinh, trong đó có điều khiển máy bay không người lái. Ukraine đang điều tra nguyên nhân, nhưng chưa có bằng chứng xác nhận biện pháp này liên quan đến sức ép chính trị của Washington.
Trên chiến trường, các cuộc tập kích vẫn tiếp diễn bất chấp tuyên bố của ông Trump ngày 11/10 rằng Nga và Ukraine đã nhất trí ngừng tấn công cơ sở năng lượng. Kiev cáo buộc Moskva tiếp tục đánh phá các cơ sở điện, trong khi Nga tuyên bố đánh chặn 902 UAV Ukraine trên lãnh thổ nước này và vùng biển Azov trong rạng sáng 14/10. Moskva cũng cho biết đã đối phó với 417 UAV hướng về khu vực thủ đô trong đêm 12/10.
Liên minh châu Âu hoài nghi khả năng thực thi thỏa thuận ngừng bắn năng lượng. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cho rằng chưa có dấu hiệu Nga cam kết tuân thủ, đồng thời kêu gọi tiếp tục hỗ trợ Ukraine phòng thủ. Khi mùa đông đến gần, nguy cơ gián đoạn điện, sưởi ấm và các dịch vụ thiết yếu tiếp tục gia tăng, trong khi triển vọng ngừng bắn vẫn chưa rõ ràng.
Hội nghị thượng đỉnh EU khép lại với loạt bất đồng
Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) tại Brussels, Bỉ, kết thúc mà chưa đạt đột phá về ngân sách dài hạn, trong bối cảnh các nước thành viên tiếp tục chia rẽ về hỗ trợ Ukraine, an ninh năng lượng, chính sách khí hậu và phân bổ nguồn lực.
Tâm điểm tranh luận là Khung Tài chính Đa năm (MFF) giai đoạn 2028-2034. Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất ngân sách gần 2.000 tỷ euro để tăng đầu tư cho năng lực cạnh tranh, quốc phòng và công nghệ. Tuy nhiên, phương án thỏa hiệp do Ireland đề xuất, cắt giảm khoảng 141 tỷ euro so với kế hoạch ban đầu, vẫn vấp phải phản đối.
Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cảnh báo phương án này sẽ làm giảm một nửa dư địa điều chỉnh ngân sách, trong khi 99,5% nguồn vốn đã được phân bổ trước. “Đề xuất này đang trói buộc chúng ta”, bà nói.
Theo Viện nghiên cứu Bruegel, EU đang chia rẽ về cả quy mô ngân sách lẫn cách phân bổ. Sáu nước do Đức dẫn đầu muốn hạn chế chi tiêu, trong khi nhóm 17 nước, gồm Italy và Tây Ban Nha, muốn bảo vệ trợ cấp nông nghiệp và phát triển khu vực. Giám đốc điều hành Trung tâm Chính sách châu Âu Fabian Zuleeg cho rằng khối cần cân nhắc phát hành nợ chung để đáp ứng nhu cầu đầu tư. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa sẽ tiếp tục tìm kiếm đồng thuận.
Áp lực ngân sách càng lớn khi Ukraine đề nghị viện trợ bổ sung ít nhất 70 tỷ euro trong năm 2027, trong bối cảnh chi phí xung đột ước tính lên tới 155 tỷ euro. Trước đó, EU đã nhất trí khoản vay 90 tỷ euro cho Kiev trong giai đoạn 2026-2027.
Về an ninh, các lãnh đạo EU bày tỏ quan ngại trước việc Mỹ tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt liên quan đến dầu diesel Nga. Sự phụ thuộc vào hệ thống vệ tinh Starlink của Mỹ cũng phơi bày hạn chế về năng lực công nghệ của châu Âu. Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại Kaja Kallas thừa nhận khối chưa thể thay thế ngay vai trò của Starlink tại Ukraine.
Trong khi đó, xung đột Trung Đông khiến hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của EU tăng thêm 106 tỷ euro. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến đưa thêm 100 triệu thùng dầu ra thị trường trong bốn tháng nhằm giảm sức ép nguồn cung.
Chính sách khí hậu cũng gây tranh cãi. Italy, Hy Lạp và nhóm Visegrad ủng hộ hoãn Hệ thống giao dịch khí thải thứ hai (ETS2) đến năm 2030 để giảm chi phí cho doanh nghiệp và hộ gia đình. Ngược lại, các nước Bắc Âu lo ngại việc trì hoãn sẽ làm suy yếu chính sách khí hậu và cản trở đầu tư dài hạn. Hội nghị chưa đạt đồng thuận, chỉ yêu cầu đánh giá lại thiết kế và tác động của hệ thống.
Những bất đồng cho thấy EU vẫn khó dung hòa các ưu tiên về quốc phòng, hỗ trợ Ukraine, an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh. Thách thức cốt lõi của khối là tìm được tiếng nói chung về quy mô chi tiêu, cách phân bổ nguồn lực và việc chia sẻ chi phí giữa các thành viên.
