Phá bỏ sự khác biệt giữa trường nghề và dây chuyền sản xuất
Nhìn thẳng vào thực tế công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn những năm trước đây, điểm yếu lớn nhất là tình trạng trường nghề "dạy những thứ mình có" chứ chưa dạy đúng "cái thị trường cần". Không ít thanh niên thuộc hộ nghèo, cận nghèo vùng cao cầm tấm chứng chỉ nghề trên tay nhưng khi bước vào nhà máy vẫn bỡ ngỡ trước dây chuyền tự động hóa, buộc doanh nghiệp phải tốn thời gian và chi phí đào tạo lại từ đầu.
Bước sang giai đoạn 2026–2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đào tạo nghề cho 142.000 người lao động gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nhận diện rõ thách thức đó, Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, tỉnh Lào Cai (phường Văn Phú, tỉnh Lào Cai) đã chọn cách đi thẳng vào nhu cầu của đơn vị sử dụng lao động. Thay vì đợi học viên tốt nghiệp mới đi tìm đầu ra, nhà trường mời các doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng, Công ty Kim khí Thăng Long, Tập đoàn Greenfeed Việt Nam ngồi lại cùng rà soát, chỉnh sửa từng môn học.
Theo ông Bùi Thái Sơn – Trưởng khoa Khoa học cơ bản của nhà trường, mọi khâu trong chương trình đều phải qua sự sàng lọc tiêu chuẩn kỹ thuật của doanh nghiệp trước khi đưa vào giảng dạy. Ở góc độ quản lý đào tạo, bà Đỗ Thị Thanh Thủy – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái nhấn mạnh "Các doanh nghiệp khi tham gia trực tiếp đào tạo cùng với nhà trường thì đi từ khâu xây dựng chương trình đến hướng dẫn thực hành, đặc biệt là tổ chức cho học sinh, sinh viên đi thực tập và cuối cùng chính doanh nghiệp là người tuyển dụng các em."
Khi doanh nghiệp không còn đứng ngoài cuộc mà trực tiếp "đặt hàng" từng kỹ năng, khoảng cách giữa bục giảng và nhà xưởng được thu hẹp tối đa. Như đánh giá của ông Nguyễn Minh Thuận – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai, cơ chế hợp tác ba bên giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Gỡ "rào cản kép" về chi phí học tập và nỗi lo đầu ra cho người nghèo
Đối với thanh niên thuộc các hộ nghèo, hộ cận nghèo có hai rào cản lớn nhất khiến các em ngập ngừng trước cánh cửa trường nghề: một là gánh nặng chi phí ăn học trong vài năm trời, hai là tâm lý sợ học xong vẫn không xin được việc làm ổn định. Nếu không tháo gỡ được "rào cản kép" này, lao động trẻ vùng cao rất dễ chọn giải pháp ngắn hạn là đi làm lao động phổ thông tự do với mức thu nhập bấp bênh và không có bảo hiểm an sinh.
Trước thực tế này, thời gian qua, Trường Cao đẳng nghề Yên Bái đã tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp trong việc xây dựng các chương trình đào tạo, thực hành. Ở mô hình hợp tác đào tạo theo đơn đặt hàng với Tập đoàn Greenfeed Việt Nam (triển khai tới khóa thứ 4 đối với ngành Kỹ sư thực hành Chăn nuôi thú y và mở rộng sang ngành Điện công nghiệp, Bảo trì), đại diện nhà tuyển dụng là ông Nguyễn Huy Hiệp – Trưởng phòng Tuyển dụng và Thu hút nhân tài khu vực miền Bắc của tập đoàn đã về tận trường đối thoại trực tiếp với phụ huynh và sinh viên. Mọi băn khoăn về hỗ trợ tài chính trong quá trình học, chế độ đãi ngộ khi đi thực hành tại trang trại, nhà máy và lộ trình thăng tiến đều được công khai minh bạch trước khi doanh nghiệp phỏng vấn tuyển chọn ứng viên ngay tại hội trường.
