Theo truyền thông châu Âu, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen ngày 18/11 công bố đề xuất huy động thêm 45 tỷ euro trên thị trường vốn thông qua phát hành nợ chung của EU để cho Ukraine vay. Kế hoạch được đưa ra trong bối cảnh Kiev gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì hoạt động kinh tế trước các cuộc không kích liên tiếp của Nga.
Trong tổng số tiền này, 20 tỷ euro sẽ dành cho hỗ trợ tài chính và 25 tỷ euro phục vụ mua sắm vũ khí, gồm thiết bị bay không người lái (UAV), tên lửa và các loại tên lửa đánh chặn phòng không mà Ukraine đang cần gấp. Khoản vay dự kiến được giải ngân từng phần trong năm 2027, bổ sung cho gói vay 90 tỷ euro mà các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí vào tháng 12 năm ngoái.
Bà von der Leyen khẳng định châu Âu tiếp tục cam kết hỗ trợ Ukraine cả trong chiến tranh lẫn thời bình, đồng thời cho rằng đề xuất gửi tới Nga thông điệp về mong muốn hòa bình của EU. Trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra, bà bày tỏ tin tưởng cả 27 nước thành viên sẽ ủng hộ kế hoạch.
Tuy nhiên, Slovakia, Cộng hòa Séc, Hungary và Bulgaria đã tuyên bố sẽ không tham gia. Sau quá trình thương lượng khó khăn năm ngoái, Slovakia, Cộng hòa Séc và Hungary được miễn tham gia khoản vay trước đó và hiện muốn tiếp tục áp dụng ngoại lệ này.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo sẽ ngăn việc thông qua ngân sách dài hạn của EU giai đoạn 2028-2034 nếu cả 27 nước thành viên không cam kết cùng đóng góp cho khoản hỗ trợ mới dành cho Ukraine. Thủ tướng Slovakia Robert Fico phản đối việc gắn thỏa thuận ngân sách chung với yêu cầu các nước tham gia hỗ trợ Kiev, cho rằng đây là hành động “tống tiền”.
Ủng hộ lập trường của ông Merz, bà von der Leyen nhấn mạnh khoản vay được chia thành hai phần riêng biệt dành cho nhu cầu dân sự và quân sự. Cách phân chia này nhằm giảm bớt quan ngại của những nước phản đối việc cung cấp vũ khí cho Kiev.
Các nhà lãnh đạo EU dự kiến thảo luận lần đầu về đề xuất tại Brussels vào 26-27/11. Ngân sách chung cũng nằm trong chương trình nghị sự, khiến cuộc họp có nguy cơ chứng kiến những tranh luận gay gắt về cả hỗ trợ Ukraine lẫn phân bổ nguồn lực trong khối.
Một vấn đề trọng tâm là chi phí huy động vốn. Dù EC vẫn được xếp hạng tín nhiệm AAA, việc vay thêm 45 tỷ euro sẽ tạo ra gánh nặng đáng kể khi lãi suất tăng mạnh trong năm nay, trong bối cảnh giá năng lượng cao, biến động địa chính trị, tâm lý bất an của nhà đầu tư và cuộc đua trí tuệ nhân tạo đòi hỏi nguồn vốn lớn.
Nhu cầu bổ sung nguồn lực xuất phát từ việc diễn biến chiến sự khác với giả định ban đầu của EU. Khoản vay 90 tỷ euro đang được giải ngân được xây dựng trên cơ sở dự tính xung đột sẽ kết thúc vào một thời điểm trong năm 2026. Trên thực tế, Nga tiếp tục tăng cường tấn công, gây thiệt hại cho nền kinh tế và khiến Ukraine đối mặt với một mùa đông khó khăn.
Các đợt không kích liên tiếp làm gián đoạn hoạt động kinh doanh, cản trở thương mại và gây mất điện trên diện rộng. Những tác động này làm giảm khả năng thu ngân sách và duy trì dịch vụ công của Kiev, khiến Ukraine ngày càng phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài.
Theo truyền thông châu Âu, ngân sách Ukraine năm 2027 đang thiếu hụt 70 tỷ euro. Khoản vay mới của EU nhằm bù đắp khoảng 2/3 số tiền này, phần còn lại được kỳ vọng đến từ các đồng minh như Anh, Na Uy, Canada và Nhật Bản. Đề xuất cũng cho phép các đồng minh có xếp hạng tín nhiệm AAA đóng góp thêm 5 tỷ euro vào khoản vay.
Về cơ chế hoàn trả, tương tự các khoản vay trước, nghĩa vụ trả nợ gốc của Ukraine sẽ gắn với điều kiện nước này nhận được tiền bồi thường chiến tranh từ Nga. Nếu Moskva từ chối bồi thường, EU bảo lưu quyền sử dụng số tài sản Nga đang bị phong tỏa, trị giá khoảng 210 tỷ euro, để thanh toán khoản vay. Theo phương án này, Kiev không được dự kiến phải dùng nguồn lực của mình để trả nợ gốc.
Bà von der Leyen cho biết đề xuất đã tính đến phương án dùng tiền của Nga đang bị phong tỏa để trả nợ gốc cho khoản vay hỗ trợ Ukraine. Về tiền lãi hằng năm, Ủy viên phụ trách kinh tế EU Valdis Dombrovskis cho biết dự thảo ngân sách chung cần được xem xét lại để xác định khoản chi này sẽ nằm trong tổng hỗ trợ dành cho Kiev hay được bố trí riêng.