Những lớp học đặc biệt
Hơn hai tháng nay, khi màn đêm buông xuống trên những bản làng vùng cao xã Hạnh Phúc, tỉnh Lào Cai, cũng là lúc các lớp học xóa mù chữ bắt đầu. Đều đặn từ 19 giờ từ Chủ nhật đến thứ Năm hằng tuần, tiếng đánh vần lại vang lên tại các lớp học dành cho đồng bào dân tộc thiểu số. Điều đặc biệt ở lớp học này là các học viên theo học hầu hết đã lớn tuổi nên rất mong biết đọc, biết viết, do vậy họ không ngần ngại đến lớp mỗi tối, thậm chí còn mang con cùng đến lớp học. Các học viên đến lớp, chăm chỉ học từ những nét chữ đầu tiên với một mong muốn giản dị là biết đọc, biết viết tên mình và tự tin hơn trong cuộc sống.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Xà Hồ, dưới ánh điện mỗi tối, các học viên chăm chú bên trang vở, chậm rãi viết từng nét chữ. Lớp học có 25 học viên, độ tuổi từ 20 đến hơn 40. Đây là những người chưa biết chữ hoặc từng đi học nhưng do nghỉ học quá lâu nên kiến thức bị mai một, không còn nhớ mặt chữ.
Chị Thào Thị Mỷ (34 tuổi, dân tộc Mông), người dân thôn Trống Khua, xã Hạnh Phúc vẫn nhớ những ngày còn nhỏ từng được đến trường. Do hoàn cảnh gia đình, chị phải nghỉ học khi mới học hết tiểu học. Giờ đây khi tối đến, thay vì nghỉ ngơi sau một ngày làm việc, chị đến hào hứng đến lớp học. Với chị, mỗi chữ đọc được, mỗi dòng viết được đều là niềm vui. “Bây giờ mình đọc được một số chữ, viết được tên mình, thấy vui lắm. Mình cố gắng học để biết nhiều chữ hơn, không phải nhờ người khác đọc hộ giấy tờ nữa”, chị Mỷ bộc bạch.
Cùng lớp với chị Mỷ, việc học của chị Hảng Thị Sâu (36 tuổi) cũng đang bắt đầu lại với việc đọc, viết. Thời gian đầu chị thấy ngại vì đã lớn tuổi, công việc ban ngày nhiều, buổi tối đi học cũng không tránh khỏi mệt mỏi. Được sự động viên của thầy cô, chị dần vượt qua mặc cảm, cố gắng học từng chữ. “Không biết chữ nên mình không thể giúp con học hành. Bây giờ mình đi học để biết chữ, sau này có thể bảo ban con, hiểu con đang học gì và hướng dẫn những điều đơn giản nhất. Mình muốn các con nhìn thấy mẹ cũng đang cố gắng học tập để các con noi theo, không bỏ học như bố mẹ ngày trước”, chị Sâu chia sẻ.
Ở lớp học đặc biệt này, mỗi nét chữ chưa ngay ngắn đều được thầy cô kiên nhẫn sửa lại; mỗi âm đọc chưa đúng lại được hướng dẫn nhiều lần. Không có áp lực về điểm số hay thi cử, điều quan trọng nhất là giúp học viên duy trì việc học, không bỏ cuộc giữa chừng. Từ những bỡ ngỡ ban đầu khi cầm bút, nhiều người đã dần biết đọc, biết viết và có thể tự ghi tên mình. Những tiến bộ tưởng chừng nhỏ bé ấy lại là niềm vui, sự khích lệ lớn đối với mỗi học viên.
Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Xà Hồ là một trong những cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Lào Cai được lựa chọn tổ chức các lớp xóa mù chữ cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số theo Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Dù điều kiện kinh tế còn khó khăn, công việc bận rộn, các học viên vẫn nỗ lực duy trì việc đến lớp.
Thầy giáo Lò Văn Liên, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, năm học này, trường tổ chức 4 lớp xóa mù chữ với 100 học viên. Do học viên chủ yếu là người trưởng thành nên phương pháp giảng dạy phải linh hoạt, phù hợp với đặc điểm và khả năng tiếp thu của từng người, không thể áp dụng nguyên cách dạy cho học sinh nhỏ tuổi. Giáo viên phải kiên nhẫn, hướng dẫn chậm rãi, tỉ mỉ và thường xuyên động viên để học viên vượt qua mặc cảm về tuổi tác cũng như những hạn chế của bản thân. Mỗi học viên biết thêm một chữ, đọc được một câu hay tự viết được tên mình đều là niềm vui đối với thầy cô.
Đảm bảo cơ hội học tập bình đẳng
Là tỉnh miền núi biên giới với hơn 30 dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, Lào Cai xác định bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mà còn là yêu cầu trong chiến lược phát triển lâu dài của tỉnh.
Theo đó, Lào Cai là một trong những địa phương ban hành và thực hiện các chính sách hỗ trợ thiết thực trong công tác xóa mù chữ. Cụ thể, đối với giáo viên, tỉnh hỗ trợ kinh phí điều tra, vận động học viên ra lớp (50.000 - 100.000 đồng/học viên hoàn thành chương trình); hỗ trợ chi phí mua sắm văn phòng phẩm, ấn phẩm phục vụ lớp học; chi trả tiền công giảng dạy (100.000 đồng/tiết) cùng chi phí đi lại, ăn ở cho tình nguyện viên. Đối với người học, tỉnh hỗ trợ trực tiếp từ 1 - 1,8 triệu đồng/người/giai đoạn tùy theo quy định từng khu vực; đồng thời hỗ trợ toàn bộ chi phí tài liệu học tập và thắp sáng lớp học ban đêm.
Năm 2025, Lào Cai tổ chức 74 lớp xóa mù chữ với gần 1.600 học viên tham gia. Các lớp học được tổ chức linh hoạt tại nhà văn hóa thôn, điểm trường, bảo đảm các điều kiện học tập thiết yếu. Thực tiễn cho thấy, xóa mù chữ không chỉ là “trao con chữ” mà còn góp phần thay đổi nhận thức, mở ra cơ hội thoát nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống. Đến hết năm 2025, 100% xã, phường của tỉnh Lào Cai đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi từ 15 - 60 đạt 96,5%.
Ông Nguyễn Minh Thuận, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai cho biết, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ người lớn chưa biết chữ xuống còn 0,5%; nâng tỷ lệ người từ 15 - 60 tuổi biết chữ mức độ 1 tại vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số lên 98,8%. Đặc biệt, tỉnh quyết tâm duy trì vững chắc chuẩn xóa mù chữ mức độ 2.
Để hoàn thành mục tiêu, với phương châm “đưa lớp học đến gần người dân”, Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân theo hình thức “đến từng ngõ, gõ từng nhà”; phát huy vai trò của bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín trong dòng họ và đội ngũ giáo viên; rà soát nhu cầu thực tế để mở lớp, không chạy theo thành tích; tổ chức dạy học linh hoạt, bám sát đời sống người dân và phối hợp với lực lượng biên phòng để dạy chữ cho người dân khu vực biên giới.