Không chỉ đưa học sinh xuống thực hành tại xưởng với thời lượng thực hành chiếm tới 70% chương trình (trong đó 50% thời gian đứng máy trực tiếp tại doanh nghiệp), nhà trường còn phối hợp với Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng mở lớp Cao đẳng Điện công nghiệp ngay bên trong nhà máy cho 30 học viên đang là công nhân, quản đốc sản xuất. Đồng thời, những nguồn lực tiếp sức trực tiếp như 40 suất học bổng trị giá 240 triệu đồng do đại diện lãnh đạo LG Electronics Việt Nam Hải Phòng trao tặng cho nhà trường đã trở thành điểm tựa tài chính quý giá, giúp nhiều học sinh, sinh viên nghèo không phải bỏ dở việc học giữa chừng.
Chính sự bảo đảm vững chắc cả về chi phí lẫn đầu ra đã làm thay đổi căn bản nhận thức của người học, xóa bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại để chủ động vươn lên bằng tay nghề. Em Lê Thị Ngọc Anh, học viên lớp Cắt gọt kim loại, khẳng định:
"Em nhận thấy chỉ có học nghề là con đường ngắn nhất để mình có thể có một công việc ổn định, vừa tự nuôi sống bản thân vừa phát triển làm giàu cho quê hương."
Từ những học viên trẻ mới bước vào nghề như Ngọc Anh, cho tới những người thợ đã có thâm niên làm việc ở vị trí dây chuyền đều nhận thấy rằng việc học nghề và nâng chuẩn tay nghề giờ đây đã trở thành nhu cầu tự thân để giữ vững vị trí việc làm và nâng cao thu nhập.
Thước đo giảm nghèo đa chiều nhìn từ chất lượng những tấm bằng nghề
Hiệu quả của một chính sách giảm nghèo gắn với giáo dục nghề nghiệp suy cho cùng không đo bằng số lượng biên bản ký kết, mà phải được kiểm chứng bằng năng lực thực tế của người học khi bước ra thị trường lao động.
Nhìn vào kết quả công nhận tốt nghiệp đợt tháng 10/2026 của Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái đối với 188 sinh viên thuộc 6 lớp có thể thấy rõ chất lượng đầu ra đã được nâng lên thực chất. Ở các lớp kỹ thuật Liên thông Cao đẳng khóa 1 như Công nghệ ô tô và Điện tử công nghiệp, tỷ lệ sinh viên đạt loại khá chiếm tới 90%; lớp Điện công nghiệp có 13% đạt loại giỏi và 56,6% đạt loại khá. Trong khi đó, ở khối Cao đẳng Giáo dục mầm non khóa 23, có 139 sinh viên tốt nghiệp với 46 sinh viên đạt loại giỏi và xuất sắc.
Đặt trong bức tranh tổng thể về giảm nghèo đa chiều của tỉnh Lào Cai, giáo dục nghề nghiệp đã góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo. Một mặt, đội ngũ cử nhân Giáo dục mầm non trở về các xã, bản vùng cao sẽ trực tiếp nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em – góp phần lấp đầy chiều thiếu hụt về giáo dục ngay từ cơ sở. Mặt khác, những kỹ thuật viên điện, điện tử, công nghệ ô tô, chăn nuôi thú y với tay nghề vững vàng sẽ bước thẳng vào các khu công nghiệp và chuỗi sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.
Trong thời gian tới, Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái sẽ tăng cường tư vấn, kết nối doanh nghiệp để giới thiệu việc làm phù hợp cho từng học viên. Khi mỗi người lao động nông thôn, miền núi có một nghề vững chắc trong tay, được nhận vào làm việc chính thức tại doanh nghiệp với thù lao ổn định và chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội đầy đủ, họ không chỉ giúp gia đình thoát nghèo về thu nhập mà còn giải quyết bền vững các chiều thiếu hụt về an sinh xã hội.
