Theo truyền thông châu Âu, các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) và Anh sẽ gặp nhau tại Brussels vào 20/11, một thập kỷ sau cuộc trưng cầu dân ý về Brexit. Dự thảo kết luận chung của hội nghị được gửi tới chính phủ các nước châu Âu hôm 17/11 cho thấy hai bên đang chuẩn bị một loạt thỏa thuận nhằm thúc đẩy quan hệ, dù đàm phán về một số nội dung vẫn tiếp diễn.
Thủ tướng Anh Andy Burnham coi việc xây dựng lại quan hệ với châu Âu là ưu tiên chính trị kể từ khi nhậm chức hồi tháng 7. Ông đã công khai chỉ trích Brexit, đánh giá quan hệ hiện nay với EU chưa đáp ứng kỳ vọng và thậm chí đề cập khả năng tái gia nhập khối. Nỗ lực này diễn ra khi châu Âu chịu sức ép phải đảm nhận trách nhiệm lớn hơn về an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế.
Một trong những nội dung tiến triển rõ nhất là thỏa thuận thống nhất tiêu chuẩn nông sản và thực phẩm, hiện gần như đã hoàn tất. Theo dự thảo, từ ngày 1/3/2028, thỏa thuận sẽ xóa bỏ các biện pháp kiểm tra tại biên giới và yêu cầu chứng nhận đối với phần lớn sản phẩm động vật, thực vật được giao thương giữa Anh và EU.
Hai bên cũng dự kiến xác nhận thỏa thuận kết nối các hệ thống giao dịch phát thải (ETS), qua đó loại bỏ nhu cầu áp dụng các khoản thuế carbon tại biên giới đối với thương mại song phương. Tuy nhiên, dự thảo chưa nêu thời điểm thực hiện.
Việc đưa Anh tham gia thị trường điện EU còn nhiều vướng mắc. Trong khi Anh thuộc nhóm có giá năng lượng cao nhất châu Âu, Brussels muốn gắn quyền tiếp cận thị trường với nghĩa vụ đóng góp tài chính cho các quỹ hỗ trợ những khu vực nghèo nhất trong khối. Hai bên đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán trong năm 2027.
EU và Anh cũng dự kiến khởi động quan hệ đối tác số vào đầu năm 2027, tập trung vào kết nối an toàn, trí tuệ nhân tạo (AI) và định danh số. Tuy nhiên, nội dung cam kết áp dụng các đạo luật của EU về AI và khả năng chống chịu trước rủi ro mạng tại Bắc Ireland theo Khuôn khổ Windsor đã bị loại khỏi dự thảo.
Việc tạo điều kiện cho thanh niên sang sinh sống, học tập và làm việc tại lãnh thổ của nhau vẫn là vấn đề gây tranh cãi, đặc biệt về học phí. Các nước EU muốn sinh viên của mình được đối xử bình đẳng tại các trường đại học Anh, trong khi London cho rằng số sinh viên châu Âu tới Anh lớn hơn nhiều so với số sinh viên Anh sang học tại châu Âu.
Vấn đề học phí đã được tách ra để xử lý trong một thỏa thuận song song. Dự thảo tuyên bố hiện vẫn giữ hai phương án: đối xử bình đẳng với công dân EU hoặc giảm đáng kể học phí bậc đại học.
Đối với Chương trình Trải nghiệm Thanh niên, hai bên hướng tới ký kết thỏa thuận chậm nhất vào năm 2028 và triển khai từ tháng 1/2030, cho phép người tham gia sang lãnh thổ của nhau làm việc hoặc học tập trong tối đa 3 năm. Tổng số người tham gia chưa được quyết định, nhưng theo truyền thông châu Âu, con số này nhiều khả năng vào khoảng 100.000.
Trong lĩnh vực quốc phòng, Pháp thúc đẩy hạn chế quyền tiếp cận của doanh nghiệp Anh đối với chương trình Hành động An ninh vì châu Âu (SAFE), do lo ngại cạnh tranh. Tuy nhiên, việc Mỹ cân nhắc thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu, cùng nhu cầu hỗ trợ Ukraine và bù đắp những thiếu hụt về năng lực phòng thủ, đang thúc đẩy EU và Anh hợp tác chặt chẽ hơn.
Dự thảo đề xuất tăng cường trao đổi về công nghiệp quốc phòng, phát triển chuỗi cung ứng vững chắc và phối hợp khắc phục những thiếu hụt năng lực quan trọng. Một hướng hợp tác được đề cập là thông qua các liên minh về năng lực quốc phòng, vốn cho phép các nước EU phối hợp giải quyết thiếu hụt trong những lĩnh vực như phòng không, UAV và đạn dược.
Thép cũng là nội dung được đưa vào chương trình nghị sự. Các biện pháp phòng vệ mà EU áp dụng hồi đầu năm nhằm ứng phó tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc đã ảnh hưởng tới mọi nước xuất khẩu thép vào thị trường này, trong đó có Anh. Hai bên dự kiến nghiên cứu các biện pháp phòng vệ song phương dựa trên phân bổ hạn ngạch tương ứng, đồng thời xây dựng giải pháp lâu dài cho việc đưa thép có xuất xứ Anh vào Bắc Ireland.
Về an ninh kinh tế, London và Brussels sẽ thiết lập cơ chế đối thoại về kiểm soát xuất khẩu, nguy cơ rò rỉ công nghệ trong các lĩnh vực trọng yếu và gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nội dung phối hợp về tiếp cận thị trường, mua sắm công và trợ cấp đã bị loại khỏi dự thảo. EU cũng chưa thống nhất liệu chính sách ưu tiên châu Âu trong mua sắm công có được áp dụng cho Anh hay không.
Khác biệt còn thể hiện ở mức độ ràng buộc chính sách. EU muốn Anh bảo đảm các chính sách quốc gia mang lại kết quả tương đương với chính sách của khối, trong khi London đề xuất cách diễn đạt mềm hơn, tập trung vào bảo vệ chuỗi cung ứng và ngăn chặn hành vi lách quy định.
Trong lĩnh vực nội vụ, yêu cầu của EU về việc Anh đình chỉ cơ chế trục xuất người nước ngoài phạm tội đã được rút khỏi dự thảo. Thay vào đó, hai bên cam kết thông báo trước về các trường hợp trục xuất và nghiên cứu hợp tác song phương trong chuyển giao tù nhân.
EU và Anh cũng dự kiến xem xét tăng cường trao đổi dữ liệu về tiền án của công dân nước thứ ba, đồng thời chia sẻ thông tin có hệ thống hơn nhằm ngăn chặn hoạt động đưa người di cư trái phép và mua bán người qua eo biển Manche, trong đó có việc tạo điều kiện cho Cơ quan Bảo vệ biên giới và bờ biển châu Âu (Frontex) hoạt động.
Các mốc triển khai kéo dài tới năm 2030 cho thấy, ngay cả khi đạt đồng thuận tại hội nghị, nhiều nội dung hợp tác vẫn cần thêm thời gian đàm phán và chuẩn bị trước khi đi vào thực tế.