Trong báo cáo nguy cơ khói mù thường niên, Viện các vấn đề Quốc tế Singapore (SIIA) nhận định hiện tượng El Nino đang mạnh lên có thể kéo dài và làm gia tăng cường độ mùa khô, trong bối cảnh công tác phòng chống cháy rừng có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi những bất ổn kinh tế và áp lực ngân sách.
Đây là lần thứ hai kể từ năm 2019, SIIA phát đi cảnh báo đỏ. Lần đầu tiên là vào năm 2023 - cũng là năm chịu tác động của El Nino.
Theo Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành của ASEAN, El Nino đã xuất hiện trong khu vực và dự kiến sẽ mạnh lên từ tháng 8 đến tháng 9. Các đợt khói mù nghiêm trọng trong quá khứ như cuộc khủng hoảng năm 2015 và 1997 cũng trùng hợp với thời điểm diễn ra El Nino và lưỡng cực ở Ấn Độ Dương. Hiện tượng lưỡng cực Ấn Độ Dương tương tự như El Nino nhưng phát triển ở vùng xích đạo của Ấn Độ Dương.
Trong khi đó, El Nino là hiện tượng nhiệt độ bề mặt nước biển ấm lên, xảy ra tự nhiên vài năm một lần. Hiện tượng này được xác nhận khi nhiệt độ nước biển tại khu vực Đông Thái Bình Dương tăng 0,5 độ C so với mức trung bình dài hạn.
Đông Nam Á thường bước vào mùa khô từ tháng 6 đến tháng 9, trùng với thời kỳ gió mùa Tây Nam hoạt động.
Tình trạng khô và nhiệt độ tăng cao khiến thảm thực vật, các vùng đất than bùn và rừng dễ bắt lửa hơn. Những đám cháy phát sinh từ hoạt động khai hoang hoặc đốt chất thải có thể lan rộng nhanh chóng. Đặc biệt, các đám cháy trên đất than bùn có thể âm ỉ dưới lòng đất trong nhiều tuần, khiến công tác chữa cháy trở nên phức tạp hơn.
Mặc dù thời tiết có thể làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và tình trạng khói mù, nguyên nhân cốt lõi vẫn nằm ở cách thức quản lý đất nông nghiệp, mức độ sẵn sàng ứng phó với cháy rừng cũng như quyết tâm ngăn chặn ô nhiễm khói mù xuyên biên giới.
Đáng chú ý, việc thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học được sản xuất bằng cách ép dầu từ cây trồng trong khu vực đang gia tăng. Từ ngày 1/7, Indonesia có quy định bắt buộc các phương tiện phải sử dụng hỗn hợp gồm 50% diesel sinh học từ dầu cọ và diesel thông thường.
Do đó, người trồng trọt sẽ cần đáp ứng nhu cầu cả về lương thực và nhiên liệu, làm tăng nguy cơ mở rộng diện tích trồng trọt bằng các phương pháp không bền vững cùng việc chặt phá và đốt cháy thảm thực vật trước khi gieo hạt giống mới.
