‘Nhạc ta sử tích’: Kết nối di tích với dòng chảy âm nhạc truyền thống

“Nhạc ta sử tích” là chương trình ca nhạc cổ truyền di sản được xây dựng theo hình thái một buổi hát thờ trong không gian đình miếu cộng đồng Việt xưa. Chương trình kết nối những lớp trầm tích lịch sử của di tích với dòng chảy văn hát truyền thống Việt Nam, qua đó tái hiện sinh động đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật dân gian đã nuôi dưỡng tâm hồn người Việt suốt nhiều thế kỷ.

Trong chương trình, các nghệ sĩ của nhóm Đông Kinh Cổ Nhạc đã mang đến nhiều tiết mục đặc sắc, trải dài qua các thể loại nghệ thuật truyền thống như: Hát văn "Chuyện tích Đức Ngài đền Bạch Mã", quan họ Bắc Ninh "Vào chùa", chầu văn "Nhớ mẹ ta xưa", trích đoạn "Đào hồng đào tuyết", tuồng "Hai Bà Trưng", cùng nhiều làn điệu dân ca quen thuộc khác... Mỗi tiết mục không chỉ là trình diễn nghệ thuật, mà còn là một lát cắt văn hóa, kể lại câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ âm nhạc dân tộc.

Đặc biệt, thông qua việc giới thiệu nhiều loại hình ca nhạc cổ truyền, chương trình góp phần khắc họa sự đa dạng văn hóa trong cội nguồn di sản của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Không gian thiêng liêng của di tích được kết nối hài hòa với nhịp sống hiện đại, để vẻ trang nghiêm, cổ kính không chỉ tồn tại như ký ức quá khứ mà trở thành trải nghiệm nghệ thuật sống động đối với công chúng hôm nay. Tiếng hát, lời ca, câu thơ và điệu múa được các nghệ sĩ lựa chọn, dàn dựng phù hợp với tinh thần hát thờ truyền thống, hướng tới việc khơi gợi những rung cảm đẹp về văn hóa Thăng Long trong lòng người thưởng thức.

Với hơn 10 năm gắn bó cùng nghệ thuật truyền thống, NSND Minh Gái bày tỏ niềm vinh dự khi được trình diễn tại đền Bạch Mã đúng dịp lễ hội. Theo nghệ sĩ, được cất tiếng hát trong không gian linh thiêng của di tích là niềm hạnh phúc và tự hào lớn đối với người làm nghề.

“Dù đã nghỉ hưu nhiều năm, tôi vẫn may mắn được tiếp tục cống hiến bằng nghệ thuật của mình. Được mang những loại hình truyền thống như tuồng, chèo, ca trù, hát văn đến với công chúng hôm nay là niềm vui rất lớn. Đặc biệt, khi thấy đông đảo khán giả, nhất là các bạn trẻ và cả du khách nước ngoài đến thưởng thức, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của người nghệ sĩ trong việc gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc”, NSND Minh Gái chia sẻ.

Theo nghệ sĩ Minh Gái, các tiết mục không chỉ là biểu diễn nghệ thuật, mà còn là cách bày tỏ lòng tri ân, ca ngợi công đức các bậc tiền nhân, giúp nhân dân và thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử, về những anh hùng đã có công dựng nước và giữ nước. Những làn điệu dân ca, trích đoạn tuồng, chèo hay hát văn được lựa chọn nhằm kể lại câu chuyện truyền thống bằng ngôn ngữ nghệ thuật gần gũi và giàu cảm xúc.

Dù biểu diễn trong không gian đền với nhiều hạn chế về kỹ thuật sân khấu, không ánh sáng hiện đại, hay thiết bị hỗ trợ, nhưng với nghệ sĩ Minh Gái, chính sự mộc mạc ấy lại làm nổi bật tinh thần hát thờ truyền thống.

“Khi nhìn thấy khán giả chăm chú theo dõi, tôi càng xúc động và tự nhắc mình phải cố gắng hơn nữa để truyền tải trọn vẹn cái hay, cái đẹp của nghệ thuật dân tộc”, nghệ sĩ Minh Gái bộc bạch.

Trong chương trình, trích đoạn tuồng về Trưng Nữ Vương, hình tượng Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa… được nghệ sĩ thể hiện như lời nhắc nhớ về truyền thống yêu nước và lòng biết ơn đối với các thế hệ cha ông. Theo nữ nghệ sĩ, việc đưa những câu chuyện lịch sử vào không gian lễ hội hôm nay chính là cách để công đức của tiền nhân, cũng như giá trị văn hóa của đền Bạch Mã, tiếp tục được lưu truyền bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Tham gia chương trình để thu thập tư liệu phục vụ học tập và nghiên cứu, bạn Nguyễn Thị Thuỳ Trang, sinh viên năm nhất, trường Đại học Sư phạm Hà Nội chia sẻ, chương trình “Nhạc ta sử tích” tại đền Bạch Mã đã mang đến cho cô nhiều cảm xúc đặc biệt. Theo dõi các tiết mục trình diễn trong không gian linh thiêng của Thăng Long Tứ Trấn, Trang xúc động khi những giá trị di sản được tái hiện sống động bằng nghệ thuật truyền thống.

Trong đó, tiết mục tuồng Hai Bà Trưng để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong lòng bạn trẻ. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất quê hương Hai Bà Trưng, hằng năm Trang đều tham gia rước kiệu và dự hội truyền thống. Dù đã nhiều lần được học về lịch sử Hai Bà Trưng trên ghế nhà trường, nhưng khi câu chuyện lịch sử được kể lại qua sân khấu tuồng, cô cảm nhận một góc nhìn hoàn toàn mới, giàu sức sống nghệ thuật và giàu cảm xúc hơn.

“Nhìn lịch sử qua lăng kính nghệ thuật khiến tôi thêm tự hào về mảnh đất Thăng Long nghìn năm văn hiến, đồng thời giúp tôi hiểu sâu hơn và yêu hơn lịch sử, văn hóa cũng như con người Việt Nam”, bạn Trang bày tỏ.

Một số hình ảnh tại chương trình: